Kishkindha Kanda Sarga 27
किष्किन्धाकाण्डम् सर्गः 27
Sarga 27 of the Kishkindha Kanda.
Shlokas (48)
+ Add ShlokaKishkindha Kanda 27.1
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 27 · Verse 1
अभिषिक्ते तु सुग्रीवे प्रविष्टे वानरे गुहाम्। आजगाम सह भ्रात्रा रामः प्रस्रवणं गिरिम्
abhiṣiktē tu sugrīvē praviṣṭē vānarē guhām. ājagāma saha bhrātrā rāmaḥ prasravaṇaṅ girim
After the consecration, Sugriva entered the cavecity (of Kishkinda) and Rama accompanied by his brother reached mountain Prasravana.
Kishkindha Kanda 27.2
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 27 · Verse 2
शार्दूलमृगसङ्घुष्टं सिंहैर्भीमरवैर्वृतम्। नानागुल्मलतागूढं बहुपादपसङ्कुलम्
śārdūlamṛgasaṅghuṣṭaṅ siṅhairbhīmaravairvṛtam. nānāgulmalatāgūḍhaṅ bahupādapasaṅkulam
The (Prasravana) mountain reverberated with the terrific roars of tigers and deer and lions. There were several kinds of shrubs, creepers and trees.It was inhabited by bears, apes, monkeys and wild cats in large number. The mountain was like a huge cluster of clouds. The waters in the ponds were pure.
Kishkindha Kanda 27.3
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 27 · Verse 3
।। ऋक्षवानरगोपुच्छैर्मार्जारैश्च निषेवितम्। मेघराशिनिभं शैलं नित्यं शुचिजलाशयम्।।
৷৷ ṛkṣavānaragōpucchairmārjāraiśca niṣēvitam. mēgharāśinibhaṅ śailaṅ nityaṅ śucijalāśayam৷৷
The (Prasravana) mountain reverberated with the terrific roars of tigers and deer and lions. There were several kinds of shrubs, creepers and trees.It was inhabited by bears, apes, monkeys and wild cats in large number. The mountain was like a huge cluster of clouds. The waters in the ponds were pure.
Kishkindha Kanda 27.4
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 27 · Verse 4
तस्य शैलस्य शिखरे महतीमायतां गुहाम्। प्रत्यगृह्णत वासार्थं रामस्सौमित्रिणा सह
tasya śailasya śikharē mahatīmāyatāṅ guhām. pratyagṛhṇata vāsārthaṅ rāmassaumitriṇā saha
Rama and Lakshmana decided to reside in the long, wide cave on top of the great mountain.
Kishkindha Kanda 27.5
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 27 · Verse 5
कृत्वा च समयं रामस्सुग्रीवेण सहानघः। कालयुक्तं महद्वाक्यमुवाच रघुनन्दनः
kṛtvā ca samayaṅ rāmassugrīvēṇa sahānaghaḥ. kālayuktaṅ mahadvākyamuvāca raghunandanaḥ
Sinless Rama, the delight of the Raghus made an agreement with Sugriva and then spoke appropriately to Lakshmana, his obedient brother and enhancer of glory:
Kishkindha Kanda 27.6
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 27 · Verse 6
इयं गिरिगुहा रम्या विशाला युक्तमारुता। अस्यां वत्स्याम सौमित्रे वर्षरात्रमरिन्दम
iyaṅ giriguhā ramyā viśālā yuktamārutā. asyāṅ vatsyāma saumitrē! varṣarātramarindama
'O Saumitri, subduer of enemies this beautiful mountain cave is spacious and adequately ventilated. We will reside here in the rainy season.
Kishkindha Kanda 27.7
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 27 · Verse 7
गिरिशृङ्गमिदं रम्यमुन्नतं पार्थिवात्मज
giriśṛṅgamidaṅ ramyamunnataṅ pārthivātmaja
'O prince this lovely mountain peak is lofty. It has white, black and red stones with many kinds of minerals scattered all over. It is delightful with caves and streams, and various clusters of trees and variegated vines. The chirps of several kinds of birds as well as the sounds of excellent peacocks are heard here. This place is delightful with bushes of jasmine, kunda and sindhuvara, sireeshaka, kadamba, arjuna and sarja in bloom.
Kishkindha Kanda 27.8
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 27 · Verse 8
।। श्वेताभिः कृष्णताम्राभिश्शिलाभिरुपशोभितम्। नानाधातुसमाकीर्णं दरीनिर्झरशोभितम्
৷৷ śvētābhiḥ kṛṣṇatāmrābhiśśilābhirupaśōbhitam. nānādhātusamākīrṇaṅ darīnirjharaśōbhitam
'O prince this lovely mountain peak is lofty. It has white, black and red stones with many kinds of minerals scattered all over. It is delightful with caves and streams, and various clusters of trees and variegated vines. The chirps of several kinds of birds as well as the sounds of excellent peacocks are heard here. This place is delightful with bushes of jasmine, kunda and sindhuvara, sireeshaka, kadamba, arjuna and sarja in bloom.
Kishkindha Kanda 27.9
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 27 · Verse 9
।। विविधैर्वृक्षषण्डैश्च चारुचित्रलतायुतम्। नानाविहगसङ्घुष्टं मयूररवनादितम्
৷৷ vividhairvṛkṣaṣaṇḍaiśca cārucitralatāyutam. nānāvihagasaṅghuṣṭaṅ mayūraravanāditam
'O prince this lovely mountain peak is lofty. It has white, black and red stones with many kinds of minerals scattered all over. It is delightful with caves and streams, and various clusters of trees and variegated vines. The chirps of several kinds of birds as well as the sounds of excellent peacocks are heard here. This place is delightful with bushes of jasmine, kunda and sindhuvara, sireeshaka, kadamba, arjuna and sarja in bloom.
Kishkindha Kanda 27.10
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 27 · Verse 10
।। मालतीकुन्दगुल्मैश्च सिन्धुवारैश्शिरीषकैः। कदम्बार्जुनसर्जैश्च पुष्पितैरुपशोभितम्
৷৷ mālatīkundagulmaiśca sindhuvāraiśśirīṣakaiḥ. kadambārjunasarjaiśca puṣpitairupaśōbhitam
'O prince this lovely mountain peak is lofty. It has white, black and red stones with many kinds of minerals scattered all over. It is delightful with caves and streams, and various clusters of trees and variegated vines. The chirps of several kinds of birds as well as the sounds of excellent peacocks are heard here. This place is delightful with bushes of jasmine, kunda and sindhuvara, sireeshaka, kadamba, arjuna and sarja in bloom.
Kishkindha Kanda 27.11
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 27 · Verse 11
इयं च नलिनी रम्या फ़ुल्लपङ्कजमण्डिता। नातिदूरे गुहायानौ भविष्यति नृपात्मज
iyaṅ ca nalinī ramyā phaullapaṅkajamaṇḍitā. nātidūrē guhāyānau bhaviṣyati nṛpātmaja
'O prince this pond with lotus creeper and lotuses in full bloom is endearing. It is located not far from the cave.
Kishkindha Kanda 27.12
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 27 · Verse 12
प्रागुदक्प्रवणे देशे गुहा साधु भविष्यति। पश्चाच्चैवोन्नता सौम्य निवातेयं भविष्यति
prāgudakpravaṇē dēśē guhā sādhu bhaviṣyati. paścāccaivōnnatā saumya! nivātēyaṅ bhaviṣyati
'O goodnatured Lakshmana the descending path on the northeastern side of the cave and elevation on the the west is auspicious.This place is protected from rain water and from strong wind.
Kishkindha Kanda 27.13
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 27 · Verse 13
गुहाद्वारे च सौमित्रे शिला समतला शुभा। श्लक्ष्णा चैवायता चैव भिन्नाञ्जनचयोपमा
guhādvārē ca saumitrē! śilā samatalā śubhā. ślakṣṇā caivāyatā caiva bhinnāñjanacayōpamā
'O Lakshmana at the entrance of the cave is a rock, smooth and large, resembling a heap of shining collyrium.
Kishkindha Kanda 27.14
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 27 · Verse 14
गिरिशृङ्गमिदं तात पश्य चोत्तरतः शुभम्। भिन्नाञ्जनचयाकारमम्भोधरमिवोत्थितम्
giriśṛṅgamidaṅ tāta! paśya cōttarataḥ śubham. bhinnāñjanacayākāramambhōdharamivōtthitam
'O dear look at the mountain peak in the north rising like a raincloud.It is auspicious. It resembles a heap of collyrium.
Kishkindha Kanda 27.15
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 27 · Verse 15
दक्षिणस्यामपि दिशि स्थितं श्वेतमिवापरम्। कैलासशिखरप्रख्यं नानाधातुविभूषितम्
dakṣiṇasyāmapi diśi sthitaṅ śvētamivāparam. kailāsaśikharaprakhyaṅ nānādhātuvibhūṣitam
'In the southern direction is a white rock appearing as if it is another mountain. It looks like mount Kailas and is rich with various minerals.
Kishkindha Kanda 27.16
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 27 · Verse 16
प्राचीनवाहिनीं चैव नदीं भृशमकर्दमाम्। गुहायाः पूर्वतः पश्य त्रिकूटे जाह्नवीमिव
prācīnavāhinīṅ caiva nadīṅ bhṛśamakardamām. guhāyāḥ pūrvataḥ paśya trikūṭē jāhnavīmiva
'Look at the river flowing towards the east. It has clean water and flows towards the east of the cave and looks like the river Jahnavi flowing on the mount Trikuta. This place looks delightful with the sandalwood, tilaka, sala, tamala, atimukta, padmaka, sarala and asoka trees.
Kishkindha Kanda 27.17
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 27 · Verse 17
।। चन्दनैस्तिलकैस्तालैस्तमालैरतिमुक्तकैः। पद्मकैः सरलैश्चैव अशोकैश्चैव शोभिताम्
৷৷ candanaistilakaistālaistamālairatimuktakaiḥ. padmakaiḥ saralaiścaiva aśōkaiścaiva śōbhitām
'Look at the river flowing towards the east. It has clean water and flows towards the east of the cave and looks like the river Jahnavi flowing on the mount Trikuta. This place looks delightful with the sandalwood, tilaka, sala, tamala, atimukta, padmaka, sarala and asoka trees.
Kishkindha Kanda 27.18
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 27 · Verse 18
वानीरैस्तिमिशैश्चैव वकुलैः केतकैर्धवैः। हिन्तालैस्तिनिशैर्नीपैर्वेत्रकैः कृतमालकैः
vānīraistimiśaiścaiva vakulaiḥ kētakairdhavaiḥ. hintālaistiniśairnīpairvētrakaiḥ kṛtamālakaiḥ
'See the different kinds of trees like canes timida, vakula, ketaka, hintala, tinisa, kadamba, dhava, krutamalaka, betasa grown here and there on the bank (of the river), which looks beautiful like a woman decorated with clothes and ornaments.
Kishkindha Kanda 27.19
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 27 · Verse 19
।। तीरजैश्शोभिता भाति नानारूपै स्ततस्ततः। वसनाभरणोपेता प्रमदेवाभ्यलङ्कृता
৷৷ tīrajaiśśōbhitā bhāti nānārūpai statastataḥ. vasanābharaṇōpētā pramadēvābhyalaṅkṛtā
'See the different kinds of trees like canes timida, vakula, ketaka, hintala, tinisa, kadamba, dhava, krutamalaka, betasa grown here and there on the bank (of the river), which looks beautiful like a woman decorated with clothes and ornaments.
Kishkindha Kanda 27.20
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 27 · Verse 20
शतशः पक्षिसङ्घैश्च नानानादैर्विनादिता। एकैकमनुरक्तैश्च चक्रवाकैरलङ्कृता।।
śataśaḥ pakṣisaṅghaiśca nānānādairvināditā. ēkaikamanuraktaiśca cakravākairalaṅkṛtā৷৷
'The river flocked with hundreds of birds chirping melodious notes and specially the chakravaka birds which are clinging to their mates in great love are moving in pairs.The river has lovely sandy banks filled with swans and sarasa birds. The river appears as though a young woman decked all over is laughing.
Kishkindha Kanda 27.21
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 27 · Verse 21
।। पुलिनैरतिरम्यैश्च हंससारससेवितैः। प्रहसन्तीवभात्येषा नारी सर्वविभूषिता।।
৷৷ pulinairatiramyaiśca haṅsasārasasēvitaiḥ. prahasantīvabhātyēṣā nārī sarvavibhūṣitā৷৷
'The river flocked with hundreds of birds chirping melodious notes and specially the chakravaka birds which are clinging to their mates in great love are moving in pairs.The river has lovely sandy banks filled with swans and sarasa birds. The river appears as though a young woman decked all over is laughing.
Kishkindha Kanda 27.22
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 27 · Verse 22
क्वचिन्नीलोत्पलैश्छन्ना भाति रक्तोत्पलैः क्वचित्। क्वचिदाभाति शुक्लैश्च दिव्यैः कुमुदकुट्मलैः
kvacinnīlōtpalaiśchannā bhāti raktōtpalaiḥ kvacit. kvacidābhāti śuklaiśca divyaiḥ kumudakuṭmalaiḥ
'The river looks wonderful with lotuses now blue, now red and now white.
Kishkindha Kanda 27.23
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 27 · Verse 23
पारिप्लवशतैर्जुष्टा बर्हिक्रौञ्चविनादिता। रमणीया नदी सौम्य मुनिसङ्घैर्निषेविता
pāriplavaśatairjuṣṭā barhikrauñcavināditā. ramaṇīyā nadī saumya! munisaṅghairniṣēvitā
'This placid river water is haunted by waterbirds, peacocks and kraunchas, It is inhabited by groups of sages.
Kishkindha Kanda 27.24
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 27 · Verse 24
पश्य चन्दनवृक्षाणां पङ्क्तीस्सुरचिता इव। ककुभानां च दृश्यन्ते मनसेवोदितास्समम्
paśya candanavṛkṣāṇāṅ paṅktīssuracitā iva. kakubhānāṅ ca dṛśyantē manasēvōditāssamam
'See the uniform rows of sandalwood trees, it looks as though they are arranged together imaginatively.
Kishkindha Kanda 27.25
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 27 · Verse 25
अहो सुरमणीयोऽयं देशश्शत्रुनिषूदन। दृढं रंस्याव सौमित्रे साध्वत्र निवसावहै
ahō suramaṇīyō.yaṅ dēśaśśatruniṣūdana. dṛḍhaṅ raṅsyāva saumitrē! sādhvatra nivasāvahai
'O Saumitri destroyer of enemies this place is most enchanting. Surely we will reside here sporting in joy .
Kishkindha Kanda 27.26
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 27 · Verse 26
इतश्च नातिदूरे सा किष्किन्धा चित्रकानना। सुग्रीवस्य पुरी रम्या भविष्यति नृपात्मज
itaśca nātidūrē sā kiṣkindhā citrakānanā. sugrīvasya purī ramyā bhaviṣyati nṛpātmaja
'O prince Sugriva's delightful city of Kishkinda with wonderful forest around is not far from here.
Kishkindha Kanda 27.27
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 27 · Verse 27
गीतवादित्रनिर्घोषश्श्रूयते जयतां वर। नर्दतां वानराणां च मृदङ्गाडम्बरै स्सह
gītavāditranirghōṣaśśrūyatē jayatāṅ vara. nardatāṅ vānarāṇāṅ ca mṛdaṅgāḍambarai ssaha
'O hero among the victorious, the sounds of vocal and instrumental music, the beating of drums and shrieking of monkeys are heard (from here).
Kishkindha Kanda 27.28
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 27 · Verse 28
लब्ध्वा भार्यां कपिवरः प्राप्य राज्यं सुहृद्वृतः। ध्रुवं नन्दति सुग्रीवस्सम्प्राप्य महतीं श्रियम्
labdhvā bhāryāṅ kapivaraḥ prāpya rājyaṅ suhṛdvṛtaḥ. dhruvaṅ nandati sugrīvassamprāpya mahatīṅ śriyam
'Having obtained his wife, his kingdom and attained prosperity the monkey chief, Sugriva will be surely enjoying the company of friends and relatives'.
Kishkindha Kanda 27.29
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 27 · Verse 29
इत्युक्त्वा न्यवसत्तत्र राघवस्सहलक्ष्मणः। बहुदृश्यदरीकुञ्जे तस्मिन्प्रस्रवणे गिरौ
ityuktvā nyavasattatra rāghavassahalakṣmaṇaḥ. bahudṛśyadarīkuñjē tasminprasravaṇē girau
Having said so, Rama resided with Lakshmana on the Prasvarana mountain with many beautiful caverns and shrubs of vines.
Kishkindha Kanda 27.30
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 27 · Verse 30
सुसुखेऽपि बहुद्रव्ये तस्मिन्हि धरणीधरे। वसतस्तस्य रामस्य रतिरल्पापिना भवेत्
susukhē.pi bahudravyē tasminhi dharaṇīdharē. vasatastasya rāmasya ratiralpāpinā bhavēt
Though Rama was residing in comfort on the mountain richly endowed with many pleasant things, he experienced little happiness.
Kishkindha Kanda 27.31
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 27 · Verse 31
हृतां हि भार्यां स्मरतः प्राणेभ्योऽपि गरीयसीम्। उदयाभ्युदितं दृष्ट्वा शशाङ्कं च विशेषतः
hṛtāṅ hi bhāryāṅ smarataḥ prāṇēbhyō.pi garīyasīm. udayābhyuditaṅ dṛṣṭvā śaśāṅkaṅ ca viśēṣataḥ
Specially with the rising Moon in the east, he remembered his abuducted wife who was dearer to him than his life.
Kishkindha Kanda 27.32
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 27 · Verse 32
आविवेश न तं निद्रा निशासु शयनं गतम्। तत्समुत्थेन शोकेन बाष्पोपहतचेतसम्
āvivēśa na taṅ nidrā niśāsu śayanaṅ gatam. tatsamutthēna śōkēna bāṣpōpahatacētasam
As Rama lay in bed, at night, his grief rose and choked him with tears.
Kishkindha Kanda 27.33
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 27 · Verse 33
तं शोचमानं काकुत्स्थं नित्यं शोकपरायणम्। तुल्यदुःखोऽब्रवीद्भ्राता लक्ष्मणोऽनुनयन्वचः
taṅ śōcamānaṅ kākutsthaṅ nityaṅ śōkaparāyaṇam. tulyaduḥkhō.bravīdbhrātā lakṣmaṇō.nunayanvacaḥ
Seeing Rama worried and engrossed in endless sorrow, his brother Lakshmana who was equally sad spoke these words of consolation:
Kishkindha Kanda 27.34
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 27 · Verse 34
अलं वीर व्यथां गत्वा न त्वं शोचितुमर्हसि। शोचतो व्यवसीदन्ति सर्वार्था विदितं हि ते
alaṅ vīra! vyathāṅ gatvā na tvaṅ śōcitumarhasi. śōcatō vyavasīdanti sarvārthā viditaṅ hi tē
'O heroic one, you know one who broods fails to achieve his objective. So do not brood.
Kishkindha Kanda 27.35
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 27 · Verse 35
भवान्क्रियापरो लोके भवान् देवपरायणः। आस्तिको धर्मशीलश्च व्यवसायी च राघव
bhavānkriyāparō lōkē bhavān dēvaparāyaṇaḥ. āstikō dharmaśīlaśca vyavasāyī ca rāghava
'O Rama you are a man of action, enterprising. You are godfearing, righteous and religious. You will not be able to kill a crooked enemy in a battle, especially a demon, with your valour if you make no endeavour.
Kishkindha Kanda 27.36
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 27 · Verse 36
।। न ह्यव्यवसितश्शत्रुं राक्षसं तं विशेषतः। समर्थस्त्वं रणे हन्तुं विक्रमैर्जिह्मकारिणम्
৷৷ na hyavyavasitaśśatruṅ rākṣasaṅ taṅ viśēṣataḥ. samarthastvaṅ raṇē hantuṅ vikramairjihmakāriṇam
'O Rama you are a man of action, enterprising. You are godfearing, righteous and religious. You will not be able to kill a crooked enemy in a battle, especially a demon, with your valour if you make no endeavour.
Kishkindha Kanda 27.37
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 27 · Verse 37
समुन्मूलय शोकं त्वं व्यवसायं स्थिरं कुरु। ततस्सपरिवारं तं निर्मूलं कुरु राक्षसम्।।
samunmūlaya śōkaṅ tvaṅ vyavasāyaṅ sthiraṅ kuru. tatassaparivāraṅ taṅ nirmūlaṅ kuru rākṣasam৷৷
'Root out sorrow. Be daring. Be firm in resolve. (Only) then can you destroy the demon and his family.
Kishkindha Kanda 27.38
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 27 · Verse 38
पृथिवीमपि काकुत्स्थ ससागरवनाचलाम्। परिवर्तयितुं शक्तः किमङ्गपुन रावणम्
pṛthivīmapi kākutstha! sasāgaravanācalām. parivartayituṅ śaktaḥ kimaṅgapuna rāvaṇam
'O Kakutstha, you can turn the earth with its oceans, forests and mountains, what to speak of Ravana.
Kishkindha Kanda 27.39
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 27 · Verse 39
शरत्कालं प्रतीक्षस्व प्रावृट्कालोऽयमागतः। ततस्सराष्ट्रं सगणं रावणं त्वं वधिष्यसि
śaratkālaṅ pratīkṣasva prāvṛṭkālō.yamāgataḥ. tatassarāṣṭraṅ sagaṇaṅ rāvaṇaṅ tvaṅ vadhiṣyasi
'This is the rainy season.Wait for autumn.Thereafter you will destroy Ravana along with his kingdom and clan.
Kishkindha Kanda 27.40
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 27 · Verse 40
अहं तु खलु ते वीर्यं प्रसुप्तं प्रतिबोधये। दीप्सैराहुतिभिः काले भस्मच्छन्नमिवानलम्
ahaṅ tu khalu tē vīryaṅ prasuptaṅ pratibōdhayē. dīpsairāhutibhiḥ kālē bhasmacchannamivānalam
'I am only awakening your dormant valour as one would kindle the fire covered with ashes by making offerings.'
Kishkindha Kanda 27.41
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 27 · Verse 41
लक्ष्मणस्य तु तद्वाक्यं प्रतिपूज्य हितं शुभम्। राघवस्सुहृदं स्निग्धमिदं वचनमब्रवीत्।।
lakṣmaṇasya tu tadvākyaṅ pratipūjya hitaṅ śubham. rāghavassuhṛdaṅ snigdhamidaṅ vacanamabravīt৷৷
On hearing the good counsel and auspicious words of Lakshmana, Rama spoke these loving and warm words:
Kishkindha Kanda 27.42
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 27 · Verse 42
वाच्यं यदनुरक्तेन स्निग्धेन च हितेन च। सत्यविक्रमयुक्तेन तदुक्तं लक्ष्मण त्वया
vācyaṅ yadanuraktēna snigdhēna ca hitēna ca. satyavikramayuktēna taduktaṅ lakṣmaṇa! tvayā
'O Lakshmana you have spoken the words of an affectionate and friendly counsellor of proven valour.
Kishkindha Kanda 27.43
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 27 · Verse 43
एष शोकः परित्यक्तस्सर्वकार्यावसादकः। विक्रमेष्वप्रतिहतं तेजः प्रोत्साहयाम्यहम्।।
ēṣa śōkaḥ parityaktassarvakāryāvasādakaḥ. vikramēṣvapratihataṅ tējaḥ prōtsāhayāmyaham৷৷
'This sorrow which dampens one's daring spirit is given up. I shall now resort to such undaunted valour during my heroic exploits.
Kishkindha Kanda 27.44
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 27 · Verse 44
शरत्कालं प्रतीक्षिष्ये स्थितोऽस्मि वचने तव। सुग्रीवस्य नदीनां च प्रसादमनुपालयन्
śaratkālaṅ pratīkṣiṣyē sthitō.smi vacanē tava. sugrīvasya nadīnāṅ ca prasādamanupālayan
'I will wait for autumn. I will stick to your advice while I wait until Sugriva and the rivers are pleased (with moderate flow of water.)
Kishkindha Kanda 27.45
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 27 · Verse 45
उपकारेण वीरस्तु प्रतीकारेण युज्यते। अकृतज्ञोऽप्रतिकृतो हन्ति सत्त्ववतां मनः
upakārēṇa vīrastu pratīkārēṇa yujyatē. akṛtajñō.pratikṛtō hanti sattvavatāṅ manaḥ
"A valiant one who is succoured will be indebted with some requital on his part, but besides being unfaithful, if one who does not make requital for all the favours done in his interest, he will be wounding the hearts of soft-hearted people." Rama said so to Lakshmana, keeping Sugreeva in view.
Kishkindha Kanda 27.46
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 27 · Verse 46
अथैव मुक्तःप्रणिधाय लक्ष्मणः कृताञ्जलिस्तत्प्रतिपूज्य भाषितम्। उवाच रामं स्वभिरामदर्शनं प्रदर्शयन्दर्शनमात्मनश्शुभम्
athaiva muktaḥpraṇidhāya lakṣmaṇaḥ kṛtāñjalistatpratipūjya bhāṣitam. uvāca rāmaṅ svabhirāmadarśanaṅ pradarśayandarśanamātmanaśśubham
Then Lakshmana reflected upon the words of Rama thoughtfully. He honoured his brother's words by receiving his advice with folded hands and spoke to his handsome brother giving out his own views:
Kishkindha Kanda 27.47
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 27 · Verse 47
यथोक्तमेतत्तव सर्वमीप्सितं नरेन्द्र कर्ता न चिराद्धरीश्वरः। शरत्प्रतीक्षः क्षमतामिमं भवान् जलप्रपातं रिपुनिग्रहे धृतः
yathōktamētattava sarvamīpsitaṅ narēndra! kartā na cirāddharīśvaraḥ. śaratpratīkṣaḥ kṣamatāmimaṅ bhavān jalaprapātaṅ ripunigrahē dhṛtaḥ
'O lord of men, your desire will be fulfilled soon. Be determined to fight the enemy while waiting for autumn. Forgive this rainy season (and its water that obstructs).
Kishkindha Kanda 27.48
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 27 · Verse 48
नियम्य कोपं प्रतिपाल्यतां शरत् क्षमस्व मासां श्चतुरो मया सह। वसाचलेऽस्मिन्मृगराजसेविते संवर्धयन् शत्रुवधे समुद्यमम्
niyamya kōpaṅ pratipālyatāṅ śarat kṣamasva māsāṅ ścaturō mayā saha. vasācalē.sminmṛgarājasēvitē saṅvardhayan śatruvadhē samudyamam
'Control your anger and wait for autumn. Pardon these (intervening) four months (which put a halt on your wareffort). Stay with me on this mountain infested with lions. Brace up to kill the enemy. इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे सप्तविंशस्सर्गः।। Thus ends the twentyseventh sarga of Kishkindakanda of the Holy Ramayana, the first epic, composed by sage Valmiki.