Sanskrit Original

षडेव रसा इत्युवाच भगवानात्रेयः पुनर्वसुः मधुराम्ललवणकटुतिक्तकषायाः। तेषां षण्णां रसानां योनिरुदकं छेदनोपशमने द्वे कर्मणी तयोर्मिश्रीभावात साधारणत्वं स्वाद्वस्वादुता भक्तिः हिताहितौ प्रभावौ पञ्चमहाभूतविकारास्त्वाश्रयाः प्रक्र̥तिविक्र̥तिविचारदेशकालवशाः तेष्वाश्रयेषु द्रव्यसञ्ज्ञकेषु गुणा गुरुलघुशीतोष्णस्निग्धरूक्षाद्याः क्षरणात क्षारः नासौ रसः द्रव्यं तदनेकरससमुत्पन्नमनेकरसं कटुकलवणभूयिष्ठमनेकेन्द्रियार्थसमन्वितं करणाभिनिर्व्र̥त्तम अव्यक्तीभावस्तु खलु रसानां प्रक्र̥तौ भवत्यनुरसेऽनुरससमन्विते वा द्रव्ये अपरिसङ्ख्येयत्वं पुनस्तेषामाश्रयादीनां भावानां विशेषापरिसङ्ख्येयत्वान्न युक्तम एकैकोऽपि ह्येषामाश्रयादीनां भावानां विशेषानाश्रयते विशेषापरिसङ्ख्येयत्वात न च तस्मादन्यत्वमुपपद्यते परस्परसंस्र̥ष्टभूयिष्ठत्वान्न चैषामभिनिर्व्र̥त्तेर्गुणप्रक्र̥तीनामपरिसङ्ख्येयत्वं भवति तस्मान्न संस्र̥ष्टानां रसानां कर्मोपदिशन्ति बुद्धिमन्तः। तच्चैव कारणमपेक्षमाणाः षण्णां रसानां परस्परेणासंस्र̥ष्टानां लक्षणप्र̥थक्त्वमुपदेक्ष्यामः

ṣaḍēva rasā ityuvāca bhagavānātrēyaḥ punarvasuḥ madhurāmlalavaṇakaṭutiktakaṣāyāḥ| tēṣāṁ ṣaṇṇāṁ rasānāṁ yōnirudakaṁ chēdanōpaśamanē dvē karmaṇī tayōrmiśrībhāvāt sādhāraṇatvaṁ svādvasvādutā bhaktiḥ hitāhitau prabhāvau pañcamahābhūtavikārāstvāśrayāḥ prakr̥tivikr̥tivicāradēśakālavaśāḥ tēṣvāśrayēṣu dravyasañjñakēṣu guṇā gurulaghuśītōṣṇasnigdharūkṣādyāḥ kṣaraṇāt kṣāraḥ nāsau rasaḥ dravyaṁ tadanēkarasasamutpannamanēkarasaṁ kaṭukalavaṇabhūyiṣṭhamanēkēndriyārthasamanvitaṁ karaṇābhinirvr̥ttam avyaktībhāvastu khalu rasānāṁ prakr̥tau bhavatyanurasē'nurasasamanvitē vā dravyē aparisaṅkhyēyatvaṁ punastēṣāmāśrayādīnāṁ bhāvānāṁ viśēṣāparisaṅkhyēyatvānna yuktam ēkaikō'pi hyēṣāmāśrayādīnāṁ bhāvānāṁ viśēṣānāśrayatē viśēṣāparisaṅkhyēyatvāt na ca tasmādanyatvamupapadyatē parasparasaṁsr̥ṣṭabhūyiṣṭhatvānna caiṣāmabhinirvr̥ttērguṇaprakr̥tīnāmaparisaṅkhyēyatvaṁ bhavati tasmānna saṁsr̥ṣṭānāṁ rasānāṁ karmōpadiśanti buddhimantaḥ| taccaiva kāraṇamapēkṣamāṇāḥ ṣaṇṇāṁ rasānāṁ parasparēṇāsaṁsr̥ṣṭānāṁ lakṣaṇapr̥thaktvamupadēkṣyāmaḥ