जन्मौषधिमन्त्रतपःसमाधिजाः सिद्धयः ॥ ४.१ ॥

janmauṣadhimantratapaḥsamādhijāḥ siddhayaḥ || 4.1 ||

जात्यन्तरपरिणामः प्रकृत्यापूरात् ॥ ४.२ ॥

jātyantarapariṇāmaḥ prakṛtyāpūrāt || 4.2 ||

निमित्तम् अप्रयोजकं प्रकृतीनां वरणभेदस् तु ततः क्षेत्रिकवत् ॥ ४.३ ॥

nimittam aprayojakaṃ prakṛtīnāṃ varaṇabhedas tu tataḥ kṣetrikavat || 4.3 ||

निर्माणचित्तान्य् अस्मितामात्रात् ॥ ४.४ ॥

nirmāṇacittāny asmitāmātrāt || 4.4 ||

प्रवृत्तिभेदे प्रयोजकं चित्तम् एकम् अनेकेषाम् ॥ ४.५ ॥

pravṛttibhede prayojakaṃ cittam ekam anekeṣām || 4.5 ||

तत्र ध्यानजम् अनाशयम् ॥ ४.६ ॥

tatra dhyānajam anāśayam || 4.6 ||

कर्माशुक्लाकृष्णं योगिनस् त्रिविधम् इतरेषाम् ॥ ४.७ ॥

karmāśuklākṛṣṇaṃ yoginas trividham itareṣām || 4.7 ||

ततस् तद्विपाकानुगुणानाम् एवाभिव्यक्तिर् वासनानाम् ॥ ४.८ ॥

tatas tadvipākānuguṇānām evābhivyaktir vāsanānām || 4.8 ||

जातिदेशकालव्यवहितानाम् अप्य् आनन्तर्यं स्मृतिसंस्कारयोर् एकरूपत्वात् ॥ ४.९ ॥

jātideśakālavyavahitānām apy ānantaryaṃ smṛtisaṃskārayor ekarūpatvāt || 4.9 ||

तासाम् अनादित्वं चाशिषो नित्यत्वात् ॥ ४.१० ॥

tāsām anāditvaṃ cāśiṣo nityatvāt || 4.10 ||

हेतुफलाश्रयालम्बनैः संगृहीतत्वाद् एषाम् अभावे तदभावः ॥ ४.११ ॥

hetuphalāśrayālambanaiḥ saṃgṛhītatvād eṣām abhāve tadabhāvaḥ || 4.11 ||

अतीतानागतं स्वरूपतोऽस्त्य् अध्वभेदाद् धर्माणाम् ॥ ४.१२ ॥

atītānāgataṃ svarūpato'sty adhvabhedād dharmāṇām || 4.12 ||

ते व्यक्तसूक्ष्मा गुणात्मानः ॥ ४.१३ ॥

te vyaktasūkṣmā guṇātmānaḥ || 4.13 ||

परिणामैकत्वाद् वस्तुतत्त्वम् ॥ ४.१४ ॥

pariṇāmaikatvād vastutattvam || 4.14 ||

वस्तुसाम्ये चित्तभेदात् तयोर् विभक्तः पन्थाः ॥ ४.१५ ॥

vastusāmye cittabhedāt tayor vibhaktaḥ panthāḥ || 4.15 ||

न चैकचित्ततन्त्रं वस्तु तदप्रमाणकं तदा किं स्यात् ॥ ४.१६ ॥

na caikacittatantraṃ vastu tadapramāṇakaṃ tadā kiṃ syāt || 4.16 ||

तदुपरागापेक्षित्वाच् चित्तस्य वस्तु ज्ञाताज्ञातम् ॥ ४.१७ ॥

taduparāgāpekṣitvāc cittasya vastu jñātājñātam || 4.17 ||

सदा ज्ञाताश् चित्तवृत्तयस् तत्प्रभोः पुरुषस्यापरिणामित्वात् ॥ ४.१८ ॥

sadā jñātāś cittavṛttayas tatprabhoḥ puruṣasyāpariṇāmitvāt || 4.18 ||

न तत् स्वाभासं दृश्यत्वात् ॥ ४.१९ ॥

na tat svābhāsaṃ dṛśyatvāt || 4.19 ||

एकसमये चोभयानवधारणम् ॥ ४.२० ॥

ekasamaye cobhayānavadhāraṇam || 4.20 ||

चित्तान्तरदृश्ये बुद्धिबुद्धेर् अतिप्रसङ्गः स्मृतिसंकरश् च ॥ ४.२१ ॥

cittāntaradṛśye buddhibuddher atiprasaṅgaḥ smṛtisaṃkaraś ca || 4.21 ||

चितेर् अप्रतिसंक्रमायास् तदाकारापत्तौ स्वबुद्धिसंवेदनम् ॥ ४.२२ ॥

citer apratisaṃkramāyās tadākārāpattau svabuddhisaṃvedanam || 4.22 ||

द्रष्टृदृश्योपरक्तं चित्तं सर्वार्थम् ॥ ४.२३ ॥

draṣṭṛdṛśyoparaktaṃ cittaṃ sarvārtham || 4.23 ||

तद् असंख्येयवासनाभिश् चित्रम् अपि परार्थं संहत्यकारित्वात् ॥ ४.२४ ॥

tad asaṃkhyeyavāsanābhiś citram api parārthaṃ saṃhatyakāritvāt || 4.24 ||

विशेषदर्शिन आत्मभावभावनानिवृत्तिः ॥ ४.२५ ॥

viśeṣadarśina ātmabhāvabhāvanānivṛttiḥ || 4.25 ||

तदा विवेकनिम्नं कैवल्यप्राग्भारं चित्तम् ॥ ४.२६ ॥

tadā vivekanimnaṃ kaivalyaprāgbhāraṃ cittam || 4.26 ||

तच्छिद्रेषु प्रत्ययान्तराणि संस्कारेभ्यः ॥ ४.२७ ॥

tacchidreṣu pratyayāntarāṇi saṃskārebhyaḥ || 4.27 ||

हानम् एषां क्लेशवद् उक्तम् ॥ ४.२८ ॥

hānam eṣāṃ kleśavad uktam || 4.28 ||

प्रसंख्यानेऽप्य् अकुसीदस्य सर्वथा विवेकख्यातेर् धर्ममेघः समाधिः ॥ ४.२९ ॥

prasaṃkhyāne'py akusīdasya sarvathā vivekakhyāter dharmameghaḥ samādhiḥ || 4.29 ||

ततः क्लेशकर्मनिवृत्तिः ॥ ४.३० ॥

tataḥ kleśakarmanivṛttiḥ || 4.30 ||

तदा सर्वावरणमलापेतस्य ज्ञानस्यानन्त्याज् ज्ञेयम् अल्पम् ॥ ४.३१ ॥

tadā sarvāvaraṇamalāpetasya jñānasyānantyāj jñeyam alpam || 4.31 ||

ततः कृतार्थानां परिणामक्रमसमाप्तिर् गुणानाम् ॥ ४.३२ ॥

tataḥ kṛtārthānāṃ pariṇāmakramasamāptir guṇānām || 4.32 ||

क्षणप्रतियोगी परिणामापरान्तनिर्ग्राह्यः क्रमः ॥ ४.३३ ॥

kṣaṇapratiyogī pariṇāmāparāntanirgrāhyaḥ kramaḥ || 4.33 ||

पुरुषार्थशून्यानां गुणानां प्रतिप्रसवः कैवल्यं स्वरूपप्रतिष्ठा वा चितिशक्तिर् इति ॥ ४.३४ ॥

puruṣārthaśūnyānāṃ guṇānāṃ pratiprasavaḥ kaivalyaṃ svarūpapratiṣṭhā vā citiśaktir iti || 4.34 ||