तपःस्वाध्यायेश्वरप्रणिधानानि क्रियायोगः ॥ २.१ ॥

tapaḥsvādhyāyeśvarapraṇidhānāni kriyāyogaḥ || 2.1 ||

समाधिभावनार्थः क्लेशतनूकरणार्थश् च ॥ २.२ ॥

samādhibhāvanārthaḥ kleśatanūkaraṇārthaś ca || 2.2 ||

अविद्यास्मितारागद्वेषाभिनिवेशाः क्लेशाः ॥ २.३ ॥

avidyāsmitārāgadveṣābhiniveśāḥ kleśāḥ || 2.3 ||

अविद्या क्षेत्रम् उत्तरेषां प्रसुप्ततनुविच्छिन्नोदाराणाम् ॥ २.४ ॥

avidyā kṣetram uttareṣāṃ prasuptatanuvicchinnodārāṇām || 2.4 ||

अनित्याशुचिदुःखानात्मसु नित्यशुचिसुखात्मख्यातिर् अविद्या ॥ २.५ ॥

anityāśuciduḥkhānātmasu nityaśucisukhātmakhyātir avidyā || 2.5 ||

दृग्दर्शनशक्त्योर् एकात्मतेवास्मिता ॥ २.६ ॥

dṛgdarśanaśaktyor ekātmatevāsmitā || 2.6 ||

सुखानुशयी रागः ॥ २.७ ॥

sukhānuśayī rāgaḥ || 2.7 ||

दुःखानुशयी द्वेषः ॥ २.८ ॥

duḥkhānuśayī dveṣaḥ || 2.8 ||

स्वरसवाही विदुषोऽपि तथा रूढोऽभिनिवेशः ॥ २.९ ॥

svarasavāhī viduṣo'pi tathā rūḍho'bhiniveśaḥ || 2.9 ||

ते प्रतिप्रसवहेयाः सूक्ष्माः ॥ २.१० ॥

te pratiprasavaheyāḥ sūkṣmāḥ || 2.10 ||

ध्यानहेयास् तद्वृत्तयः ॥ २.११ ॥

dhyānaheyās tadvṛttayaḥ || 2.11 ||

क्लेशमूलः कर्माशयो दृष्टादृष्टजन्मवेदनीयः ॥ २.१२ ॥

kleśamūlaḥ karmāśayo dṛṣṭādṛṣṭajanmavedanīyaḥ || 2.12 ||

सति मूले तद्विपाको जात्यायुर्भोगाः ॥ २.१३ ॥

sati mūle tadvipāko jātyāyurbhogāḥ || 2.13 ||

ते ह्लादपरितापफलाः पुण्यापुण्यहेतुत्वात् ॥ २.१४ ॥

te hlādaparitāpaphalāḥ puṇyāpuṇyahetutvāt || 2.14 ||

परिणामतापसंस्कारदुःखैर् गुणवृत्तिविरोधाच् च दुःखम् एव सर्वं विवेकिनः ॥ २.१५ ॥

pariṇāmatāpasaṃskāraduḥkhair guṇavṛttivirodhāc ca duḥkham eva sarvaṃ vivekinaḥ || 2.15 ||

हेयं दुःखम् अनागतम् ॥ २.१६ ॥

heyaṃ duḥkham anāgatam || 2.16 ||

द्रष्टृदृश्ययोः संयोगो हेयहेतुः ॥ २.१७ ॥

draṣṭṛdṛśyayoḥ saṃyogo heyahetuḥ || 2.17 ||

प्रकाशक्रियास्थितिशीलं भूतेन्द्रियात्मकं भोगापवर्गार्थं दृश्यम् ॥ २.१८ ॥

prakāśakriyāsthitiśīlaṃ bhūtendriyātmakaṃ bhogāpavargārthaṃ dṛśyam || 2.18 ||

विशेषाविशेषलिङ्गमात्रालिङ्गानि गुणपर्वाणि ॥ २.१९ ॥

viśeṣāviśeṣaliṅgamātrāliṅgāni guṇaparvāṇi || 2.19 ||

द्रष्टा दृशिमात्रः शुद्धोऽपि प्रत्ययानुपश्यः ॥ २.२० ॥

draṣṭā dṛśimātraḥ śuddho'pi pratyayānupaśyaḥ || 2.20 ||

तदर्थ एव दृश्यस्यात्मा ॥ २.२१ ॥

tadartha eva dṛśyasyātmā || 2.21 ||

कृतार्थं प्रति नष्टम् अप्य् अनष्टं तदन्यसाधारणत्वात् ॥ २.२२ ॥

kṛtārthaṃ prati naṣṭam apy anaṣṭaṃ tadanyasādhāraṇatvāt || 2.22 ||

स्वस्वामिशक्त्योः स्वरूपोपलब्धिहेतुः संयोगः ॥ २.२३ ॥

svasvāmiśaktyoḥ svarūpopalabdhihetuḥ saṃyogaḥ || 2.23 ||

तस्य हेतुर् अविद्या ॥ २.२४ ॥

tasya hetur avidyā || 2.24 ||

तदभावात् संयोगाभावो हानं तद्दृशेः कैवल्यम् ॥ २.२५ ॥

tadabhāvāt saṃyogābhāvo hānaṃ taddṛśeḥ kaivalyam || 2.25 ||

विवेकख्यातिर् अविप्लवा हानोपायः ॥ २.२६ ॥

vivekakhyātir aviplavā hānopāyaḥ || 2.26 ||

तस्य सप्तधा प्रान्तभूमिः प्रज्ञा ॥ २.२७ ॥

tasya saptadhā prāntabhūmiḥ prajñā || 2.27 ||

योगाङ्गानुष्ठानाद् अशुद्धिक्षये ज्ञानदीप्तिर् आ विवेकख्यातेः ॥ २.२८ ॥

yogāṅgānuṣṭhānād aśuddhikṣaye jñānadīptir ā vivekakhyāteḥ || 2.28 ||

यमनियमासनप्राणायामप्रत्याहारधारणाध्यानसमाधयोऽष्टाव् अङ्गानि ॥ २.२९ ॥

yamaniyamāsanaprāṇāyāmapratyāhāradhāraṇādhyānasamādhayo'ṣṭāv aṅgāni || 2.29 ||

अहिंसासत्यास्तेयब्रह्मचर्यापरिग्रहा यमाः ॥ २.३० ॥

ahiṃsāsatyāsteyabrahmacaryāparigrahā yamāḥ || 2.30 ||

जातिदेशकालसमयानवच्छिन्नाः सार्वभौमा महाव्रतम् ॥ २.३१ ॥

jātideśakālasamayānavacchinnāḥ sārvabhaumā mahāvratam || 2.31 ||

शौचसंतोषतपःस्वाध्यायेश्वरप्रणिधानानि नियमाः ॥ २.३२ ॥

śaucasaṃtoṣatapaḥsvādhyāyeśvarapraṇidhānāni niyamāḥ || 2.32 ||

वितर्कबाधने प्रतिपक्षभावनम् ॥ २.३३ ॥

vitarkabādhane pratipakṣabhāvanam || 2.33 ||

वितर्का हिंसादयः कृतकारितानुमोदिता लोभक्रोधमोहपूर्वका मृदुमध्याधिमात्रा दुःखाज्ञानानन्तफला इति प्रतिपक्षभावनम् ॥ २.३४ ॥

vitarkā hiṃsādayaḥ kṛtakāritānumoditā lobhakrodhamohapūrvakā mṛdumadhyādhimātrā duḥkhājñānānantaphalā iti pratipakṣabhāvanam || 2.34 ||

अहिंसाप्रतिष्ठायां तत्संनिधौ वैरत्यागः ॥ २.३५ ॥

ahiṃsāpratiṣṭhāyāṃ tatsaṃnidhau vairatyāgaḥ || 2.35 ||

सत्यप्रतिष्ठायां क्रियाफलाश्रयत्वम् ॥ २.३६ ॥

satyapratiṣṭhāyāṃ kriyāphalāśrayatvam || 2.36 ||

अस्तेयप्रतिष्ठायां सर्वरत्नोपस्थानम् ॥ २.३७ ॥

asteyapratiṣṭhāyāṃ sarvaratnopasthānam || 2.37 ||

ब्रह्मचर्यप्रतिष्ठायां वीर्यलाभः ॥ २.३८ ॥

brahmacaryapratiṣṭhāyāṃ vīryalābhaḥ || 2.38 ||

अपरिग्रहस्थैर्ये जन्मकथंतासंबोधः ॥ २.३९ ॥

aparigrahasthairye janmakathaṃtāsaṃbodhaḥ || 2.39 ||

शौचात् स्वाङ्गजुगुप्सा परैर् असंसर्गः ॥ २.४० ॥

śaucāt svāṅgajugupsā parair asaṃsargaḥ || 2.40 ||

सत्त्वशुद्धिसौमनस्यैकाग्र्येन्द्रियजयात्मदर्शनयोग्यत्वानि च ॥ २.४१ ॥

sattvaśuddhisaumanasyaikāgryendriyajayātmadarśanayogyatvāni ca || 2.41 ||

संतोषाद् अनुत्तमः सुखलाभः ॥ २.४२ ॥

saṃtoṣād anuttamaḥ sukhalābhaḥ || 2.42 ||

कायेन्द्रियसिद्धिर् अशुद्धिक्षयात् तपसः ॥ २.४३ ॥

kāyendriyasiddhir aśuddhikṣayāt tapasaḥ || 2.43 ||

स्वाध्यायाद् इष्टदेवतासंप्रयोगः ॥ २.४४ ॥

svādhyāyād iṣṭadevatāsaṃprayogaḥ || 2.44 ||

समाधिसिद्धिर् ईश्वरप्रणिधानात् ॥ २.४५ ॥

samādhisiddhir īśvarapraṇidhānāt || 2.45 ||

स्थिरसुखम् आसनम् ॥ २.४६ ॥

sthirasukham āsanam || 2.46 ||

प्रयत्नशैथिल्यानन्तसमापत्तिभ्याम् ॥ २.४७ ॥

prayatnaśaithilyānantasamāpattibhyām || 2.47 ||

ततो द्वन्द्वानभिघातः ॥ २.४८ ॥

tato dvandvānabhighātaḥ || 2.48 ||

तस्मिन् सति श्वासप्रश्वासयोर् गतिविच्छेदः प्राणायामः ॥ २.४९ ॥

tasmin sati śvāsapraśvāsayor gativicchedaḥ prāṇāyāmaḥ || 2.49 ||

बाह्याभ्यन्तरस्तम्भवृत्तिर् देशकालसंख्याभिः परिदृष्टो दीर्घसूक्ष्मः ॥ २.५० ॥

bāhyābhyantarastambhavṛttir deśakālasaṃkhyābhiḥ paridṛṣṭo dīrghasūkṣmaḥ || 2.50 ||

बाह्याभ्यन्तरविषयाक्षेपी चतुर्थः ॥ २.५१ ॥

bāhyābhyantaraviṣayākṣepī caturthaḥ || 2.51 ||

ततः क्षीयते प्रकाशावरणम् ॥ २.५२ ॥

tataḥ kṣīyate prakāśāvaraṇam || 2.52 ||

धारणासु च योग्यता मनसः ॥ २.५३ ॥

dhāraṇāsu ca yogyatā manasaḥ || 2.53 ||

स्वविषयासंप्रयोगे चित्तस्वरूपानुकार इवेन्द्रियाणां प्रत्याहारः ॥ २.५४ ॥

svaviṣayāsaṃprayoge cittasvarūpānukāra ivendriyāṇāṃ pratyāhāraḥ || 2.54 ||

ततः परमा वश्यतेन्द्रियाणाम् ॥ २.५५ ॥

tataḥ paramā vaśyatendriyāṇām || 2.55 ||