Sanskrit Original

भगवानुवाच- य इमे कुलीनाः पर्यवदातश्रुताः परिद्र̥ष्टकर्माणो दक्षाः शुचयो जितहस्ता जितात्मानः सर्वोपकरणवन्तः सर्वेन्द्रियोपपन्नाः प्रक्र̥तिज्ञाः प्रतिपत्तिज्ञाश्च ते ज्ञेयाः प्राणानामभिसरा हन्तारो रोगाणां तथाविधा हि केवले शरीरज्ञाने शरीराभिनिर्व्र̥त्तिज्ञाने प्रक्र̥तिविकारज्ञाने च निःसंशयाः सुखसाध्यक्र̥च्छ्रसाध्ययाप्यप्रत्याख्येयानां च रोगाणां समुत्थानपूर्वरूपलिङ्गवेदनोपशयविशेषज्ञाने व्यपगतसन्देहाः त्रिविधस्यायुर्वेदसूत्रस्य ससङ्ग्रहव्याकरणस्य सत्रिविधौषधग्रामस्य प्रवक्तारः पञ्चत्रिंशतो मूलफलानां चतुर्णां च स्नेहानां पञ्चानां च लवणानामष्टानां च मूत्राणामष्टानां च क्षीराणां क्षीरत्वग्व्र̥क्षाणां च षण्णां शिरोविरेचनादेश्च पञ्चकर्माश्रयस्यौषधगणस्याष्टाविंशतेश्च यवागूनां द्वात्रिंशतश्चूर्णप्रदेहानां षण्णं च विरेचनशतानां पञ्चानां च कषायशतानां प्रयोक्तारः स्वस्थव्र̥त्तविहितभोजनपाननियमस्थानचङ्क्रमणशयनासनमात्राद्रव्याञ्जनधूमनावनाभ्यञ्जन- परिमार्जनवेगाविधारणविधारणव्यायामसात्म्येन्द्रियपरीक्षोपक्रमणसद्व्र̥त्तकुशलाः चतुष्पादोपग्र̥हीते च भेषजे षोडशकले सविनिश्चये सत्रिपर्येषणे सवातकलाकलज्ञाने व्यपगतसन्देहाः चतुर्विधस्य च स्नेहस्य चतुर्विंशत्युपनयस्योपकल्पनीयस्य चतुःषष्टिपर्यन्तस्य च व्यवस्थापयितारः बहुविधविधानयुक्तानां च स्नेह्यस्वेद्यवम्यविरेच्यविविधौषधोपचाराणां च कुशलाः शिरोरोगादेर्दोषांशविकल्पजस्य च व्याधिसङ्ग्रहस्य सक्षयपिडकाविद्रधेस्त्रयाणां च शोफानां बहुविधशोफानुबन्धानामष्टचत्वारिंशतश्च रोगाधिकरणानां चत्वारिंशदुत्तरस्य च नानात्मजस्य व्याधिशतस्य तथा विगर्हितातिस्थूलातिक्र̥शानां सहेतुलक्षणोपक्रमाणां स्वप्नस्य च हिताहितस्यास्वप्नातिस्वप्नस्य च सहेतूपक्रमस्य षण्णां च लङ्घनादीनामुपक्रमाणां सन्तर्पणापतर्पणजानां च रोगाणां सरूपप्रशमनानां शोणितजानां च व्याधीनां मदमूर्च्छायसन्न्यासानां च सकारणरूपौषधोपचाराणां कुशलाः कुशलाश्चाहारविधिविनिश्चयस्य प्रक्र̥त्या हिताहितानामाहारविकाराणामग्र्यसङ्ग्रहस्यासवानां च चतुरशीतेर्द्रव्यगुणकर्मविनिश्चयस्य रसानुरससंश्रयस्य सविकल्पवैरोधिकस्य द्वादशवर्गाश्रयस्य चान्नपानस्य सगुणप्रभावस्य सानुपानगुणस्य नवविधस्यार्थसङ्ग्रहस्याहारगतेश्च हिताहितोपयोगविशेषात्मकस्य च शुभाशुभविशेषस्य धात्वाश्रयाणां च रोगाणां सौषधसङ्ग्रहाणां दशानां च प्राणायतनानां यं च वक्ष्याम्यर्थेदशमहामूलीये त्रिंशत्तमाध्याये तत्र च क्र̥त्स्नस्य तन्त्रोद्देशलक्षणस्य तन्त्रस्य च ग्रहणधारणविज्ञानप्रयोगकर्मकार्यकालकर्त्र̥करणकुशलाः कुशलाश्च स्म्र̥तिमतिशास्त्रयुक्तिज्ञानस्यात्मनः शीलगुणैरविसंवादनेन च सम्पादनेन सर्वप्राणिषु चेतसो मैत्रस्य मातापित्र̥भ्रात्र̥बन्धुवत एवंयुक्ता भवन्त्यग्निवेश प्राणानामभिसरा हन्तारो रोगाणामिति

bhagavānuvāca- ya imē kulīnāḥ paryavadātaśrutāḥ paridr̥ṣṭakarmāṇō dakṣāḥ śucayō jitahastā jitātmānaḥ sarvōpakaraṇavantaḥ sarvēndriyōpapannāḥ prakr̥tijñāḥ pratipattijñāśca tē jñēyāḥ prāṇānāmabhisarā hantārō rōgāṇāṁ tathāvidhā hi kēvalē śarīrajñānē śarīrābhinirvr̥ttijñānē prakr̥tivikārajñānē ca niḥsaṁśayāḥ sukhasādhyakr̥cchrasādhyayāpyapratyākhyēyānāṁ ca rōgāṇāṁ samutthānapūrvarūpaliṅgavēdanōpaśayaviśēṣajñānē vyapagatasandēhāḥ trividhasyāyurvēdasūtrasya sasaṅgrahavyākaraṇasya satrividhauṣadhagrāmasya pravaktāraḥ pañcatriṁśatō mūlaphalānāṁ caturṇāṁ ca snēhānāṁ pañcānāṁ ca lavaṇānāmaṣṭānāṁ ca mūtrāṇāmaṣṭānāṁ ca kṣīrāṇāṁ kṣīratvagvr̥kṣāṇāṁ ca ṣaṇṇāṁ śirōvirēcanādēśca pañcakarmāśrayasyauṣadhagaṇasyāṣṭāviṁśatēśca yavāgūnāṁ dvātriṁśataścūrṇapradēhānāṁ ṣaṇṇaṁ ca virēcanaśatānāṁ pañcānāṁ ca kaṣāyaśatānāṁ prayōktāraḥ svasthavr̥ttavihitabhōjanapānaniyamasthānacaṅkramaṇaśayanāsanamātrādravyāñjanadhūmanāvanābhyañjana- parimārjanavēgāvidhāraṇavidhāraṇavyāyāmasātmyēndriyaparīkṣōpakramaṇasadvr̥ttakuśalāḥ catuṣpādōpagr̥hītē ca bhēṣajē ṣōḍaśakalē saviniścayē satriparyēṣaṇē savātakalākalajñānē vyapagatasandēhāḥ caturvidhasya ca snēhasya caturviṁśatyupanayasyōpakalpanīyasya catuḥṣaṣṭiparyantasya ca vyavasthāpayitāraḥ bahuvidhavidhānayuktānāṁ ca snēhyasvēdyavamyavirēcyavividhauṣadhōpacārāṇāṁ ca kuśalāḥ śirōrōgādērdōṣāṁśavikalpajasya ca vyādhisaṅgrahasya sakṣayapiḍakāvidradhēstrayāṇāṁ ca śōphānāṁ bahuvidhaśōphānubandhānāmaṣṭacatvāriṁśataśca rōgādhikaraṇānāṁ catvāriṁśaduttarasya ca nānātmajasya vyādhiśatasya tathā vigarhitātisthūlātikr̥śānāṁ sahētulakṣaṇōpakramāṇāṁ svapnasya ca hitāhitasyāsvapnātisvapnasya ca sahētūpakramasya ṣaṇṇāṁ ca laṅghanādīnāmupakramāṇāṁ santarpaṇāpatarpaṇajānāṁ ca rōgāṇāṁ sarūpapraśamanānāṁ śōṇitajānāṁ ca vyādhīnāṁ madamūrcchāyasannyāsānāṁ ca sakāraṇarūpauṣadhōpacārāṇāṁ kuśalāḥ kuśalāścāhāravidhiviniścayasya prakr̥tyā hitāhitānāmāhāravikārāṇāmagryasaṅgrahasyāsavānāṁ ca caturaśītērdravyaguṇakarmaviniścayasya rasānurasasaṁśrayasya savikalpavairōdhikasya dvādaśavargāśrayasya cānnapānasya saguṇaprabhāvasya sānupānaguṇasya navavidhasyārthasaṅgrahasyāhāragatēśca hitāhitōpayōgaviśēṣātmakasya ca śubhāśubhaviśēṣasya dhātvāśrayāṇāṁ ca rōgāṇāṁ sauṣadhasaṅgrahāṇāṁ daśānāṁ ca prāṇāyatanānāṁ yaṁ ca vakṣyāmyarthēdaśamahāmūlīyē triṁśattamādhyāyē tatra ca kr̥tsnasya tantrōddēśalakṣaṇasya tantrasya ca grahaṇadhāraṇavijñānaprayōgakarmakāryakālakartr̥karaṇakuśalāḥ kuśalāśca smr̥timatiśāstrayuktijñānasyātmanaḥ śīlaguṇairavisaṁvādanēna ca sampādanēna sarvaprāṇiṣu cētasō maitrasya mātāpitr̥bhrātr̥bandhuvat ēvaṁyuktā bhavantyagnivēśa prāṇānāmabhisarā hantārō rōgāṇāmiti