देशबन्धश् चित्तस्य धारणा ॥ ३.१ ॥

deśabandhaś cittasya dhāraṇā || 3.1 ||

तत्र प्रत्ययैकतानता ध्यानम् ॥ ३.२ ॥

tatra pratyayaikatānatā dhyānam || 3.2 ||

तद् एवार्थमात्रनिर्भासं स्वरूपशून्यम् इव समाधिः ॥ ३.३ ॥

tad evārthamātranirbhāsaṃ svarūpaśūnyam iva samādhiḥ || 3.3 ||

त्रयम् एकत्र संयमः ॥ ३.४ ॥

trayam ekatra saṃyamaḥ || 3.4 ||

तज्जयात् प्रज्ञालोकः ॥ ३.५ ॥

tajjayāt prajñālokaḥ || 3.5 ||

तस्य भूमिषु विनियोगः ॥ ३.६ ॥

tasya bhūmiṣu viniyogaḥ || 3.6 ||

त्रयम् अन्तरङ्गं पूर्वेभ्यः ॥ ३.७ ॥

trayam antaraṅgaṃ pūrvebhyaḥ || 3.7 ||

तद् अपि बहिरङ्गं निर्बीजस्य ॥ ३.८ ॥

tad api bahiraṅgaṃ nirbījasya || 3.8 ||

व्युत्थाननिरोधसंस्कारयोर् अभिभवप्रादुर्भावौ निरोधक्षणचित्तान्वयो निरोधपरिणामः ॥ ३.९ ॥

vyutthānanirodhasaṃskārayor abhibhavaprādurbhāvau nirodhakṣaṇacittānvayo nirodhapariṇāmaḥ || 3.9 ||

तस्य प्रशान्तवाहिता संस्कारात् ॥ ३.१० ॥

tasya praśāntavāhitā saṃskārāt || 3.10 ||

सर्वार्थतैकाग्रतयोः क्षयोदयौ चित्तस्य समाधिपरिणामः ॥ ३.११ ॥

sarvārthataikāgratayoḥ kṣayodayau cittasya samādhipariṇāmaḥ || 3.11 ||

ततः पुनः शान्तोदितौ तुल्यप्रत्ययौ चित्तस्यैकाग्रतापरिणामः ॥ ३.१२ ॥

tataḥ punaḥ śāntoditau tulyapratyayau cittasyaikāgratāpariṇāmaḥ || 3.12 ||

एतेन भूतेन्द्रियेषु धर्मलक्षणावस्थापरिणामा व्याख्याताः ॥ ३.१३ ॥

etena bhūtendriyeṣu dharmalakṣaṇāvasthāpariṇāmā vyākhyātāḥ || 3.13 ||

शान्तोदिताव्यपदेश्यधर्मानुपाती धर्मी ॥ ३.१४ ॥

śāntoditāvyapadeśyadharmānupātī dharmī || 3.14 ||

क्रमान्यत्वं परिणामान्यत्वे हेतुः ॥ ३.१५ ॥

kramānyatvaṃ pariṇāmānyatve hetuḥ || 3.15 ||

परिणामत्रयसंयमाद् अतीतानागतज्ञानम् ॥ ३.१६ ॥

pariṇāmatrayasaṃyamād atītānāgatajñānam || 3.16 ||

शब्दार्थप्रत्ययानाम् इतरेतराध्यासात् संकरस् तत्प्रविभागसंयमात् सर्वभूतरुतज्ञानम् ॥ ३.१७ ॥

śabdārthapratyayānām itaretarādhyāsāt saṃkaras tatpravibhāgasaṃyamāt sarvabhūtarutajñānam || 3.17 ||

संस्कारसाक्षात्करणात् पूर्वजातिज्ञानम् ॥ ३.१८ ॥

saṃskārasākṣātkaraṇāt pūrvajātijñānam || 3.18 ||

प्रत्ययस्य परचित्तज्ञानम् ॥ ३.१९ ॥

pratyayasya paracittajñānam || 3.19 ||

कायरूपसंयमात् तद्ग्राह्यशक्तिस्तम्भे चक्षुःप्रकाशासंप्रयोगेऽन्तर्धानम् ॥ ३.२० ॥

kāyarūpasaṃyamāt tadgrāhyaśaktistambhe cakṣuḥprakāśāsaṃprayoge'ntardhānam || 3.20 ||

सोपक्रमं निरुपक्रमं च कर्म तत्संयमाद् अपरान्तज्ञानम् अरिष्टेभ्यो वा ॥ ३.२१ ॥

sopakramaṃ nirupakramaṃ ca karma tatsaṃyamād aparāntajñānam ariṣṭebhyo vā || 3.21 ||

मैत्र्यादिषु बलानि ॥ ३.२२ ॥

maitryādiṣu balāni || 3.22 ||

बलेषु हस्तिबलादीनि ॥ ३.२३ ॥

baleṣu hastibalādīni || 3.23 ||

प्रवृत्त्यालोकन्यासात् सूक्ष्मव्यवहितविप्रकृष्टज्ञानम् ॥ ३.२४ ॥

pravṛttyālokanyāsāt sūkṣmavyavahitaviprakṛṣṭajñānam || 3.24 ||

भुवनज्ञानं सूर्ये संयमात् ॥ ३.२५ ॥

bhuvanajñānaṃ sūrye saṃyamāt || 3.25 ||

मूर्धज्योतिषि सिद्धदर्शनम् ॥ ३.३१ ॥

mūrdhajyotiṣi siddhadarśanam || 3.31 ||

प्रातिभाद् वा सर्वम् ॥ ३.३२ ॥

prātibhād vā sarvam || 3.32 ||

हृदये चित्तसंवित् ॥ ३.३३ ॥

hṛdaye cittasaṃvit || 3.33 ||

सत्त्वपुरुषयोर् अत्यन्तासंकीर्णयोः प्रत्ययाविशेषो भोगः परार्थात् स्वार्थसंयमात् पुरुषज्ञानम् ॥ ३.३४ ॥

sattvapuruṣayor atyantāsaṃkīrṇayoḥ pratyayāviśeṣo bhogaḥ parārthāt svārthasaṃyamāt puruṣajñānam || 3.34 ||

ततः प्रातिभश्रावणवेदनादर्शास्वादवार्ता जायन्ते ॥ ३.३५ ॥

tataḥ prātibhaśrāvaṇavedanādarśāsvādavārtā jāyante || 3.35 ||

ते समाधाव् उपसर्गा व्युत्थाने सिद्धयः ॥ ३.३६ ॥

te samādhāv upasargā vyutthāne siddhayaḥ || 3.36 ||

बन्धकारणशैथिल्यात् प्रचारसंवेदनाच् च चित्तस्य परशरीरावेशः ॥ ३.३७ ॥

bandhakāraṇaśaithilyāt pracārasaṃvedanāc ca cittasya paraśarīrāveśaḥ || 3.37 ||

उदानजयाज् जलपङ्ककण्टकादिष्व् असङ्ग उत्क्रान्तिश् च ॥ ३.३८ ॥

udānajayāj jalapaṅkakaṇṭakādiṣv asaṅga utkrāntiś ca || 3.38 ||

समानजयाज् ज्वलनम् ॥ ३.३९ ॥

samānajayāj jvalanam || 3.39 ||

श्रोत्राकाशयोः संबन्धसंयमाद् दिव्यं श्रोत्रम् ॥ ३.४० ॥

śrotrākāśayoḥ saṃbandhasaṃyamād divyaṃ śrotram || 3.40 ||

कायाकाशयोः संबन्धसंयमाल् लघुतूलसमापत्तेश् चाकाशगमनम् ॥ ३.४१ ॥

kāyākāśayoḥ saṃbandhasaṃyamāl laghutūlasamāpatteś cākāśagamanam || 3.41 ||

बहिर् अकल्पिता वृत्तिर् महाविदेहा ततः प्रकाशावरणक्षयः ॥ ३.४२ ॥

bahir akalpitā vṛttir mahāvidehā tataḥ prakāśāvaraṇakṣayaḥ || 3.42 ||

स्थूलस्वरूपसूक्ष्मान्वयार्थवत्त्वसंयमाद् भूतजयः ॥ ३.४३ ॥

sthūlasvarūpasūkṣmānvayārthavattvasaṃyamād bhūtajayaḥ || 3.43 ||

ततोऽणिमादिप्रादुर्भावः कायसंपत् तद्धर्मानभिघातश् च ॥ ३.४४ ॥

tato'ṇimādiprādurbhāvaḥ kāyasaṃpat taddharmānabhighātaś ca || 3.44 ||

रूपलावण्यबलवज्रसंहननत्वानि कायसंपत् ॥ ३.४५ ॥

rūpalāvaṇyabalavajrasaṃhananatvāni kāyasaṃpat || 3.45 ||

ग्रहणस्वरूपास्मितान्वयार्थवत्त्वसंयमाद् इन्द्रियजयः ॥ ३.४६ ॥

grahaṇasvarūpāsmitānvayārthavattvasaṃyamād indriyajayaḥ || 3.46 ||

ततो मनोजवित्वं विकरणभावः प्रधानजयश् च ॥ ३.४७ ॥

tato manojavitvaṃ vikaraṇabhāvaḥ pradhānajayaś ca || 3.47 ||

सत्त्वपुरुषान्यताख्यातिमात्रस्य सर्वभावाधिष्ठातृत्वं सर्वज्ञातृत्वं च ॥ ३.४८ ॥

sattvapuruṣānyatākhyātimātrasya sarvabhāvādhiṣṭhātṛtvaṃ sarvajñātṛtvaṃ ca || 3.48 ||

तद्वैराग्याद् अपि दोषबीजक्षये कैवल्यम् ॥ ३.४९ ॥

tadvairāgyād api doṣabījakṣaye kaivalyam || 3.49 ||

स्थान्युपनिमन्त्रणे सङ्गस्मयाकरणं पुनर् अनिष्टप्रसङ्गात् ॥ ३.५० ॥

sthānyupanimantraṇe saṅgasmayākaraṇaṃ punar aniṣṭaprasaṅgāt || 3.50 ||

क्षणतत्क्रमयोः संयमाद् विवेकजं ज्ञानम् ॥ ३.५१ ॥

kṣaṇatatkramayoḥ saṃyamād vivekajaṃ jñānam || 3.51 ||

जातिलक्षणदेशैर् अन्यतानवच्छेदात् तुल्ययोस् ततः प्रतिपत्तिः ॥ ३.५२ ॥

jātilakṣaṇadeśair anyatānavacchedāt tulyayos tataḥ pratipattiḥ || 3.52 ||

तारकं सर्वविषयं सर्वथाविषयम् अक्रमं चेति विवेकजं ज्ञानम् ॥ ३.५३ ॥

tārakaṃ sarvaviṣayaṃ sarvathāviṣayam akramaṃ ceti vivekajaṃ jñānam || 3.53 ||

सत्त्वपुरुषयोः शुद्धिसाम्ये कैवल्यम् इति ॥ ३.५४ ॥

sattvapuruṣayoḥ śuddhisāmye kaivalyam iti || 3.54 ||

चन्द्रे ताराव्यूहज्ञानम् ॥ ३.२६ ॥ ध्रुवे तद्गतिज्ञानम् ॥ ३.२७ ॥ नाभिचक्रे कायव्यूहज्ञानम् ॥ ३.२८ ॥ कण्ठकूपे क्षुत्पिपासानिवृत्तिः ॥ ३.२९ ॥ कूर्मनाड्यां स्थैर्यम् ॥ ३.३० ॥

candre tārāvyūhajñānam || 3.26 || dhruve tadgatijñānam || 3.27 || nābhicakre kāyavyūhajñānam || 3.28 || kaṇṭhakūpe kṣutpipāsānivṛttiḥ || 3.29 || kūrmanāḍyāṃ sthairyam || 3.30 ||