अथ योगानुशासनम् ॥ १.१ ॥

atha yogānuśāsanam || 1.1 ||

योगश् चित्तवृत्तिनिरोधः ॥ १.२ ॥

yogaś cittavṛttinirodhaḥ || 1.2 ||

तदा द्रष्टुः स्वरूपेऽवस्थानम् ॥ १.३ ॥

tadā draṣṭuḥ svarūpe'vasthānam || 1.3 ||

वृत्तिसारूप्यम् इतरत्र ॥ १.४ ॥

vṛttisārūpyam itaratra || 1.4 ||

वृत्तयः पञ्चतय्यः क्लिष्टाक्लिष्टाः ॥ १.५ ॥

vṛttayaḥ pañcatayyaḥ kliṣṭākliṣṭāḥ || 1.5 ||

विपर्ययो मिथ्याज्ञानम् अतद्रूपप्रतिष्ठम् ॥ १.८ ॥

viparyayo mithyājñānam atadrūpapratiṣṭham || 1.8 ||

शब्दज्ञानानुपाती वस्तुशून्यो विकल्पः ॥ १.९ ॥

śabdajñānānupātī vastuśūnyo vikalpaḥ || 1.9 ||

अभावप्रत्ययालम्बना वृत्तिर् निद्रा ॥ १.१० ॥

abhāvapratyayālambanā vṛttir nidrā || 1.10 ||

अनुभूतविषयासंप्रमोषः स्मृतिः ॥ १.११ ॥

anubhūtaviṣayāsaṃpramoṣaḥ smṛtiḥ || 1.11 ||

अभ्यासवैराग्याभ्यां तन्निरोधः ॥ १.१२ ॥

abhyāsavairāgyābhyāṃ tannirodhaḥ || 1.12 ||

तत्र स्थितौ यत्नोऽभ्यासः ॥ १.१३ ॥

tatra sthitau yatno'bhyāsaḥ || 1.13 ||

स तु दीर्घकालनैरन्तर्यसत्कारासेवितो दृढभूमिः ॥ १.१४ ॥

sa tu dīrghakālanairantaryasatkārāsevito dṛḍhabhūmiḥ || 1.14 ||

दृष्टानुश्रविकविषयवितृष्णस्य वशीकारसंज्ञा वैराग्यम् ॥ १.१५ ॥

dṛṣṭānuśravikaviṣayavitṛṣṇasya vaśīkārasaṃjñā vairāgyam || 1.15 ||

तत् परं पुरुषख्यातेर् गुणवैतृष्ण्यम् ॥ १.१६ ॥

tat paraṃ puruṣakhyāter guṇavaitṛṣṇyam || 1.16 ||

वितर्कविचारानन्दास्मितारूपानुगमात् संप्रज्ञातः ॥ १.१७ ॥

vitarkavicārānandāsmitārūpānugamāt saṃprajñātaḥ || 1.17 ||

विरामप्रत्ययाभ्यासपूर्वः संस्कारशेषोऽन्यः ॥ १.१८ ॥

virāmapratyayābhyāsapūrvaḥ saṃskāraśeṣo'nyaḥ || 1.18 ||

भवप्रत्ययो विदेहप्रकृतिलयानाम् ॥ १.१९ ॥

bhavapratyayo videhaprakṛtilayānām || 1.19 ||

श्रद्धावीर्यस्मृतिसमाधिप्रज्ञापूर्वक इतरेषाम् ॥ १.२० ॥

śraddhāvīryasmṛtisamādhiprajñāpūrvaka itareṣām || 1.20 ||

तीव्रसंवेगानाम् आसन्नः ॥ १.२१ ॥

tīvrasaṃvegānām āsannaḥ || 1.21 ||

मृदुमध्याधिमात्रत्वात् ततोऽपि विशेषः ॥ १.२२ ॥

mṛdumadhyādhimātratvāt tato'pi viśeṣaḥ || 1.22 ||

ईश्वरप्रणिधानाद् वा ॥ १.२३ ॥

īśvarapraṇidhānād vā || 1.23 ||

क्लेशकर्मविपाकाशयैर् अपरामृष्टः पुरुषविशेष ईश्वरः ॥ १.२४ ॥

kleśakarmavipākāśayair aparāmṛṣṭaḥ puruṣaviśeṣa īśvaraḥ || 1.24 ||

तत्र निरतिशयं सर्वज्ञबीजम् ॥ १.२५ ॥

tatra niratiśayaṃ sarvajñabījam || 1.25 ||

पूर्वेषाम् अपि गुरुः कालेनानवच्छेदात् ॥ १.२६ ॥

pūrveṣām api guruḥ kālenānavacchedāt || 1.26 ||

तस्य वाचकः प्रणवः ॥ १.२७ ॥

tasya vācakaḥ praṇavaḥ || 1.27 ||

तज्जपस् तदर्थभावनम् ॥ १.२८ ॥

tajjapas tadarthabhāvanam || 1.28 ||

ततः प्रत्यक्चेतनाधिगमोऽप्य् अन्तरायाभावश् च ॥ १.२९ ॥

tataḥ pratyakcetanādhigamo'py antarāyābhāvaś ca || 1.29 ||

व्याधिस्त्यानसंशयप्रमादालस्याविरतिभ्रान्तिदर्शनालब्धभूमिकत्वानवस्थितत्वानि चित्तविक्षेपास् तेऽन्तरायाः ॥ १.३० ॥

vyādhistyānasaṃśayapramādālasyāviratibhrāntidarśanālabdhabhūmikatvānavasthitatvāni cittavikṣepās te'ntarāyāḥ || 1.30 ||

दुःखदौर्मनस्याङ्गमेजयत्वश्वासप्रश्वासा विक्षेपसहभुवः ॥ १.३१ ॥

duḥkhadaurmanasyāṅgamejayatvaśvāsapraśvāsā vikṣepasahabhuvaḥ || 1.31 ||

तत्प्रतिषेधार्थम् एकतत्त्वाभ्यासः ॥ १.३२ ॥

tatpratiṣedhārtham ekatattvābhyāsaḥ || 1.32 ||

मैत्रीकरुणामुदितोपेक्षाणां सुखदुःखपुण्यापुण्यविषयाणां भावनातश् चित्तप्रसादनम् ॥ १.३३ ॥

maitrīkaruṇāmuditopekṣāṇāṃ sukhaduḥkhapuṇyāpuṇyaviṣayāṇāṃ bhāvanātaś cittaprasādanam || 1.33 ||

प्रच्छर्दनविधारणाभ्यां वा प्राणस्य ॥ १.३४ ॥

pracchardanavidhāraṇābhyāṃ vā prāṇasya || 1.34 ||

विषयवती वा प्रवृत्तिर् उत्पन्ना मनसः स्थितिनिबन्धनी ॥ १.३५ ॥

viṣayavatī vā pravṛttir utpannā manasaḥ sthitinibandhanī || 1.35 ||

विशोका वा ज्योतिष्मती ॥ १.३६ ॥

viśokā vā jyotiṣmatī || 1.36 ||

वीतरागविषयं वा चित्तम् ॥ १.३७ ॥

vītarāgaviṣayaṃ vā cittam || 1.37 ||

स्वप्ननिद्राज्ञानालम्बनं वा ॥ १.३८ ॥

svapnanidrājñānālambanaṃ vā || 1.38 ||

मैत्रीकरुणामुदितोपेक्षाणां सुखदुःखपुण्यापुण्यविषयाणां भावनातश् चित्तप्रसादनम् ॥ १.३३ ॥

maitrīkaruṇāmuditopekṣāṇāṃ sukhaduḥkhapuṇyāpuṇyaviṣayāṇāṃ bhāvanātaś cittaprasādanam || 1.33 ||

परमाणुपरममहत्त्वान्तोऽस्य वशीकारः ॥ १.४० ॥

paramāṇuparamamahattvānto'sya vaśīkāraḥ || 1.40 ||

क्षीणवृत्तेर् अभिजातस्येव मणेर् ग्रहीतृग्रहणग्राह्येषु तत्स्थतदञ्जनता समापत्तिः ॥ १.४१ ॥

kṣīṇavṛtter abhijātasyeva maṇer grahītṛgrahaṇagrāhyeṣu tatsthatadañjanatā samāpattiḥ || 1.41 ||

तत्र शब्दार्थज्ञानविकल्पैः संकीर्णा सवितर्का समापत्तिः ॥ १.४२ ॥

tatra śabdārthajñānavikalpaiḥ saṃkīrṇā savitarkā samāpattiḥ || 1.42 ||

स्मृतिपरिशुद्धौ स्वरूपशून्येवार्थमात्रनिर्भासा निर्वितर्का ॥ १.४३ ॥

smṛtipariśuddhau svarūpaśūnyevārthamātranirbhāsā nirvitarkā || 1.43 ||

एतयैव सविचारा निर्विचारा च सूक्ष्मविषया व्याख्याता ॥ १.४४ ॥

etayaiva savicārā nirvicārā ca sūkṣmaviṣayā vyākhyātā || 1.44 ||

सूक्ष्मविषयत्वं चालिङ्गपर्यवसानम् ॥ १.४५ ॥

sūkṣmaviṣayatvaṃ cāliṅgaparyavasānam || 1.45 ||

ता एव सबीजः समाधिः ॥ १.४६ ॥

tā eva sabījaḥ samādhiḥ || 1.46 ||

निर्विचारवैशारद्येऽध्यात्मप्रसादः ॥ १.४७ ॥

nirvicāravaiśāradye'dhyātmaprasādaḥ || 1.47 ||

ऋतंभरा तत्र प्रज्ञा ॥ १.४८ ॥

ṛtaṃbharā tatra prajñā || 1.48 ||

श्रुतानुमानप्रज्ञाभ्याम् अन्यविषया विशेषार्थत्वात् ॥ १.४९ ॥

śrutānumānaprajñābhyām anyaviṣayā viśeṣārthatvāt || 1.49 ||

तज्जः संस्कारोऽन्यसंस्कारप्रतिबन्धी ॥ १.५० ॥

tajjaḥ saṃskāro'nyasaṃskārapratibandhī || 1.50 ||

तस्यापि निरोधे सर्वनिरोधान् निर्बीजः समाधिः ॥ १.५१ ॥

tasyāpi nirodhe sarvanirodhān nirbījaḥ samādhiḥ || 1.51 ||

प्रमाणविपर्ययविकल्पनिद्रास्मृतयः ॥ १.६ ॥ प्रत्यक्षानुमानागमाः प्रमाणानि ॥ १.७ ॥

pramāṇaviparyayavikalpanidrāsmṛtayaḥ || 1.6 || pratyakṣānumānāgamāḥ pramāṇāni || 1.7 ||