Aranya Kanda Sarga 69
अरण्यकाण्डम् सर्गः 69
Sarga 69 of the Aranya Kanda.
Shlokas (51)
+ Add ShlokaAranya Kanda 69.1
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 69 · Verse 1
कृत्वैवमुदकं तस्मै प्रस्थितौ रामलक्ष्मणौ। अवेक्षन्तौ वने सीतां पश्चिमां जग्मतुर्दिशम्।।
kṛtvaivamudakaṅ tasmai prasthitau rāmalakṣmaṇau. avēkṣantau vanē sītāṅ paścimāṅ jagmaturdiśam৷৷
Rama and Lakshmana offered libations (for Jatayu) and went westward, looking for Sita in the forest.
Aranya Kanda 69.2
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 69 · Verse 2
तौ दिशं दक्षिणां गत्वा शरचापासिधारिणौ। अविप्रहतमैक्ष्वाकौ पन्थानं प्रतिपेदतुः।।
tau diśaṅ dakṣiṇāṅ gatvā śaracāpāsidhāriṇau. aviprahatamaikṣvākau panthānaṅ pratipēdatuḥ৷৷
Wielding bow, arrows and sword, both the princes of the Ikshvaku race went southward and entered an untrodden (densely wooded) tract.
Aranya Kanda 69.3
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 69 · Verse 3
गुल्मैर्वृक्षैश्च बहुभिर्लताभिश्च प्रवेष्टितम्। आवृतं सर्वतो दुर्गं गहनं घोरदर्शनम्।।
gulmairvṛkṣaiśca bahubhirlatābhiśca pravēṣṭitam. āvṛtaṅ sarvatō durgaṅ gahanaṅ ghōradarśanam৷৷
It was a dense, impenetrable and dreadful forest covered with shrubs, trees and creepers spread all over.
Aranya Kanda 69.4
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 69 · Verse 4
व्यतिक्रम्य तु वेगेन व्यालसिंहनिषेवितम्। सुभीमं तन्महारण्यं व्यतियातौ महाबलौ।।
vyatikramya tu vēgēna vyālasiṅhaniṣēvitam. subhīmaṅ tanmahāraṇyaṅ vyatiyātau mahābalau৷৷
The two mighty heroes swiftly forged through the great forest, which was an abode of serpents and lions.
Aranya Kanda 69.5
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 69 · Verse 5
ततः परं जनस्थानातत्रिक्रोशं गम्य राघवौ। क्रौञ्चारण्यं विविशतुर्गहनं तौ महौजसौ।।
tataḥ paraṅ janasthānātatrikrōśaṅ gamya rāghavau. krauñcāraṇyaṅ viviśaturgahanaṅ tau mahaujasau৷৷
Both the mighty princes of the Raghu dynasty covered a distance of three krosas from Janasthana and entered the impassable kraunchaforest.
Aranya Kanda 69.6
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 69 · Verse 6
नानामेघघनप्रख्यं प्रहृष्टमिव सर्वतः। नानापक्षिगणैर्युक्तं नानाव्यालमृगैर्युतम्।।
nānāmēghaghanaprakhyaṅ prahṛṣṭamiva sarvataḥ. nānāpakṣigaṇairyuktaṅ nānāvyālamṛgairyutam৷৷
Tormented due to abduction of Sita, the two princes anxious to see her searched all over the dense forest stopping here and there on the way. The thick forest looked like a conglomeration of big clouds. It was filled with different kinds of birds, snakes and animals.
Aranya Kanda 69.7
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 69 · Verse 7
।। दिदृक्षमाणौ वैदेहीं तद्वनं तौ विचिक्यतुः। तत्र तत्रावतिष्ठन्तौ सीताहरणकर्शितौ।।
৷৷ didṛkṣamāṇau vaidēhīṅ tadvanaṅ tau vicikyatuḥ. tatra tatrāvatiṣṭhantau sītāharaṇakarśitau৷৷
Tormented due to abduction of Sita, the two princes anxious to see her searched all over the dense forest stopping here and there on the way. The thick forest looked like a conglomeration of big clouds. It was filled with different kinds of birds, snakes and animals.
Aranya Kanda 69.8
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 69 · Verse 8
ततः पूर्वेण तौ गत्वा त्रिक्रोशं भ्रातरौ तदा। क्रौञ्चारण्यमतिक्रम्य मतङ्गाश्रममन्तरा।।
tataḥ pūrvēṇa tau gatvā trikrōśaṅ bhrātarau tadā. krauñcāraṇyamatikramya mataṅgāśramamantarā৷৷
Then both the sons of Dasaratha, went further east, crossed the kraunchaforest after three krosas. They saw a dreadful forest which was full of fierce animals and birds near the hermitage of sage Matanga. It was densely covered with trees. They saw there a cave perpetually enveloped in darkness which was as deep as the netherworld.
Aranya Kanda 69.9
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 69 · Verse 9
।। दृष्ट्वा तु तद्वनं घोरं बहुभीममृगद्विजम्। ननासत्त्वसमाकीर्णं सर्वं गहनपादपम्।।
৷৷ dṛṣṭvā tu tadvanaṅ ghōraṅ bahubhīmamṛgadvijam. nanāsattvasamākīrṇaṅ sarvaṅ gahanapādapam৷৷
Then both the sons of Dasaratha, went further east, crossed the kraunchaforest after three krosas. They saw a dreadful forest which was full of fierce animals and birds near the hermitage of sage Matanga. It was densely covered with trees. They saw there a cave perpetually enveloped in darkness which was as deep as the netherworld.
Aranya Kanda 69.10
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 69 · Verse 10
।। ददृशाते तु तौ तत्र दरीं दशरथात्मजौ। पातालसमगम्भीरां तमसा नित्यसंवृताम्।।
৷৷ dadṛśātē tu tau tatra darīṅ daśarathātmajau. pātālasamagambhīrāṅ tamasā nityasaṅvṛtām৷৷
Then both the sons of Dasaratha, went further east, crossed the kraunchaforest after three krosas. They saw a dreadful forest which was full of fierce animals and birds near the hermitage of sage Matanga. It was densely covered with trees. They saw there a cave perpetually enveloped in darkness which was as deep as the netherworld.
Aranya Kanda 69.11
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 69 · Verse 11
आसाद्य तौ नरव्याघ्रौ दर्यास्तस्याविदूरतः। ददृशाते महारूपां राक्षसीं विकृताननाम्।।
āsādya tau naravyāghrau daryāstasyāvidūrataḥ. dadṛśātē mahārūpāṅ rākṣasīṅ vikṛtānanām৷৷
Both the princes,the best among men, reached the cave and saw a huge demoness with a disfigured face not far from the cave.
Aranya Kanda 69.12
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 69 · Verse 12
भयदामल्पसत्त्वानां बीभत्सां रौद्रदर्शनाम्। लम्बोदरीं तीक्ष्णदंष्ट्रां करालीं परुषत्वचम्।।
bhayadāmalpasattvānāṅ bībhatsāṅ raudradarśanām. lambōdarīṅ tīkṣṇadaṅṣṭrāṅ karālīṅ paruṣatvacam৷৷
Then the two brothers saw a fearful demoness who could strike terror in the mind of the timid, an uncouth figure with huge curved skins, with a big stomach, dishevelled hair, sharp and long teeth, devouring wild animals.
Aranya Kanda 69.13
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 69 · Verse 13
।। भक्षयन्तीं मृगान्भीमान्विकटां मुक्तमूर्धजाम्। प्रैक्षेतां तौ ततस्तत्र भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।।
৷৷ bhakṣayantīṅ mṛgānbhīmānvikaṭāṅ muktamūrdhajām. praikṣētāṅ tau tatastatra bhrātarau rāmalakṣmaṇau৷৷
Then the two brothers saw a fearful demoness who could strike terror in the mind of the timid, an uncouth figure with huge curved skins, with a big stomach, dishevelled hair, sharp and long teeth, devouring wild animals.
Aranya Kanda 69.14
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 69 · Verse 14
सा समासाद्य तौ वीरौ व्रजन्तं भ्रातुरग्रतः। एहि रंस्यावहेत्युक्त्वा समालम्बत लक्ष्मणम्।।
sā samāsādya tau vīrau vrajantaṅ bhrāturagrataḥ. ēhi raṅsyāvahētyuktvā samālambata lakṣmaṇam৷৷
She came close to them, held Lakshmana who was walking ahead of his brother and said Come, let us enjoy.
Aranya Kanda 69.15
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 69 · Verse 15
उवाच चैनं वचनं सौमित्रिमुपगूह्य सा। अहं त्वयोमुखी नाम लब्धा ते त्वमसि प्रियः।।
uvāca cainaṅ vacanaṅ saumitrimupagūhya sā. ahaṅ tvayōmukhī nāma labdhā tē tvamasi priyaḥ৷৷
Taking hold of Saumitri the demoness said 'I am Ayomukhi and I have been obtained by you. You got me, O hero, O lord For the rest of your life you will sport with me on the lofty hills and river banks.'
Aranya Kanda 69.16
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 69 · Verse 16
।। नाथ पर्वतकूटेषु नदीनां पुलिनेषु च। आयुश्शेषमिमं वीर त्वं मया सह रंस्यसे।।
৷৷ nātha parvatakūṭēṣu nadīnāṅ pulinēṣu ca. āyuśśēṣamimaṅ vīra tvaṅ mayā saha raṅsyasē৷৷
Taking hold of Saumitri the demoness said 'I am Ayomukhi and I have been obtained by you. You got me, O hero, O lord For the rest of your life you will sport with me on the lofty hills and river banks.'
Aranya Kanda 69.17
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 69 · Verse 17
एवमुक्तस्तु कुपितः खड्गमुद्धृत्य लक्ष्मणः। कर्णनासास्तनं तस्या निचकर्तारिसूदनः।।
ēvamuktastu kupitaḥ khaḍgamuddhṛtya lakṣmaṇaḥ. karṇanāsāstanaṅ tasyā nicakartārisūdanaḥ৷৷
Thus addressed, Lakshmana, subduer of enemies, became angry, took out the sword and cut off her ears, nose and breasts.
Aranya Kanda 69.18
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 69 · Verse 18
कर्णनासे निकृत्ते तु विस्वरं सा विनद्य च। यथागतं प्रदुद्राव राक्षसी भीमदर्शना।।
karṇanāsē nikṛttē tu visvaraṅ sā vinadya ca. yathāgataṅ pradudrāva rākṣasī bhīmadarśanā৷৷
When the ears and nose of the frightening demoness were cut off she shouted in a fierce tone and ran away in the direction she had come from.
Aranya Kanda 69.19
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 69 · Verse 19
तस्यां गतायां गहनं व्रजन्तौ वनमोजसा। आसेदतुरमित्रघ्नौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।।
tasyāṅ gatāyāṅ gahanaṅ vrajantau vanamōjasā. āsēdaturamitraghnau bhrātarau rāmalakṣmaṇau৷৷
The destroyers of enemies, Rama and Lakshmana of great valour went through the dense forest after she ran away.
Aranya Kanda 69.20
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 69 · Verse 20
लक्ष्मणस्तु महातेजास्सत्त्ववान् शीलवान् शुचिः। अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यं भ्रातरं दीप्ततेजसम्।।
lakṣmaṇastu mahātējāssattvavān śīlavān śuciḥ. abravītprāñjalirvākyaṅ bhrātaraṅ dīptatējasam৷৷
Lakshmana of great brilliance and power, of good conduct and pure character spoke to his highly effulgent brother with folded hands:
Aranya Kanda 69.21
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 69 · Verse 21
स्पन्दते च दृढं बाहुरुद्विग्नमिव मे मनः। प्रायशश्चाप्यनिष्टानि निमित्तान्युपलक्षये।।
spandatē ca dṛḍhaṅ bāhurudvignamiva mē manaḥ. prāyaśaścāpyaniṣṭāni nimittānyupalakṣayē৷৷
My arm is throbbing heavily. My mind is agitated. The omens I see foretell some undesirable events.
Aranya Kanda 69.22
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 69 · Verse 22
तस्मात्सज्जीभवार्य त्वं कुरुष्व वचनं हितम्। ममैव हि निमित्तानि सद्यश्शंसन्ति सम्भ्रमम्।।
tasmātsajjībhavārya tvaṅ kuruṣva vacanaṅ hitam. mamaiva hi nimittāni sadyaśśaṅsanti sambhramam৷৷
O noble brother be alert. Heed my words of good advice. The bad omens I see presage perils.
Aranya Kanda 69.23
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 69 · Verse 23
एष वञ्चुलको नाम पक्षी परमदारुणः। आवयोर्विजयं युद्धे शंसन्निव विनर्दति।।
ēṣa vañculakō nāma pakṣī paramadāruṇaḥ. āvayōrvijayaṅ yuddhē śaṅsanniva vinardati৷৷
This vanchulaka bird's loud and dreadful screams suggest our triumph in war.
Aranya Kanda 69.24
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 69 · Verse 24
तयोरन्वेषतोरेवं सर्वं तद्वनमोजसा। संजज्ञे विपुलः शब्दो प्रभञ्जन्निव तद्वनम्।।
tayōranvēṣatōrēvaṅ sarvaṅ tadvanamōjasā. saṅjajñē vipulaḥ śabdō prabhañjanniva tadvanam৷৷
As both the brothers with great prowess were searching for Sita all over, a huge sound exploded as if shattering the forest.
Aranya Kanda 69.25
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 69 · Verse 25
संवेष्टितमिवात्यर्थं गगनं मातरिश्वना। वनस्य तस्य शब्दोऽभूद्दिवमापूरयन्निव।।
saṅvēṣṭitamivātyarthaṅ gaganaṅ mātariśvanā. vanasya tasya śabdō.bhūddivamāpūrayanniva৷৷
It appeared as though a fierce wind rose from the forest and filled the sky.
Aranya Kanda 69.26
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 69 · Verse 26
तं शब्दं काङ्क्षमाणस्तु रामः कक्षे सहानुजः। ददर्श सुमहाकायं राक्षसं विपुलोदरम्।।
taṅ śabdaṅ kāṅkṣamāṇastu rāmaḥ kakṣē sahānujaḥ. dadarśa sumahākāyaṅ rākṣasaṅ vipulōdaram৷৷
While looking for the sound, Rama with his brother saw a demon with a huge body and a big belly.
Aranya Kanda 69.27
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 69 · Verse 27
आसेदतुस्ततस्तत्र तावुभौ प्रमुखे स्थितम्। विवृद्धमशिरोग्रीवं कबन्धमुदरे मुखम्।।
āsēdatustatastatra tāvubhau pramukhē sthitam. vivṛddhamaśirōgrīvaṅ kabandhamudarē mukham৷৷
Then both the brothers saw a very tall figure with a trunk that stood facing them. He had neither neck nor head. His face was in the stomach.
Aranya Kanda 69.28
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 69 · Verse 28
रोमभिर्निचितैस्तीक्ष्णैर्महागिरिमिवोछ्रितम्। नीलमेघनिभं रौद्रं मेघस्तनितनिस्वनम्।।
rōmabhirnicitaistīkṣṇairmahāgirimivōchritam. nīlamēghanibhaṅ raudraṅ mēghastanitanisvanam৷৷
With sharp bristled hair all over the body, he was a mammoth figure who looked like a mountain resembling a dark cloud with his voice like the thunder.
Aranya Kanda 69.29
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 69 · Verse 29
अग्निज्वालानिकाशेन ललाटस्थेन दीप्यता। महापक्ष्मेण पिङ्गेन विपुलेनायतेन च।।
agnijvālānikāśēna lalāṭasthēna dīpyatā. mahāpakṣmēṇa piṅgēna vipulēnāyatēna ca৷৷
He had a single eye that was reddishbrown in colour resembling flaming fire. It was fixed in the chest. His eyelashes glowed. He had instant vision with massive fangs in his huge mouth. He was licking his lips.
Aranya Kanda 69.30
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 69 · Verse 30
।। एकेनोरसि घोरेण नयनेनाशुदर्शिना। महादंष्ट्रोपपन्नं तल्लेलिहानं महामुखम्।।
৷৷ ēkēnōrasi ghōrēṇa nayanēnāśudarśinā. mahādaṅṣṭrōpapannaṅ tallēlihānaṅ mahāmukham৷৷
He had a single eye that was reddishbrown in colour resembling flaming fire. It was fixed in the chest. His eyelashes glowed. He had instant vision with massive fangs in his huge mouth. He was licking his lips.
Aranya Kanda 69.31
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 69 · Verse 31
भक्षयन्तं महाघोरानृक्षसिंहमृगद्विपान्। घोरौ भुजौ विकुर्वाणमुभौ योजनमायतौ।।
bhakṣayantaṅ mahāghōrānṛkṣasiṅhamṛgadvipān. ghōrau bhujau vikurvāṇamubhau yōjanamāyatau৷৷
The terrific demon kept eating bears, lions, deer and elephants, catching with both his arms stretching up to one yojana.
Aranya Kanda 69.32
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 69 · Verse 32
कराभ्यां विविधान्गृह्यऋक्षान्पक्षिगणान्मृगान्। आकर्षन्तं विकर्षन्तमनेकान्मृगयूथपान्।।
karābhyāṅ vividhāngṛhyaṛkṣānpakṣigaṇānmṛgān. ākarṣantaṅ vikarṣantamanēkānmṛgayūthapān৷৷
He stood rooted there, catching bears, flocks of birds and deer with both his hands stretching up to one yojana, pulling and pushing them. (Now) he obstructed the path of the two brothers.
Aranya Kanda 69.33
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 69 · Verse 33
अथ तौ समभिक्रम्य क्रोशमात्रे ददर्शतुः।।
atha tau samabhikramya krōśamātrē dadarśatuḥ৷৷
Then the brothers after covering one krosa (2 miles) saw a cruel, fierce, mighty monster named Kabandha looking like a trunk. He had a dreadful appearance and his arms encircled the area.
Aranya Kanda 69.34
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 69 · Verse 34
।। महान्तं दारुणं भीमं कबन्धं भुजसंवृम्। कबन्धमिव संस्थानादतिघोरप्रदर्शनम्।।
৷৷ mahāntaṅ dāruṇaṅ bhīmaṅ kabandhaṅ bhujasaṅvṛm. kabandhamiva saṅsthānādatighōrapradarśanam৷৷
Then the brothers after covering one krosa (2 miles) saw a cruel, fierce, mighty monster named Kabandha looking like a trunk. He had a dreadful appearance and his arms encircled the area.
Aranya Kanda 69.35
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 69 · Verse 35
स महाबाहुरत्यर्थं प्रसार्य विपुलौ भुजौ। जग्राह सहितावेव राघवौ पीडयन्बलात्।।
sa mahābāhuratyarthaṅ prasārya vipulau bhujau. jagrāha sahitāvēva rāghavau pīḍayanbalāt৷৷
The longarmed demon spread his hands and caught hold of Rama and Lakshmana together by pressing them with all his force.
Aranya Kanda 69.36
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 69 · Verse 36
खड्गिनौ दृढधन्वानौ तिग्मतेजोवपुर्धरौ। भ्रातरौ विवशं प्राप्तौ कृष्यमाणौ महाबलौ।।
khaḍginau dṛḍhadhanvānau tigmatējōvapurdharau. bhrātarau vivaśaṅ prāptau kṛṣyamāṇau mahābalau৷৷
The two mighty brothers who wielded swords and strong bows and whose bodies were of fiery splendour became helpless, seized by the hands of Kabandha.
Aranya Kanda 69.37
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 69 · Verse 37
तत्र धैर्येण शूरस्तु राघवो नैव विव्यथे। बाल्यादनाश्रयत्वाच्च लक्ष्मणस्त्वतिविव्यथे।।
tatra dhairyēṇa śūrastu rāghavō naiva vivyathē. bālyādanāśrayatvācca lakṣmaṇastvativivyathē৷৷
Of the two heroes, Rama being courageous was not worried but Lakshmana being younger and not having as much courage, was very much concerned and depressed. He said to Rama:
Aranya Kanda 69.38
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 69 · Verse 38
पश्य मां वीर विवशं राक्षसस्य वशं गतम्।।
paśya māṅ vīra vivaśaṅ rākṣasasya vaśaṅ gatam৷৷
O heroic Rama see how helpless I am under the control of the demon. Set yourself free, leaving me alone and using me as an offering.
Aranya Kanda 69.39
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 69 · Verse 39
मां हि भूतबलिं दत्वा पलायस्व यथासुखम्।।
māṅ hi bhūtabaliṅ datvā palāyasva yathāsukham৷৷
Giving me to this monstor as an offering, you may run away happily. I think you will soon obtain Vaidehi.
Aranya Kanda 69.40
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 69 · Verse 40
प्रतिलभ्य च काकुत्स्थ पितृपैतामहीं महीम्।।
pratilabhya ca kākutstha pitṛpaitāmahīṅ mahīm৷৷
O scion of the Kakutstha dynasty, on getting the hereditary kingdom and ruling over it you should always remember me.
Aranya Kanda 69.41
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 69 · Verse 41
लक्ष्मणेनैवमुक्तस्तु रामस्सौमित्रिमब्रवीत्।।
lakṣmaṇēnaivamuktastu rāmassaumitrimabravīt৷৷
O valiant Lakshmana, a hero like you should not get desparate. said Rama to Saumitri when he was thus entreated by Lakshmana.
Aranya Kanda 69.42
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 69 · Verse 42
एतस्मिन्नन्तरे क्रूरो भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।।
ētasminnantarē krūrō bhrātarau rāmalakṣmaṇau৷৷
In the meanwhile the foremost of the demons, Kabandha, rumbling like thunder questioned the brothers, Rama and Lakshmana:
Aranya Kanda 69.43
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 69 · Verse 43
कौ युवां वृषभस्कन्धौ महाखड्गधनुर्धरौ।।
kau yuvāṅ vṛṣabhaskandhau mahākhaḍgadhanurdharau৷৷
Who are you with bulllike shoulders, wielding big swords, bows and arrows? By coming to this place you have become my food.
Aranya Kanda 69.44
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 69 · Verse 44
वदतं कार्यमिह वां किमर्थं चागतौ युवाम्।।
vadataṅ kāryamiha vāṅ kimarthaṅ cāgatau yuvām৷৷
For what purpose have you come? What work have you here ? You have come at the right time as my food, since I am hungry.
Aranya Kanda 69.45
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 69 · Verse 45
सबाणचापखड्गौ च तीक्ष्णशृङ्गाविवर्षभौ।।
sabāṇacāpakhaḍgau ca tīkṣṇaśṛṅgāvivarṣabhau৷৷
Holding bows, arrows and swords, looking like bulls with pointed horns you have entered my mouth. It is impossible for you to live any more.
Aranya Kanda 69.46
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 69 · Verse 46
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कबन्धस्य दुरात्मनः।।
tasya tadvacanaṅ śrutvā kabandhasya durātmanaḥ৷৷
On hearing the words of the evilminded Kabandha, Rama said to Lakshmana with dried up mouth:
Aranya Kanda 69.47
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 69 · Verse 47
कृच्छ्रात् कृच्छ्रतरं प्राप्य दारुणं सत्यविक्रमः।।
kṛcchrāt kṛcchrataraṅ prāpya dāruṇaṅ satyavikramaḥ৷৷
O Lakshmana, your valour is truth.We have gone through from one calamity to a greater one without finding the beloved Sita. Now we have landed into a terrible crisis which will put an end to our own life.
Aranya Kanda 69.48
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 69 · Verse 48
कालस्य सुमहद्वीर्यं सर्वभूतेषु लक्ष्मण।।
kālasya sumahadvīryaṅ sarvabhūtēṣu lakṣmaṇa৷৷
O tiger among men see how powerful the might of time is for all beings Just see yourself and myself afflicted wth this great calamity.
Aranya Kanda 69.49
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 69 · Verse 49
नातिभारोस्ति कालस्य सर्वभूतेषु लक्ष्मण।।
nātibhārōsti kālasya sarvabhūtēṣu lakṣmaṇa৷৷
O Lakshmana look at the power of time over all creatures There is nothing too heavy for time. Even those who know the use of arms in war, or are brave or strong enough, cannot withstand the force of time like the barriers built with sand.
Aranya Kanda 69.50
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 69 · Verse 50
।। शूराश्च बलवन्तश्च कृतास्त्राश्च रणाजिरे। कालाभिपन्नास्सीदन्ति यथा वालुकसेतवः।।
৷৷ śūrāśca balavantaśca kṛtāstrāśca raṇājirē. kālābhipannāssīdanti yathā vālukasētavaḥ৷৷
O Lakshmana look at the power of time over all creatures There is nothing too heavy for time. Even those who know the use of arms in war, or are brave or strong enough, cannot withstand the force of time like the barriers built with sand.
Aranya Kanda 69.51
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 69 · Verse 51
इति ब्रुवाणो दृढसत्यविक्रमो महायशा दाशरथिः प्रतापवान्। अवेक्ष्य सौमित्रिमुदग्रपौरुषं स्थिरां तदा स्वां मतिमात्मनाऽकरोत्।।
iti bruvāṇō dṛḍhasatyavikramō mahāyaśā dāśarathiḥ pratāpavān. avēkṣya saumitrimudagrapauruṣaṅ sthirāṅ tadā svāṅ matimātmanā.karōt৷৷
Firm in the strength of truth, famous and powerful Rama, son of Dasaratha, determined to act with a steadfast mind, spoke to Lakshmana of mighty manliness on seeing him. इत्यार्ष श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे एकोनसप्ततितमस्सर्गः।। Thus ends the sixtyninth sarga of Aranyakanda of the holy Ramayana the first epic composed by sage Valmiki.