Sanskrit Original

तच्छ्रुत्वा बडिशवचनमवितथम्र̥षिगणैरनुमतमुवाच वार्योविदो राजर्षिः- एवमेतत सर्वमनपवादं यथा भगवानाह। यानि तु खलु वायोः कुपिताकुपितस्य शरीराशरीरचरस्य शरीरेषु चरतः कर्माणि बहिःशरीरेभ्यो वा भवन्ति तेषामवयवान प्रत्यक्षानुमानोपदेशैः साधयित्वा नमस्क्र̥त्य वायवे यथाशक्ति प्रवक्ष्यामः- वायुस्तन्त्रयन्त्रधरः प्राणोदानसमानव्यानापानात्मा प्रवर्तकश्चेष्टानामुच्चावचानां नियन्ता प्रणेता च मनसः सर्वेन्द्रियाणामुद्योजकः सर्वेन्द्रियार्थानामभिवोढा सर्वशरीरधातुव्यूहकरः सन्धानकरः शरीरस्य प्रवर्तको वाचः प्रक्र̥तिः स्पर्शशब्दयोः श्रोत्रस्पर्शनयोर्मूलं हर्षोत्साहयोर्योनिः समीरणोऽग्नेः दोषसंशोषणः क्षेप्ता बहिर्मलानां स्थूलाणुस्रोतसां भेत्ता कर्तागर्भाक्र̥तीनाम आयुषोऽनुव्र̥त्तिप्रत्ययभूतो भवत्यकुपितः। कुपितस्तु खलु शरीरे शरीरं नानाविधैर्विकारैरुपतपति बलवर्णसुखायुषामुपघाताय मनो व्याहर्षयति सर्वेन्द्रियाण्युपहन्ति विनिहन्ति गर्भान विक्र̥तिमापादयत्यतिकालं वा धारयति भयशोकमोहदैन्यातिप्रलापाञ्जनयति प्राणांश्चोपरुणद्धि। प्रक्र̥तिभूतस्य खल्वस्य लोके चरतः कर्माणीमानि भवन्ति तद्यथा- धरणीधारणं ज्वलनोज्ज्वालनम आदित्यचन्द्रनक्षत्रग्रहगणानां सन्तानगतिविधानं स्र̥ष्टिश्च मेघानाम अपां विसर्गः प्रवर्तनं स्रोतसां पुष्पफलानां चाभिनिर्वर्तनम उद्भेदनं चौद्भिदानाम र̥तूनां प्रविभागः विभागो धातूनां धातुमानसंस्थानव्यक्तिः बीजाभिसंस्कारः शस्याभिवर्धनमविक्लेदोपशोषणे अवैकारिकविकारश्चेति। प्रकुपितस्य खल्वस्य लोकेषु चरतः कर्माणीमानि भवन्ति तद्यथा- शिखरिशिखरावमथनम उन्मथनमनोकहानाम उत्पीडनं सागराणाम उद्वर्तनं सरसां प्रतिसरणमापगानाम आकम्पनं च भूमेः आधमनमम्बुदानां नीहारनिर्ह्रादपांशुसिकतामत्स्यभेकोरगक्षाररुधिराश्माशनिविसर्गः व्यापादनं च षण्णाम्र̥तूनां शस्यानामसङ्घातः भूतानां चोपसर्गः भावानां चाभावकरणं चतुर्युगान्तकराणां मेघसूर्यानलानिलानां विसर्गः स हि भगवान प्रभवश्चाव्ययश्च भूतानां भावाभावकरः सुखासुखयोर्विधाता म्र̥त्युः यमः नियन्ता प्रजापतिः अदितिः विश्वकर्मा विश्वरूपः सर्वगः सर्वतन्त्राणां विधाता भावानामणुः विभुः विष्णुः क्रान्ता लोकानां वायुरेव भगवानिति

tacchrutvā baḍiśavacanamavitathamr̥ṣigaṇairanumatamuvāca vāryōvidō rājarṣiḥ- ēvamētat sarvamanapavādaṁ yathā bhagavānāha| yāni tu khalu vāyōḥ kupitākupitasya śarīrāśarīracarasya śarīrēṣu carataḥ karmāṇi bahiḥśarīrēbhyō vā bhavanti tēṣāmavayavān pratyakṣānumānōpadēśaiḥ sādhayitvā namaskr̥tya vāyavē yathāśakti pravakṣyāmaḥ- vāyustantrayantradharaḥ prāṇōdānasamānavyānāpānātmā pravartakaścēṣṭānāmuccāvacānāṁ niyantā praṇētā ca manasaḥ sarvēndriyāṇāmudyōjakaḥ sarvēndriyārthānāmabhivōḍhā sarvaśarīradhātuvyūhakaraḥ sandhānakaraḥ śarīrasya pravartakō vācaḥ prakr̥tiḥ sparśaśabdayōḥ śrōtrasparśanayōrmūlaṁ harṣōtsāhayōryōniḥ samīraṇō'gnēḥ dōṣasaṁśōṣaṇaḥ kṣēptā bahirmalānāṁ sthūlāṇusrōtasāṁ bhēttā kartāgarbhākr̥tīnām āyuṣō'nuvr̥ttipratyayabhūtō bhavatyakupitaḥ| kupitastu khalu śarīrē śarīraṁ nānāvidhairvikārairupatapati balavarṇasukhāyuṣāmupaghātāya manō vyāharṣayati sarvēndriyāṇyupahanti vinihanti garbhān vikr̥timāpādayatyatikālaṁ vā dhārayati bhayaśōkamōhadainyātipralāpāñjanayati prāṇāṁścōparuṇaddhi| prakr̥tibhūtasya khalvasya lōkē carataḥ karmāṇīmāni bhavanti tadyathā- dharaṇīdhāraṇaṁ jvalanōjjvālanam ādityacandranakṣatragrahagaṇānāṁ santānagatividhānaṁ sr̥ṣṭiśca mēghānām apāṁ visargaḥ pravartanaṁ srōtasāṁ puṣpaphalānāṁ cābhinirvartanam udbhēdanaṁ caudbhidānām r̥tūnāṁ pravibhāgaḥ vibhāgō dhātūnāṁ dhātumānasaṁsthānavyaktiḥ bījābhisaṁskāraḥ śasyābhivardhanamaviklēdōpaśōṣaṇē avaikārikavikāraścēti| prakupitasya khalvasya lōkēṣu carataḥ karmāṇīmāni bhavanti tadyathā- śikhariśikharāvamathanam unmathanamanōkahānām utpīḍanaṁ sāgarāṇām udvartanaṁ sarasāṁ pratisaraṇamāpagānām ākampanaṁ ca bhūmēḥ ādhamanamambudānāṁ nīhāranirhrādapāṁśusikatāmatsyabhēkōragakṣārarudhirāśmāśanivisargaḥ vyāpādanaṁ ca ṣaṇṇāmr̥tūnāṁ śasyānāmasaṅghātaḥ bhūtānāṁ cōpasargaḥ bhāvānāṁ cābhāvakaraṇaṁ caturyugāntakarāṇāṁ mēghasūryānalānilānāṁ visargaḥ sa hi bhagavān prabhavaścāvyayaśca bhūtānāṁ bhāvābhāvakaraḥ sukhāsukhayōrvidhātā mr̥tyuḥ yamaḥ niyantā prajāpatiḥ aditiḥ viśvakarmā viśvarūpaḥ sarvagaḥ sarvatantrāṇāṁ vidhātā bhāvānāmaṇuḥ vibhuḥ viṣṇuḥ krāntā lōkānāṁ vāyurēva bhagavāniti