सीता तद्वचनं श्रुत्वा पूर्णचन्द्रनिभानना। हनूमन्तमुवाचेदं धर्मार्थसहितं वचः।।

sītā tadvacanaṅ śrutvā pūrṇacandranibhānanā. hamāmantamuvācēdaṅ dharmārthasahitaṅ vacaḥ৷৷

अमृतं विषसंसृष्टं त्वया वानर भाषितम्। यच्च नान्यमना रामो यच्च शोकपरायणः ।।

amṛtaṅ viṣasaṅsṛṣṭaṅ tvayā vānara bhāṣitam. yacca nānyamanā rāmō yacca śōkaparāyaṇaḥ ৷৷

ऐश्वर्ये वा सुविस्तीर्णे व्यसने वा सुदारुणे। रज्ज्वेव पुरुषं बद्ध्वा कृतान्तः परिकर्षति।।

aiśvaryē vā suvistīrṇē vyasanē vā sudāruṇē. rajjvēva puruṣaṅ baddhvā kṛtāntaḥ parikarṣati৷৷

विधिर्नूनमसंहार्यः प्राणिनां प्लवगोत्तम। सौमित्रिं मां च रामं च व्यसनै: पश्य मोहितान्।।

vidhirnūnamasaṅhāryaḥ prāṇināṅ plavagōttama. saumitriṅ māṅ ca rāmaṅ ca vyasanai: paśya mōhitān৷৷

शोकस्यास्य कदा पारं राघवोऽधिगमिष्यति। प्लवमानः परिश्रान्तो हतनौ स्सागरे यथा।।

śōkasyāsya kadā pāraṅ rāghavō.dhigamiṣyati. plavamānaḥ pariśrāntō hatanau ssāgarē yathā৷৷

राक्षसानां वधं कृत्वा सूदयित्वा च रावणम्। लङ्कामुन्मूलितां कृत्वा कदा द्रक्ष्यति मां पतिः।।

rākṣasānāṅ vadhaṅ kṛtvā sūdayitvā ca rāvaṇam. laṅkāmunmūlitāṅ kṛtvā kadā drakṣyati māṅ patiḥ৷৷

स वाच्यस्संत्वरस्वेति यावदेव न पूर्यते। अयं संवत्सरः कालस्तावद्धि मम जीवितम्।।

sa vācyassaṅtvarasvēti yāvadēva na pūryatē. ayaṅ saṅvatsaraḥ kālastāvaddhi mama jīvitam৷৷

वर्तते दशमो मासो द्वौ तु शेषौ प्लवङ्गम। रावणेन नृशंसेन समयो यः कृतो मम।।

vartatē daśamō māsō dvau tu śēṣau plavaṅgama. rāvaṇēna nṛśaṅsēna samayō yaḥ kṛtō mama৷৷

विभीषणेन च भ्रात्रा मम निर्यातनं प्रति। अनुनीतः प्रयत्नेन न च तत्कुरुते मतिम्।।

vibhīṣaṇēna ca bhrātrā mama niryātanaṅ prati. anunītaḥ prayatnēna na ca tatkurutē matim৷৷

मम प्रतिप्रदानं हि रावणस्य न रोचते। रावणं मार्गते संख्ये मृत्युः कालवशं गतम्।।

mama pratipradānaṅ hi rāvaṇasya na rōcatē. rāvaṇaṅ mārgatē saṅkhyē mṛtyuḥ kālavaśaṅ gatam৷৷

ज्येष्ठा कन्या नला नाम विभीषणसुता कपे। तया ममेदमाख्यातं मात्रा प्रहितया स्वयम्।।

jyēṣṭhā kanyā nalā nāma vibhīṣaṇasutā kapē. tayā mamēdamākhyātaṅ mātrā prahitayā svayam৷৷

असंशयं हरिश्रेष्ठ क्षिप्रं मां प्राप्स्यते पतिः। अन्तरात्मा च मे शुद्धस्तस्मिंश्च बहवो गुणाः।।

asaṅśayaṅ hariśrēṣṭha kṣipraṅ māṅ prāpsyatē patiḥ. antarātmā ca mē śuddhastasmiṅśca bahavō guṇāḥ৷৷

उत्साहः पौरुषं सत्त्वमानृशंस्यं कृतज्ञता। विक्रमश्च प्रभावश्च सन्ति वानर राघवे।।

utsāhaḥ pauruṣaṅ sattvamānṛśaṅsyaṅ kṛtajñatā. vikramaśca prabhāvaśca santi vānara rāghavē৷৷

चतुर्दशसहस्राणि राक्षसानां जघान यः। जनस्थाने विना भ्रात्रा शत्रुः कस्तस्य नोद्विजेत् ।।

caturdaśasahasrāṇi rākṣasānāṅ jaghāna yaḥ. janasthānē vinā bhrātrā śatruḥ kastasya nōdvijēt ৷৷

न स शक्यस्तुलयितुं व्यसनैः पुरुषर्षभः। अहं तस्य प्रभावज्ञा शक्रस्येव पुलोमजा ।।

na sa śakyastulayituṅ vyasanaiḥ puruṣarṣabhaḥ. ahaṅ tasya prabhāvajñā śakrasyēva pulōmajā ৷৷

शरजालांशुमान्शूरः कपे रामदिवाकरः। शत्रुरक्षोमयं तोयमुपशोषं नयिष्यति।।

śarajālāṅśumānśūraḥ kapē rāmadivākaraḥ. śatrurakṣōmayaṅ tōyamupaśōṣaṅ nayiṣyati৷৷

इति सञ्जल्पमानां तां रामार्थे शोककर्शिताम्। आश्रुसम्पूर्णनयनामुवाच वचनं कपिः।।

iti sañjalpamānāṅ tāṅ rāmārthē śōkakarśitām. āśrusampūrṇanayanāmuvāca vacanaṅ kapiḥ৷৷

श्रुत्वैव तु वचो मह्यं क्षिप्रमेष्यति राघवः। चमूं प्रकर्षन्महतीं हर्यृक्षगणसङ्कुलाम्।।

śrutvaiva tu vacō mahyaṅ kṣipramēṣyati rāghavaḥ. camūṅ prakarṣanmahatīṅ haryṛkṣagaṇasaṅkulām৷৷

अथवा मोचयिष्यामि त्वामद्यैव वरानने। अस्माद्धुःखादुपारोह मम पृष्ठमनिन्दिते।।

athavā mōcayiṣyāmi tvāmadyaiva varānanē. asmāddhuḥkhādupārōha mama pṛṣṭhamaninditē৷৷

त्वां हि पृष्ठगतां कृत्वा सन्तरिष्यामि सागरम्। शक्तिरस्ति हि मे वोढुं लङ्कामपि सरावणाम् ।।

tvāṅ hi pṛṣṭhagatāṅ kṛtvā santariṣyāmi sāgaram. śaktirasti hi mē vōḍhuṅ laṅkāmapi sarāvaṇām ৷৷

अहं प्रस्रवणस्थाय राघवायाद्य मैथिलि। प्रापयिष्यामि शक्राय हव्यं हुतमिवानलः।।

ahaṅ prasravaṇasthāya rāghavāyādya maithili. prāpayiṣyāmi śakrāya havyaṅ hutamivānalaḥ৷৷

द्रक्ष्यस्यद्वैव वैदेहि राघवं सहलक्ष्मणम्। व्यवसायसमायुक्तं विष्णुं दैत्यवधे यथा।।

drakṣyasyadvaiva vaidēhi rāghavaṅ sahalakṣmaṇam. vyavasāyasamāyuktaṅ viṣṇuṅ daityavadhē yathā৷৷

त्वद्दर्शनकृतोत्साहमाश्रमस्थं महाबलम्। पुरन्दरमिवासीनं नागराजस्य मूर्धनि।।

tvaddarśanakṛtōtsāhamāśramasthaṅ mahābalam. purandaramivāsīnaṅ nāgarājasya mūrdhani৷৷

पृष्ठमारोह मे देवि मा विकाङ्क्षस्व शोभने। योगमन्विच्छ रामेण शशाङ्केनेव रोहिणी।।

pṛṣṭhamārōha mē dēvi mā vikāṅkṣasva śōbhanē. yōgamanviccha rāmēṇa śaśāṅkēnēva rōhiṇī৷৷

कथयन्तीव चन्द्रेण सूर्येण च महार्चिषा। मत्पृष्ठमधिरुह्य त्वं तराकाशमहार्णवौ।।

kathayantīva candrēṇa sūryēṇa ca mahārciṣā. matpṛṣṭhamadhiruhya tvaṅ tarākāśamahārṇavau৷৷

न हि मे सम्प्रयातस्य त्वामितो नयतोऽङ्गने। अनुगन्तुं गतिं शक्तास्सर्वे लङ्कानिवासिनः।।

na hi mē samprayātasya tvāmitō nayatō.ṅganē. anugantuṅ gatiṅ śaktāssarvē laṅkānivāsinaḥ৷৷

यथैवाहमिह प्राप्तस्तथैवाहमसंशयः। यास्यामि पश्य वैदेहि त्वामुद्यम्य विहायसम्।।

yathaivāhamiha prāptastathaivāhamasaṅśayaḥ. yāsyāmi paśya vaidēhi tvāmudyamya vihāyasam৷৷

मैथिली तु हरिश्रेष्ठाच्छ्रुत्वा वचनमद्भुतम्। हर्षविस्मितसर्वाङ्गी हनुमन्तमथाब्रवीत्।।

maithilī tu hariśrēṣṭhācchrutvā vacanamadbhutam. harṣavismitasarvāṅgī hanumantamathābravīt৷৷

हनुमन्दूरमध्वानं कथं मां वोढुमिच्छसि। तदेव खलु ते मन्ये कपित्वं हरियूथप।।

hanumandūramadhvānaṅ kathaṅ māṅ vōḍhumicchasi. tadēva khalu tē manyē kapitvaṅ hariyūthapa৷৷

कथं वाल्पशरीरस्त्वं मामितो नेतुमिच्छसि। सकाशं मानवेन्द्रस्य भर्तुर्मे प्लवगर्षभ।।

kathaṅ vālpaśarīrastvaṅ māmitō nētumicchasi. sakāśaṅ mānavēndrasya bharturmē plavagarṣabha৷৷

सीताया वचनं श्रुत्वा हनुमान्मारुतात्मजः। चिन्तयामास लक्ष्मीवान्नवं परिभवं कृतम्।।

sītāyā vacanaṅ śrutvā hanumānmārutātmajaḥ. cintayāmāsa lakṣmīvānnavaṅ paribhavaṅ kṛtam৷৷

न मे जानाति सत्त्वं वा प्रभावं वाऽसितेक्षणा। तस्मात्पश्यतु वैदेही यद्रूपं मम कामतः।।

na mē jānāti sattvaṅ vā prabhāvaṅ vā.sitēkṣaṇā. tasmātpaśyatu vaidēhī yadrūpaṅ mama kāmataḥ৷৷

इति सञ्चिन्त्य हनुमांस्तदा प्लवगसत्तमः। दर्शयामास वैदेह्यास्स्वरूपमरिमर्दनः।।

iti sañcintya hanumāṅstadā plavagasattamaḥ. darśayāmāsa vaidēhyāssvarūpamarimardanaḥ৷৷

स तस्मात्पादपाद्धीमानाप्लुत्य प्लवगर्षभः। ततो वर्धितुमारेभे सीताप्रत्ययकारणात्।।

sa tasmātpādapāddhīmānāplutya plavagarṣabhaḥ. tatō vardhitumārēbhē sītāpratyayakāraṇāt৷৷

मेरुमन्दरसङ्काशो बभौ दीप्तानलप्रभः। अग्रतो व्यवतस्थे च सीताया वानरोत्तमः।।

mērumandarasaṅkāśō babhau dīptānalaprabhaḥ. agratō vyavatasthē ca sītāyā vānarōttamaḥ৷৷

हरिः पर्वतसङ्काशस्ताम्रवक्त्रो महाबलः। वज्रदंष्ट्रनखो भीमो वैदेहीमिदमब्रवीत्।।

hariḥ parvatasaṅkāśastāmravaktrō mahābalaḥ. vajradaṅṣṭranakhō bhīmō vaidēhīmidamabravīt৷৷

सपर्वतवनोद्देशां साट्टप्राकारतोरणाम्। लङ्कामिमां सनाथां वा नयितुं शक्तिरस्ति मे।।

saparvatavanōddēśāṅ sāṭṭaprākāratōraṇām. laṅkāmimāṅ sanāthāṅ vā nayituṅ śaktirasti mē৷৷

तदवस्थाप्यतां बुद्धिरलं देवि विकाङ्क्षया। विशोकं कुरु वैदेहि राघवं सहलक्ष्मणम्।।

tadavasthāpyatāṅ buddhiralaṅ dēvi vikāṅkṣayā. viśōkaṅ kuru vaidēhi rāghavaṅ sahalakṣmaṇam৷৷

तं दृष्ट्वा भीमसङ्काशमुवाच जनकात्मजा। पद्मपत्रविशालाक्षी मारुतस्यौरसं सुतम्।।

taṅ dṛṣṭvā bhīmasaṅkāśamuvāca janakātmajā. padmapatraviśālākṣī mārutasyaurasaṅ sutam৷৷

तव सत्त्वं बलं चैव विजानामि महाकपे। वायोरिव गतिं चैव तेजश्चाग्नेरिवाद्भुतम्।।

tava sattvaṅ balaṅ caiva vijānāmi mahākapē. vāyōriva gatiṅ caiva tējaścāgnērivādbhutam৷৷

प्राकृतोऽन्यः कथं चेमां भूमिमागन्तुमर्हति। उदधेरप्रमेयस्य पारं वानरपुङ्गव।।

prākṛtō.nyaḥ kathaṅ cēmāṅ bhūmimāgantumarhati. udadhērapramēyasya pāraṅ vānarapuṅgava৷৷

जानामि गमने शक्तिं नयने चापि ते मम। अवश्यं सम्प्रधार्याशु कार्यसिद्धिर्महात्मनः।।

jānāmi gamanē śaktiṅ nayanē cāpi tē mama. avaśyaṅ sampradhāryāśu kāryasiddhirmahātmanaḥ৷৷

अयुक्तं तु कपिश्रेष्ठ मम गन्तुं त्वयाऽनघ। वायुवेगसवेगस्य वेगो मां मोहयेत्तव।।

ayuktaṅ tu kapiśrēṣṭha mama gantuṅ tvayā.nagha. vāyuvēgasavēgasya vēgō māṅ mōhayēttava৷৷

अहमाकाशमापन्ना ह्युपर्युपरि सागरम्। प्रपतेयं हि ते पृष्ठाद्भयाद्वेगेव गच्छतः।।

ahamākāśamāpannā hyuparyupari sāgaram. prapatēyaṅ hi tē pṛṣṭhādbhayādvēgēva gacchataḥ৷৷

पतिता सागरे चाहं तिमिनक्रझषाकुले। भवेयमाशु विवशा यादसामन्नमुत्तमम्।।

patitā sāgarē cāhaṅ timinakrajhaṣākulē. bhavēyamāśu vivaśā yādasāmannamuttamam৷৷

न च शक्ष्ये त्वया सार्धं गन्तुं शत्रुविनाशन। कलत्रवति सन्देहस्त्वय्यपि स्यादसंशयः।।

na ca śakṣyē tvayā sārdhaṅ gantuṅ śatruvināśana. kalatravati sandēhastvayyapi syādasaṅśayaḥ৷৷

ह्रियमाणां तु मां दृष्ट्वा राक्षसा भीमविक्रमाः। अनुगच्छेयुरादिष्टा रावणेन दुरात्मना।।

hriyamāṇāṅ tu māṅ dṛṣṭvā rākṣasā bhīmavikramāḥ. anugacchēyurādiṣṭā rāvaṇēna durātmanā৷৷

तैस्त्वं परिवृतश्शूरैश्शूलमुद्गरपाणिभिः। भवेस्त्वं संशयं प्राप्तो मया वीर कलत्रवान्।।

taistvaṅ parivṛtaśśūraiśśūlamudgarapāṇibhiḥ. bhavēstvaṅ saṅśayaṅ prāptō mayā vīra kalatravān৷৷

सायुधा बहवो व्योम्नि राक्षसास्त्वं निरायुधः। कथं शक्ष्यसि संयातुं मां चैव परिरक्षितुम्।।

sāyudhā bahavō vyōmni rākṣasāstvaṅ nirāyudhaḥ. kathaṅ śakṣyasi saṅyātuṅ māṅ caiva parirakṣitum৷৷

युध्यमानस्य रक्षोभिस्तव तैः क्रूरकर्मभिः। प्रपतेयं हि ते पृष्ठाद्भयार्ता कपिसत्तम।।

yudhyamānasya rakṣōbhistava taiḥ krūrakarmabhiḥ. prapatēyaṅ hi tē pṛṣṭhādbhayārtā kapisattama৷৷

अथ रक्षांसि भीमानि महान्ति बलवन्ति च। कथञ्चित्सांपराये त्वां जयेयुः कपिसत्तम।।

atha rakṣāṅsi bhīmāni mahānti balavanti ca. kathañcitsāṅparāyē tvāṅ jayēyuḥ kapisattama৷৷

अथवा युध्यमानस्य पतेयं विमुखस्य ते। पतितां च गृहीत्वा मां नयेयुः पापराक्षसाः।।

athavā yudhyamānasya patēyaṅ vimukhasya tē. patitāṅ ca gṛhītvā māṅ nayēyuḥ pāparākṣasāḥ৷৷

मां वा हरेयुस्त्वद्धस्ताद्विशसेयुरथापि वा। अव्यवस्थौ हि दृश्येते युद्धे जयपराजयौ।।

māṅ vā harēyustvaddhastādviśasēyurathāpi vā. avyavasthau hi dṛśyētē yuddhē jayaparājayau৷৷

अहं वापि विपद्येयं रक्षोभिरभितर्जिता। त्वत्प्रयत्नो हरिश्रेष्ठ भवेन्निष्फल एव तु।।

ahaṅ vāpi vipadyēyaṅ rakṣōbhirabhitarjitā. tvatprayatnō hariśrēṣṭha bhavēnniṣphala ēva tu৷৷

कामं त्वमसि पर्याप्तो निहन्तुं सर्वराक्षसान्। राघवस्य यशो हीयेत्त्वया शस्तैस्तु राक्षसैः।।

kāmaṅ tvamasi paryāptō nihantuṅ sarvarākṣasān. rāghavasya yaśō hīyēttvayā śastaistu rākṣasaiḥ৷৷

अथवाऽदाय रक्षांसि न्यसेयुस्सम्वृते हि माम्। यत्र ते नाभिजानीयुर्हरयो नापि राघवौ।।

athavā.dāya rakṣāṅsi nyasēyussamvṛtē hi mām. yatra tē nābhijānīyurharayō nāpi rāghavau৷৷

आरम्भस्तु मदर्थोऽयं ततस्तव निरर्थकः। त्वया हि सह रामस्य महानागमने गुणः।।

ārambhastu madarthō.yaṅ tatastava nirarthakaḥ. tvayā hi saha rāmasya mahānāgamanē guṇaḥ৷৷

मयि जीवितमायत्तं राघवस्य महात्मनः। भ्रात्रूणां च महाबाहो तव राजकुलस्य च।।

mayi jīvitamāyattaṅ rāghavasya mahātmanaḥ. bhrātrūṇāṅ ca mahābāhō tava rājakulasya ca৷৷

तौ निराशौ मदर्थं तु शोकसन्तापकर्शितौ। सह सर्वर्क्षहरिभिस्त्यक्ष्यतः प्राणसङ्ग्रहम्।।

tau nirāśau madarthaṅ tu śōkasantāpakarśitau. saha sarvarkṣaharibhistyakṣyataḥ prāṇasaṅgraham৷৷

भर्तुर्भक्तिं पुरस्कृत्य रामादन्यस्य वानर। न स्पृशामि शरीरं तु पुंसो वानरपुङ्गव।।

bharturbhaktiṅ puraskṛtya rāmādanyasya vānara. na spṛśāmi śarīraṅ tu puṅsō vānarapuṅgava৷৷

यदहं गात्रसंस्पर्शं रावणस्य बलाद्गता। अनीशा किं करिष्यामि विनाथा विवशा सती।।

yadahaṅ gātrasaṅsparśaṅ rāvaṇasya balādgatā. anīśā kiṅ kariṣyāmi vināthā vivaśā satī৷৷

यदि रामो दशग्रीवमिह हत्त्वा सबान्धवम्। मामितो गृह्य गच्छेत तत्तस्य सदृशं भवेत्।।

yadi rāmō daśagrīvamiha hattvā sabāndhavam. māmitō gṛhya gacchēta tattasya sadṛśaṅ bhavēt৷৷

श्रुता हि दृष्टाश्च मया पराक्रमा महात्मनस्तस्य रणावमर्दिनः। न देवगन्धर्वभुजङ्गराक्षसा भवन्ति रामेण समा हि संयुगे।।

śrutā hi dṛṣṭāśca mayā parākramā mahātmanastasya raṇāvamardinaḥ. na dēvagandharvabhujaṅgarākṣasā bhavanti rāmēṇa samā hi saṅyugē৷৷

समीक्ष्य तं संयति चित्रकार्मुकम् महाबलं वासवतुल्यविक्रमम्। सलक्ष्मणं को विषहेत राघवं हुताशनं दीप्तमिवानिलेरितम्।।

samīkṣya taṅ saṅyati citrakārmukam mahābalaṅ vāsavatulyavikramam. salakṣmaṇaṅ kō viṣahēta rāghavaṅ hutāśanaṅ dīptamivānilēritam৷৷

सलक्ष्मणं राघवमाजिमर्दनं दिशागजं मत्तमिव व्यवस्थितम्। सहेत को वानरमुख्य संयुगे युगान्तसूर्यप्रतिमं शरार्चिषम्।।

salakṣmaṇaṅ rāghavamājimardanaṅ diśāgajaṅ mattamiva vyavasthitam. sahēta kō vānaramukhya saṅyugē yugāntasūryapratimaṅ śarārciṣam৷৷

स मे हरिश्रेष्ठ सलक्ष्मणं पतिं सयूथपं क्षिप्रमिहोपपादय। चिराय रामं प्रति शोककर्शितां कुरुष्व मां वानरमुख्य हर्षिताम्।।

sa mē hariśrēṣṭha salakṣmaṇaṅ patiṅ sayūthapaṅ kṣipramihōpapādaya. cirāya rāmaṅ prati śōkakarśitāṅ kuruṣva māṅ vānaramukhya harṣitām৷৷