[Sita decides to end her sad life.] प्रसक्ताश्रुमुखीत्यवं ब्रुवन्ती जनकात्मजा। आधोगतमुखी बाला विलप्तुमुपचक्रमे।।

[Sita decides to end her sad life.] prasaktāśrumukhītyavaṅ bruvantī janakātmajā. ādhōgatamukhī bālā vilaptumupacakramē৷৷

उन्मत्तेव प्रमत्तेव भ्रान्तचित्तेव शोचती। उपावृत्ता किशोरीव विवेष्टन्ती महीतले।।

unmattēva pramattēva bhrāntacittēva śōcatī. upāvṛttā kiśōrīva vivēṣṭantī mahītalē৷৷

राघवस्य प्रमत्तस्य रक्षसा कामरूपिणा। रावणेन प्रमथ्याहमानीता क्रोशती बलात्।।

rāghavasya pramattasya rakṣasā kāmarūpiṇā. rāvaṇēna pramathyāhamānītā krōśatī balāt৷৷

राक्षसीवशमापन्ना भर्त्स्यमाना सुदारुणम्। चिन्तयन्ती सुदुःखार्ता नाहं जीवितुमुत्सुहे।।

rākṣasīvaśamāpannā bhartsyamānā sudāruṇam. cintayantī suduḥkhārtā nāhaṅ jīvitumutsuhē৷৷

न हि मे जीवितेनार्थो नैवार्थेर्न च भूषणैः। वसन्त्या राक्षसीमध्ये विना रामं महारथम्।।

na hi mē jīvitēnārthō naivārthērna ca bhūṣaṇaiḥ. vasantyā rākṣasīmadhyē vinā rāmaṅ mahāratham৷৷

अश्मसारमिदं नूनमथवाप्यजरामरम्। हृदयं मम येनेदं न दुःखेनावशीर्यते।।

aśmasāramidaṅ nūnamathavāpyajarāmaram. hṛdayaṅ mama yēnēdaṅ na duḥkhēnāvaśīryatē৷৷

धिङ्मामनार्यामसतीं याहं तेना विना कृता। मुहूर्तमपि रक्षामि जीवितं पापजीविता।।

dhiṅmāmanāryāmasatīṅ yāhaṅ tēnā vinā kṛtā. muhūrtamapi rakṣāmi jīvitaṅ pāpajīvitā৷৷

का च मे जीविते श्रद्धा सुखे वा तं प्रियं विना। भर्तारं सागरान्ताया वसुधायाः प्रियंवदम्।।

kā ca mē jīvitē śraddhā sukhē vā taṅ priyaṅ vinā. bhartāraṅ sāgarāntāyā vasudhāyāḥ priyaṅvadam৷৷

भिद्यतां भक्ष्यतां वापि शरीरं विसृजाम्यहम्। न चाप्यहं चिरं दुःखं सहेयं प्रियवर्जिता।।

bhidyatāṅ bhakṣyatāṅ vāpi śarīraṅ visṛjāmyaham. na cāpyahaṅ ciraṅ duḥkhaṅ sahēyaṅ priyavarjitā৷৷

चरणेनापि सव्येन न स्पृशेयं निशाचरम्। रावणं किं पुनरहं काममेयं विगर्हितम्।।

caraṇēnāpi savyēna na spṛśēyaṅ niśācaram. rāvaṇaṅ kiṅ punarahaṅ kāmamēyaṅ vigarhitam৷৷

प्रत्याख्यातं न जानाति नात्मानं नात्मनः कुलम्। यो नृशंसस्वभावेन मां प्रार्थयितुमिच्छति।।

pratyākhyātaṅ na jānāti nātmānaṅ nātmanaḥ kulam. yō nṛśaṅsasvabhāvēna māṅ prārthayitumicchati৷৷

छिन्ना भिन्ना विभक्ता वा दीप्तेवाग्नौ प्रदीपिता। रावणं नोपतिष्ठेयं किं प्रलापेन वश्चिरम्।।

chinnā bhinnā vibhaktā vā dīptēvāgnau pradīpitā. rāvaṇaṅ nōpatiṣṭhēyaṅ kiṅ pralāpēna vaściram৷৷

ख्यातः प्राज्ञः कृतज्ञश्च सानुक्रोशश्च राघवः। सद्वृत्तो निरनुक्रोशश्शङ्के मद्भाग्यसङ्क्षयात्।।

khyātaḥ prājñaḥ kṛtajñaśca sānukrōśaśca rāghavaḥ. sadvṛttō niranukrōśaśśaṅkē madbhāgyasaṅkṣayāt৷৷

राक्षसानां सहस्राणि जनस्थाने चतुर्दश। येनैकेन निरस्तानि स मां किं नाभिपद्यते।।

rākṣasānāṅ sahasrāṇi janasthānē caturdaśa. yēnaikēna nirastāni sa māṅ kiṅ nābhipadyatē৷৷

निरुद्धा रावणेनाहमल्पवीर्येण रक्षसा। समर्थः खलु मे भर्ता रावणं हन्तुमाहवे।।

niruddhā rāvaṇēnāhamalpavīryēṇa rakṣasā. samarthaḥ khalu mē bhartā rāvaṇaṅ hantumāhavē৷৷

विराधो दण्डकारण्ये येन राक्षसपुङ्गवः। रणे रामेण निहतस्स मां किं नाभिपद्यते।।

virādhō daṇḍakāraṇyē yēna rākṣasapuṅgavaḥ. raṇē rāmēṇa nihatassa māṅ kiṅ nābhipadyatē৷৷

कामं मध्ये समुद्रस्य लङ्केयं दुष्प्रधर्षणा। न तु राघवबाणानां गतिरोधो भविष्यति ।।

kāmaṅ madhyē samudrasya laṅkēyaṅ duṣpradharṣaṇā. na tu rāghavabāṇānāṅ gatirōdhō bhaviṣyati ৷৷

किन्नु तत्कारणं येन रामो दृढपराक्रमः। रक्षसापहृतां भार्यामिष्टां नाभ्यवपद्यते।।

kinnu tatkāraṇaṅ yēna rāmō dṛḍhaparākramaḥ. rakṣasāpahṛtāṅ bhāryāmiṣṭāṅ nābhyavapadyatē৷৷

इहस्थां मां न जानीते शङ्के लक्ष्मणपूर्वजः। जानन्नपि हि तेजस्वी धर्षणं मर्षयिष्यति।।

ihasthāṅ māṅ na jānītē śaṅkē lakṣmaṇapūrvajaḥ. jānannapi hi tējasvī dharṣaṇaṅ marṣayiṣyati৷৷

हृतेति योऽधिगत्वा मां राघवाय निवेदयेत्। गृध्रराजोऽपि स रणे रावणेन निपातितः।।

hṛtēti yō.dhigatvā māṅ rāghavāya nivēdayēt. gṛdhrarājō.pi sa raṇē rāvaṇēna nipātitaḥ৷৷

कृतं कर्म महत्तेन मां तथाऽभ्यवपद्यता। तिष्ठता रावणद्वन्द्वे वृद्धेनापि जटायुषा।।

kṛtaṅ karma mahattēna māṅ tathā.bhyavapadyatā. tiṣṭhatā rāvaṇadvandvē vṛddhēnāpi jaṭāyuṣā৷৷

यदि मामिह जानीयाद्वर्तमानां स राघवः। अद्य बाणैरभिक्रुद्धः कुर्याल्लोकमराक्षसम्।।

yadi māmiha jānīyādvartamānāṅ sa rāghavaḥ. adya bāṇairabhikruddhaḥ kuryāllōkamarākṣasam৷৷

विधमेच्च पुरीं लङ्कां शोषयेच्च महोदधिम्। रावणस्य च नीचस्य कीर्तिं नाम च नाशयेत्।।

vidhamēcca purīṅ laṅkāṅ śōṣayēcca mahōdadhim. rāvaṇasya ca nīcasya kīrtiṅ nāma ca nāśayēt৷৷

ततो निहतनाथानां राक्षसीनां गृहे गृहे। यथाहमेवं रुदती तथा भूयो न संशयः।।

tatō nihatanāthānāṅ rākṣasīnāṅ gṛhē gṛhē. yathāhamēvaṅ rudatī tathā bhūyō na saṅśayaḥ৷৷

अन्विष्य रक्षसां लङ्कां कुर्याद्रामस्सलक्ष्मणः। न हि ताभ्यां रिपुर्दृष्टो मुहूर्तमपि जीवति।।

anviṣya rakṣasāṅ laṅkāṅ kuryādrāmassalakṣmaṇaḥ. na hi tābhyāṅ ripurdṛṣṭō muhūrtamapi jīvati৷৷

चिताधूमाकुलपथा गृध्रमण्डलसङ्कुला। अचिरेण तु लङ्केयं श्मशानसदृशी भवेत्।।

citādhūmākulapathā gṛdhramaṇḍalasaṅkulā. acirēṇa tu laṅkēyaṅ śmaśānasadṛśī bhavēt৷৷

अचिरेणैव कालेन प्राप्स्याम्येव मनोरथम्। दुष्प्रस्थानोऽयामाख्याति सर्वेषां वो विपर्ययम्।।

acirēṇaiva kālēna prāpsyāmyēva manōratham. duṣprasthānō.yāmākhyāti sarvēṣāṅ vō viparyayam৷৷

यादृशानीह दृश्यन्ते लङ्कायामशुभानि वै। अचिरेणैव कालेन भविष्यति हतप्रभा।।

yādṛśānīha dṛśyantē laṅkāyāmaśubhāni vai. acirēṇaiva kālēna bhaviṣyati hataprabhā৷৷

नूनं लङ्का हते पापे रावणे राक्षसाधमे। शोषं यास्यति दुर्धर्षा प्रमदा विधवा यथा।।

nūnaṅ laṅkā hatē pāpē rāvaṇē rākṣasādhamē. śōṣaṅ yāsyati durdharṣā pramadā vidhavā yathā৷৷

पुण्योत्सवसमुत्था च नष्टभर्त्री सराक्षसी। भविष्यति पुरी लङ्का नष्टभर्त्री यथाङ्गना।।

puṇyōtsavasamutthā ca naṣṭabhartrī sarākṣasī. bhaviṣyati purī laṅkā naṣṭabhartrī yathāṅganā৷৷

नूनं राक्षसकन्यानां रुदन्तीनां गृहे गृहे। श्रोष्यामि नचिरादेव दुःखार्तानामिह ध्वनिम्।।

nūnaṅ rākṣasakanyānāṅ rudantīnāṅ gṛhē gṛhē. śrōṣyāmi nacirādēva duḥkhārtānāmiha dhvanim৷৷

सान्थकारा हतद्योता हतराक्षसपुङ्गवा। भविष्यति पुरी लङ्का निर्दग्धा रामसायकैः।।

sānthakārā hatadyōtā hatarākṣasapuṅgavā. bhaviṣyati purī laṅkā nirdagdhā rāmasāyakaiḥ৷৷

यदि नाम स शूरो मां रामो रक्तान्तलोचनः। जानीयाद्वर्तमानां हि रावणस्य निवेशने।।

yadi nāma sa śūrō māṅ rāmō raktāntalōcanaḥ. jānīyādvartamānāṅ hi rāvaṇasya nivēśanē৷৷

।। अनेन तु नृशंसेन रावणेनाधमेन मे। समयो यस्तु निर्दिष्टस्तस्य कालोऽयमागतः।।

৷৷ anēna tu nṛśaṅsēna rāvaṇēnādhamēna mē. samayō yastu nirdiṣṭastasya kālō.yamāgataḥ৷৷

अकार्यं ये न जानन्ति नैर्ऋताः पापकारिणः।।

akāryaṅ yē na jānanti nairṛtāḥ pāpakāriṇaḥ৷৷

।। अधर्मात्तु महोत्पातो भविष्यति हि सांप्रतम्। नैते धर्मं विजानन्ति राक्षसाः पिशिताशनाः।।

৷৷ adharmāttu mahōtpātō bhaviṣyati hi sāṅpratam. naitē dharmaṅ vijānanti rākṣasāḥ piśitāśanāḥ৷৷

ध्रुवं मां प्रातराशार्थे राक्षसः कल्पयिष्यति। साहं कथं करिष्यामि तं विना प्रियदर्शनम्।।

dhruvaṅ māṅ prātarāśārthē rākṣasaḥ kalpayiṣyati. sāhaṅ kathaṅ kariṣyāmi taṅ vinā priyadarśanam৷৷

यदि कश्चित् प्रदाता मे विषस्याद्य भवेदिह।।

yadi kaścit pradātā mē viṣasyādya bhavēdiha৷৷

नाजानाज्जीवतीं रामस्स मां लक्ष्मणपूर्वजः।।

nājānājjīvatīṅ rāmassa māṅ lakṣmaṇapūrvajaḥ৷৷

नूनं ममैव शोकेन स वीरो लक्ष्मणाग्रजः।।

nūnaṅ mamaiva śōkēna sa vīrō lakṣmaṇāgrajaḥ৷৷

धन्या देवास्सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः।।

dhanyā dēvāssagandharvāḥ siddhāśca paramarṣayaḥ৷৷

अथवा न हि तस्यार्थो धर्मकामस्य धीमतः।।

athavā na hi tasyārthō dharmakāmasya dhīmataḥ৷৷

दृश्यमाने भवेत्प्रीति स्सौहृदं नास्त्यपश्यतः।।

dṛśyamānē bhavētprīti ssauhṛdaṅ nāstyapaśyataḥ৷৷

किं नु मे न गुणाः केचित्किं वा भाग्यक्षयो मम।।

kiṅ nu mē na guṇāḥ kēcitkiṅ vā bhāgyakṣayō mama৷৷

श्रेयो मे जीवितान्मर्तुं विहीनाया महात्मनः।।

śrēyō mē jīvitānmartuṅ vihīnāyā mahātmanaḥ৷৷

अथवा न्यस्तशत्रौ तौ वने मूलफलाशिनौ।।

athavā nyastaśatrau tau vanē mūlaphalāśinau৷৷

अथवा राक्षसेन्द्रेण रावणेन दुरात्मना।।

athavā rākṣasēndrēṇa rāvaṇēna durātmanā৷৷

साऽहमेवङ्गते काले मर्तुमिच्छामि सर्वथा।।

sā.hamēvaṅgatē kālē martumicchāmi sarvathā৷৷

धन्याः खलु महात्मानो मुनयस्त्यक्तकिल्बिषाः।।

dhanyāḥ khalu mahātmānō munayastyaktakilbiṣāḥ৷৷

प्रियान्न संभवेद्दुःखमप्रियादधिकं भयम्।।

priyānna saṅbhavēdduḥkhamapriyādadhikaṅ bhayam৷৷

साहं त्यक्ता प्रियार्हेण रामेण विदितात्मना।।

sāhaṅ tyaktā priyārhēṇa rāmēṇa viditātmanā৷৷