राघवश्चापिविपुलंतंराक्षसवनौकसाम् । श्रुत्वासङ्ग्रामनिर्घोषंजाम्बवन्तमुवाच ह ।।

rāghavaścāpivipulaṅtaṅrākṣasavanaukasām . śrutvāsaṅgrāmanirghōṣaṅjāmbavantamuvāca ha ।।

सौम्यनूनंहनुमताकृतंकर्मसुदुष्करम् । श्रूयते च यथाभीमस्सुमहावायुधस्वनः ।।

saumyanūnaṅhanumatākṛtaṅkarmasuduṣkaram . śrūyatē ca yathābhīmassumahāvāyudhasvanaḥ ।।

तद्गच्छकुरुसाहाय्यंस्वबलेनाभिसम्वृतः । क्षिप्रमक्षपतेतस्यकपिश्रेष्ठस्ययुध्यतः ।।

tadgacchakurusāhāyyaṅsvabalēnābhisamvṛtaḥ . kṣipramakṣapatētasyakapiśrēṣṭhasyayudhyataḥ ।।

ऋक्षराक्षस्तथोक्तस्तुस्वेनानीकेनसम्वृतः । आगच्छत्पश्चिमद्वारंहनूमान्यत्रवानरः ।।

ṛkṣarākṣastathōktastusvēnānīkēnasamvṛtaḥ . āgacchatpaścimadvāraṅhanūmānyatravānaraḥ ।।

अथायान्तंहनूमन्तंददर्शर्क्षपतिपथि । वानरैःकृतसङ्ग्रामैश्श्वसद्भिरभिसम्वृतम् ।।

athāyāntaṅhanūmantaṅdadarśarkṣapatipathi . vānaraiḥkṛtasaṅgrāmaiśśvasadbhirabhisamvṛtam ।।

दृष्टापथिहनूमांश्चतदृक्षबलमुद्यतम् । नीलमेघनिभंभीमंसन्निवार्यन्यवर्तत ।।

dṛṣṭāpathihanūmāṅścatadṛkṣabalamudyatam . nīlamēghanibhaṅbhīmaṅsannivāryanyavartata ।।

स तेनसहसैन्येनसन्निकर्षंमहायशाः । शीघ्रमागम्यरामायदुःखितोवाक्यमब्रवीत् ।।

sa tēnasahasainyēnasannikarṣaṅmahāyaśāḥ . śīghramāgamyarāmāyaduḥkhitōvākyamabravīt ।।

समरेयुध्यमानानामस्माकंप्रेक्षतांपुरः । जघानरुदतींसीतामिन्द्रजिद्रावणात्मजः ।।

samarēyudhyamānānāmasmākaṅprēkṣatāṅpuraḥ . jaghānarudatīṅsītāmindrajidrāvaṇātmajaḥ ।।

उद्भ्रान्तचित्तस्तांदृष्टवाविषण्णोऽहमरिन्दमः । तदहंभवतोवृतंविज्ञापयितुमागतः ।।

udbhrāntacittastāṅdṛṣṭavāviṣaṇṇō.hamarindamaḥ . tadahaṅbhavatōvṛtaṅvijñāpayitumāgataḥ ।।

तस्यतद्वचनंश्रुत्वाराघवश्शोकमूर्चितः । निपपाततदाभूमौछिन्नमूलंइवद्रुमः ।।

tasyatadvacanaṅśrutvārāghavaśśōkamūrcitaḥ . nipapātatadābhūmauchinnamūlaṅivadrumaḥ ।।

तंभूमौदेवसङ्काशंपतितंदृश्यराघवम् । अभिपेतुस्समुत्पत्यसर्वतःकपिसत्तमाः ।।

taṅbhūmaudēvasaṅkāśaṅpatitaṅdṛśyarāghavam . abhipētussamutpatyasarvataḥkapisattamāḥ ।।

आसिञ्चन् सलिलैश्चैनंपद्मोत्पलसुगन्धिभिः । प्रदहन्तमानासाद्यंसहसाग्निमिवोद्यतम् ।।

āsiñcan salilaiścainaṅpadmōtpalasugandhibhiḥ . pradahantamānāsādyaṅsahasāgnimivōdyatam ।।

तंलक्ष्मणोऽथबाहुभ्यांपरिष्वज्यसुदुःखितः । उवाचराममस्वस्थंवाक्यंहेत्वर्थसम्युतम् ।।

taṅlakṣmaṇō.thabāhubhyāṅpariṣvajyasuduḥkhitaḥ . uvācarāmamasvasthaṅvākyaṅhētvarthasamyutam ।।

शुभेवर्त्मनितिष्ठन्तंत्वामार्यविजितेन्द्रियम् । अनर्थेभ्यो न शक्नोतित्रातुंधर्मोनिरर्थकः ।।

śubhēvartmanitiṣṭhantaṅtvāmāryavijitēndriyam . anarthēbhyō na śaknōtitrātuṅdharmōnirarthakaḥ ।।

भूतानांस्थावाराणां च जङ्गमानां च दर्शनम् । यथास्ति न तथाधर्मस्तेननास्तीतिमेमतिः ।।

bhūtānāṅsthāvārāṇāṅ ca jaṅgamānāṅ ca darśanam . yathāsti na tathādharmastēnanāstītimēmatiḥ ।।

यथैवस्थावरंव्यक्तंजङ्गमं न तथाविधम् । नायमर्थस्तथायुक्तस्त्वद्विधो न विपद्यते ।।

yathaivasthāvaraṅvyaktaṅjaṅgamaṅ na tathāvidham . nāyamarthastathāyuktastvadvidhō na vipadyatē ।।

यद्यधर्मोभवेद्भूतोरावणोनरकंव्रजेत् । भवांश्चधर्मसम्युक्तोनैवंव्यसनमाप्नुयात् ।।

yadyadharmōbhavēdbhūtōrāvaṇōnarakaṅvrajēt . bhavāṅścadharmasamyuktōnaivaṅvyasanamāpnuyāt ।।

तस्य च व्यसनाभावाद्व्यसनंचागतेत्वयि । धर्मोभवत्यधर्मश्चपरस्परविरोधिनौ ।।

tasya ca vyasanābhāvādvyasanaṅcāgatētvayi . dharmōbhavatyadharmaścaparasparavirōdhinau ।।

धर्मेणोपलभेद्धर्ममधर्मंचाप्यधर्मतः । यद्यधर्मेणयुज्येयुर्येष्वधर्मःप्रतिष्ठितः ।।

dharmēṇōpalabhēddharmamadharmaṅcāpyadharmataḥ . yadyadharmēṇayujyēyuryēṣvadharmaḥpratiṣṭhitaḥ ।।

।। यदिधर्मेणवियुज्येरन्नधर्मरुचयोजनाः । धर्मेणचरतांधर्मंचैषांधर्मफलंभवेत् ।।

।। yadidharmēṇaviyujyērannadharmarucayōjanāḥ . dharmēṇacaratāṅdharmaṅcaiṣāṅdharmaphalaṅbhavēt ।।

यस्मादर्थाविवर्धन्तेयेष्वधर्मःप्रतिष्ठितः । क्लिश्यन्तेधर्मशीलाश्चतस्मादेतौनिरर्थकौ ।।

yasmādarthāvivardhantēyēṣvadharmaḥpratiṣṭhitaḥ . kliśyantēdharmaśīlāścatasmādētaunirarthakau ।।

वध्यन्तेपापकर्माणोयद्यधर्मेणराघव । वधकर्महतोऽधर्मः स हतःकिंवधिष्यति ।।

vadhyantēpāpakarmāṇōyadyadharmēṇarāghava . vadhakarmahatō.dharmaḥ sa hataḥkiṅvadhiṣyati ।।

अथवाविहितेनायंहन्यतेहन्तिवापरम् । विधिरालिप्यतेतेन न स पापेनकर्मणा ।।

athavāvihitēnāyaṅhanyatēhantivāparam . vidhirālipyatētēna na sa pāpēnakarmaṇā ।।

अदृष्टप्रतिकारेणत्वव्यक्तेनासतासता । कथंशक्यंपरंप्राप्तुंधर्मेणारिविकर्षण ।।

adṛṣṭapratikārēṇatvavyaktēnāsatāsatā . kathaṅśakyaṅparaṅprāptuṅdharmēṇārivikarṣaṇa ।।

यदिसत्स्यात्सतांमुख्यनासत्स्यत्तवकिञ्चन । त्वयायदीदृशंप्राप्तंतस्मात्सन्नोपपद्यते ।।

yadisatsyātsatāṅmukhyanāsatsyattavakiñcana . tvayāyadīdṛśaṅprāptaṅtasmātsannōpapadyatē ।।

अथवादुर्बलःक्लीबोबलंधर्मोऽनुवर्तते । दुर्बलोहृतमर्यादो न सेव्यइतिमेमतिः ।।

athavādurbalaḥklībōbalaṅdharmō.nuvartatē . durbalōhṛtamaryādō na sēvyaitimēmatiḥ ।।

बलस्ययदिचेद्धर्मोगुणभूतःपराक्रमे । धर्ममुत्सृज्यवर्तस्वयथाधर्मेतथाबले ।।

balasyayadicēddharmōguṇabhūtaḥparākramē . dharmamutsṛjyavartasvayathādharmētathābalē ।।

अथचेत्सत्यवचनंधर्म: किलपरन्तप । अनृतस्त्वय्यकरुणःकिं न बद्धस्त्वयापिता ।।

athacētsatyavacanaṅdharma: kilaparantapa . anṛtastvayyakaruṇaḥkiṅ na baddhastvayāpitā ।।

यदिधर्मोभवेद्भूतअधर्मोवापरन्तप । न स्महत्वामुनिंवज्रीकुर्यादिज्यांशतक्रतुः ।।

yadidharmōbhavēdbhūtaadharmōvāparantapa . na smahatvāmuniṅvajrīkuryādijyāṅśatakratuḥ ।।

अधर्मसंश्रितोधर्मोविनाशयतिराघव । सर्वमेतद्यथाकामंकाकुत्स्थकुरुतेनरः ।।

adharmasaṅśritōdharmōvināśayatirāghava . sarvamētadyathākāmaṅkākutsthakurutēnaraḥ ।।

ममचेदंमतंतातधरोऽयमितिराघव । धर्ममूलंत्वयाछिन्नंराज्यमुत्सृजतातदा ।।

mamacēdaṅmataṅtātadharō.yamitirāghava . dharmamūlaṅtvayāchinnaṅrājyamutsṛjatātadā ।।

अर्थेभ्योहिप्रवृद्धेभ्यःसम्वृत्तेभ्यस्ततस्ततः । क्रियाःसर्वाःप्रवर्तन्तेपर्वतेभ्यःइवापगाः ।।

arthēbhyōhipravṛddhēbhyaḥsamvṛttēbhyastatastataḥ . kriyāḥsarvāḥpravartantēparvatēbhyaḥivāpagāḥ ।।

अर्थेनहिविमुक्तस्यपुरुषस्याल्पचेतसः । विच्छिद्यन्तेक्रियास्सर्वाग्रीष्मेकुसरितोयथा ।।

arthēnahivimuktasyapuruṣasyālpacētasaḥ . vicchidyantēkriyāssarvāgrīṣmēkusaritōyathā ।।

सोऽयमर्थंपरित्यज्यसुखकामःसुखैधितः । पापमारभतेकर्तुंतदादोषःप्रवर्तते ।।

sō.yamarthaṅparityajyasukhakāmaḥsukhaidhitaḥ . pāpamārabhatēkartuṅtadādōṣaḥpravartatē ।।

यस्यार्थास्तस्यमित्राणियस्यार्थास्यस्यबान्धवाः । यस्यार्थास्सपुमान्लोकेयस्यार्थाः स च पण्डितः ।।

yasyārthāstasyamitrāṇiyasyārthāsyasyabāndhavāḥ . yasyārthāssapumānlōkēyasyārthāḥ sa ca paṇḍitaḥ ।।

यस्यार्थास्स च विक्रान्तोयस्यार्थास्स च बुद्धिमान् । यस्यार्थास्समहाभागोयस्यार्थास्समहागुणः ।।

yasyārthāssa ca vikrāntōyasyārthāssa ca buddhimān . yasyārthāssamahābhāgōyasyārthāssamahāguṇaḥ ।।

अर्थस्यैतेपरित्यागेदोषाःप्रव्याहृतामया । राज्यमुत्सृजतावीरयेनबुद्धिस्त्वयाकृता ।।

arthasyaitēparityāgēdōṣāḥpravyāhṛtāmayā . rājyamutsṛjatāvīrayēnabuddhistvayākṛtā ।।

यस्यार्थाःधर्मकामार्थास्तस्यसर्वंप्रदक्षिणम् । अधनेनार्थकामेननार्थश्शक्योविचिन्वता ।।

yasyārthāḥdharmakāmārthāstasyasarvaṅpradakṣiṇam . adhanēnārthakāmēnanārthaśśakyōvicinvatā ।।

हर्षःकामश्चदर्पश्चधर्मःक्रोधश्शमोदमः । अर्थादेतानिसर्वाणिप्रवर्तन्तेनराधिप ।।

harṣaḥkāmaścadarpaścadharmaḥkrōdhaśśamōdamaḥ . arthādētānisarvāṇipravartantēnarādhipa ।।

येषांनश्यत्ययंलोकश्चरतांधर्मचारिणाम् । तेऽर्थास्त्वयि न दृश्यन्तेदुर्दिनेषुयथाग्रहाः ।।

yēṣāṅnaśyatyayaṅlōkaścaratāṅdharmacāriṇām . tē.rthāstvayi na dṛśyantēdurdinēṣuyathāgrahāḥ ।।

त्वयिप्रव्रजितेवीरगुरोश्चवचनेस्थिते । रक्षसापहृताभार्याप्राणैःप्रियतरातव ।।

tvayipravrajitēvīragurōścavacanēsthitē . rakṣasāpahṛtābhāryāprāṇaiḥpriyatarātava ।।

तदद्यविपुलंवीरदुःखमिन्द्रजिताकृतम् । कर्मणाव्यपनेष्यामितस्मादुत्तिष्ठराघव ।।

tadadyavipulaṅvīraduḥkhamindrajitākṛtam . karmaṇāvyapanēṣyāmitasmāduttiṣṭharāghava ।।

उत्थिष्ठनरशार्दूलदीर्घबाहोधृतव्रत । किमात्मानंमहात्मानंमात्मानं न बुध्यसे ।।

utthiṣṭhanaraśārdūladīrghabāhōdhṛtavrata . kimātmānaṅmahātmānaṅmātmānaṅ na budhyasē ।।

अयमनघतवोदितःप्रियार्थंजनकसुतानिधनंनिरीक्ष्यरुष्टः । सरथगजहयांसराक्षसेन्द्रांभृशमिषुभिर्विनिपातयामिलङ्काम् ।।

ayamanaghatavōditaḥpriyārthaṅjanakasutānidhanaṅnirīkṣyaruṣṭaḥ . sarathagajahayāṅsarākṣasēndrāṅbhṛśamiṣubhirvinipātayāmilaṅkām ।।