Aranya Kanda Sarga 51
अरण्यकाण्डम् सर्गः 51
Sarga 51 of the Aranya Kanda.
Shlokas (46)
+ Add ShlokaAranya Kanda 51.1
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 51 · Verse 1
इत्युक्तस्य यथान्यायं रावणस्य जटायुषा। क्रुद्धस्याग्निनिभास्सर्वा रेजुर्विंशतिदृष्टयः।।
ityuktasya yathānyāyaṅ rāvaṇasya jaṭāyuṣā. kruddhasyāgninibhāssarvā rējurviṅśatidṛṣṭayaḥ৷৷
Ravana's twenty eyes glowed like fire in anger after Jatayu thus rightly said.
Aranya Kanda 51.2
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 51 · Verse 2
संरक्तनयनः कोपात्तप्तकाञ्चनकुण्डलः। राक्षसेन्द्रोऽभिदुद्राव पतगेन्द्रममर्षणः।।
saṅraktanayanaḥ kōpāttaptakāñcanakuṇḍalaḥ. rākṣasēndrō.bhidudrāva patagēndramamarṣaṇaḥ৷৷
As the bright gold earrings of the intolerant king of demons glittered, his eyes turned red in rage and he pounced upon Jatayu, the lord of birds.
Aranya Kanda 51.3
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 51 · Verse 3
स सम्प्रहारस्तुमुल स्तयोस्तस्मिन्महावने। बभूव वातोद्धतयोर्मेघयोर्गगने यथा।।
sa samprahārastumula stayōstasminmahāvanē. babhūva vātōddhatayōrmēghayōrgaganē yathā৷৷
The clash between them was tumultuous and it appeared like the clash of two pieces of clouds in the sky raised by stormy winds.
Aranya Kanda 51.4
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 51 · Verse 4
तद्बभूवाद्भुतं युद्धं गृध्रराक्षसयोस्तदा। सपक्षयोर्माल्यवतोर्महापर्वतयोरिव।।
tadbabhūvādbhutaṅ yuddhaṅ gṛdhrarākṣasayōstadā. sapakṣayōrmālyavatōrmahāparvatayōriva৷৷
The duel between Ravana and Jatayu looked as though it was a fight between two huge winged mountains of Malyavan range.
Aranya Kanda 51.5
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 51 · Verse 5
ततो नालीकनाराचैस्तीक्ष्णाग्रैश्च विकर्णिभिः। अभ्यवर्षन्महाघोरैर्गृध्रराजं महाबलः।।
tatō nālīkanārācaistīkṣṇāgraiśca vikarṇibhiḥ. abhyavarṣanmahāghōrairgṛdhrarājaṅ mahābalaḥ৷৷
Then the mighty Ravana rained sharp, dreadful shafts, spears and Vikarnis at Jatayu, king of vultures.
Aranya Kanda 51.6
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 51 · Verse 6
स तानि शरजालानि गृध्रः पत्त्ररथेश्वरः। जटायुः प्रतिजग्राह रावणास्त्राणि संयुगे।।
sa tāni śarajālāni gṛdhraḥ pattrarathēśvaraḥ. jaṭāyuḥ pratijagrāha rāvaṇāstrāṇi saṅyugē৷৷
Jatayu, lord of the birds, faced the arrows and other weapons showered by Ravana.
Aranya Kanda 51.7
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 51 · Verse 7
तस्य तीक्ष्णनखाभ्यां तु चरणाभ्यां महाबलः। चकार बहुधा गात्रे व्रणान्पतगसत्तमः।।
tasya tīkṣṇanakhābhyāṅ tu caraṇābhyāṅ mahābalaḥ. cakāra bahudhā gātrē vraṇānpatagasattamaḥ৷৷
The mighty, virtuous vulture with his sharp claws wounded many parts of the body of Ravana.
Aranya Kanda 51.8
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 51 · Verse 8
अथ क्रोधाद्धशग्रीवो जग्राह दश मार्गणान्। मृत्युदण्डनिभान्घोरान्छत्रुमर्दनकाङ्क्षया।।
atha krōdhāddhaśagrīvō jagrāha daśa mārgaṇān. mṛtyudaṇḍanibhānghōrānchatrumardanakāṅkṣayā৷৷
Ravana in a rage took ten dreadful darts (looking) like the staff of death with a desire to crush the enemy.
Aranya Kanda 51.9
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 51 · Verse 9
स तैर्बाणैर्महावीर्यः पूर्णमुक्तैरजिह्मगैः। बिभेद निशितैस्तीक्ष्णैर्गृध्रं घोरैश्शिलीमुखैः।।
sa tairbāṇairmahāvīryaḥ pūrṇamuktairajihmagaiḥ. bibhēda niśitaistīkṣṇairgṛdhraṅ ghōraiśśilīmukhaiḥ৷৷
The mighty Ravana fully released his dreadful, sharp arrows that went straight and pierced the vulture.
Aranya Kanda 51.10
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 51 · Verse 10
स राक्षसरथे पश्यन्जानकीं बाष्पलोचनाम्। अचिन्तयित्वा तान्बाणान्राक्षसं समभिद्रवत्।।
sa rākṣasarathē paśyanjānakīṅ bāṣpalōcanām. acintayitvā tānbāṇānrākṣasaṅ samabhidravat৷৷
Seeing Sita, daughter of Janaka, on the demon's chariot with eyes full of tears, Jatayu without minding the arrows renewed his attack.
Aranya Kanda 51.11
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 51 · Verse 11
ततोऽस्य सशरं चापं मुक्तामणिविभूषितम्। चरणाभ्यां महातेजा बभञ्ज पतगेश्वरः।।
tatō.sya saśaraṅ cāpaṅ muktāmaṇivibhūṣitam. caraṇābhyāṅ mahātējā babhañja patagēśvaraḥ৷৷
The glorious lord of birds crushed with his feet the bow and arrow of Ravana with pearls and gems encrusted.
Aranya Kanda 51.12
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 51 · Verse 12
ततोऽन्यद्धनुरादाय रावणः क्रोधमूर्छितः। ववर्ष शरवर्षाणि शतशोऽथ सहस्रशः।।
tatō.nyaddhanurādāya rāvaṇaḥ krōdhamūrchitaḥ. vavarṣa śaravarṣāṇi śataśō.tha sahasraśaḥ৷৷
Overcome with anger, Ravana took another bow and rained (on him) hundreds and thousands of arrows.
Aranya Kanda 51.13
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 51 · Verse 13
शरैरावारितस्तस्य संयुगे पतगेश्वरः। कुलायमुपसम्प्राप्तः पक्षीव प्रबभौ तदा।।
śarairāvāritastasya saṅyugē patagēśvaraḥ. kulāyamupasamprāptaḥ pakṣīva prababhau tadā৷৷
Jatayu, shot with arrows on all sides in the combat, shone like the bird that returned to its nest.
Aranya Kanda 51.14
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 51 · Verse 14
स तानि शरवर्षाणि पक्षाभ्यां च विधूयच। चरणाभ्यां महातेजा बभञ्जास्य महद्धनुः।।
sa tāni śaravarṣāṇi pakṣābhyāṅ ca vidhūyaca. caraṇābhyāṅ mahātējā babhañjāsya mahaddhanuḥ৷৷
Powerful Jatayu scattered the shower of arrows with his wings and broke down the great bow with his claws.
Aranya Kanda 51.15
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 51 · Verse 15
तच्चाग्निसदृशं दीप्तं रावणस्य शरावरम्। पक्षाभ्यां स महावीर्यो व्याधुनोत्पतगेश्वरः।।
taccāgnisadṛśaṅ dīptaṅ rāvaṇasya śarāvaram. pakṣābhyāṅ sa mahāvīryō vyādhunōtpatagēśvaraḥ৷৷
Mighty Jatayu, lord of the birds, shattered with his wings the armour of Ravana that was glowing like fire.
Aranya Kanda 51.16
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 51 · Verse 16
काञ्चनोरश्छदान्दिव्यान्पिशाचवदनान्खरान्। तांश्चास्य जवसम्पन्नाञ्जघान समरे बली।।
kāñcanōraśchadāndivyānpiśācavadanānkharān. tāṅścāsya javasampannāñjaghāna samarē balī৷৷
Powerful Jatayu killed in the combat, the splendid, swiftmoving, devilfaced asses with golden shields yoked to the chariot.
Aranya Kanda 51.17
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 51 · Verse 17
वरं त्रिवेणुसम्पन्नं कामगं पावकार्चिषम्। मणिहेमविचित्राङ्गं बभञ्ज च महारथम्।।
varaṅ trivēṇusampannaṅ kāmagaṅ pāvakārciṣam. maṇihēmavicitrāṅgaṅ babhañja ca mahāratham৷৷
Then he(Jatayu) broke down the great chariot(of Ravana) glowing like fire, glittering with gold and gems, made of three bamboo reeds, and capable of flying wherever the rider willed.
Aranya Kanda 51.18
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 51 · Verse 18
पूर्णचन्द्रप्रतीकाशं छत्रं च व्यजनैस्सह। पातयामास वेगेन ग्राहिभी राक्षसैस्सह।।
pūrṇacandrapratīkāśaṅ chatraṅ ca vyajanaissaha. pātayāmāsa vēgēna grāhibhī rākṣasaissaha৷৷
Jatayu violently pulled down the parasol shining like the full moon and the fans of the chariot along with the demons holding them.
Aranya Kanda 51.19
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 51 · Verse 19
सारथेश्चास्य वेगेन तुण्डेनैव महच्छिरः। पुनर्व्यपाहरच्छ्रीमान्पक्षिराजो महाबलः।।
sārathēścāsya vēgēna tuṇḍēnaiva mahacchiraḥ. punarvyapāharacchrīmānpakṣirājō mahābalaḥ৷৷
Again the glorious, powerful king of birds swiftly shattered the huge head of the charioteer with his beak.
Aranya Kanda 51.20
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 51 · Verse 20
स भग्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः। अङ्केनादाय वैदेहीं पपात भुवि रावणः।।
sa bhagnadhanvā virathō hatāśvō hatasārathiḥ. aṅkēnādāya vaidēhīṅ papāta bhuvi rāvaṇaḥ৷৷
With the bow broken, the chariot destroyed, asses (drawing the chariot) and the charioteer dead, Ravana fell down on the ground holding Vaidehi on his lap.
Aranya Kanda 51.21
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 51 · Verse 21
दृष्ट्वा निपतितं भूमौ रावणं भग्नवाहनम्। साधुसाध्विति भूतानि गृध्रराजमपूजयन्।।
dṛṣṭvā nipatitaṅ bhūmau rāvaṇaṅ bhagnavāhanam. sādhusādhviti bhūtāni gṛdhrarājamapūjayan৷৷
Seeing Ravana fallen on the ground with his broken chariot, all beings honoured the king of the birds, saying, Well done Well done
Aranya Kanda 51.22
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 51 · Verse 22
परिश्रान्तं तु तं दृष्टवा जरया पक्षियूथपम्। उत्पपात पुनर्हृष्टो मैथिलीं गृह्य रावणः।।
pariśrāntaṅ tu taṅ dṛṣṭavā jarayā pakṣiyūthapam. utpapāta punarhṛṣṭō maithilīṅ gṛhya rāvaṇaḥ৷৷
Seeing the lord of the flocks of birds exhausted due to age still fighting, Ravana felt glad. He flew back into the sky taking Sita, princess of Mithila, with him.
Aranya Kanda 51.23
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 51 · Verse 23
तं प्रहृष्टं निधायाङ्के गच्छन्तं जनकात्मजाम्। गृध्रराजस्समुत्पत्य समभिद्रुत्य रावणम्।।
taṅ prahṛṣṭaṅ nidhāyāṅkē gacchantaṅ janakātmajām. gṛdhrarājassamutpatya samabhidrutya rāvaṇam৷৷
Seeing Sita, Janaka's daughter, happily carried away into the sky by Ravana on his lap. Jatayu, the mighty king of vultures chased him, and obstructing his path said :
Aranya Kanda 51.24
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 51 · Verse 24
वज्रसंस्पर्शबाणस्य भार्यां रामस्य रावण।।
vajrasaṅsparśabāṇasya bhāryāṅ rāmasya rāvaṇa৷৷
Foolish Ravana, you are kidnapping this lady, wife of Rama, whose arrows can hit like a thunderbolt. This will lead to the destruction of all demons.
Aranya Kanda 51.25
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 51 · Verse 25
समित्रबन्धुस्सामात्यस्सबलस्सपरिच्छदः।।
samitrabandhussāmātyassabalassaparicchadaḥ৷৷
You are drinking poison along with all your friends, relatives, ministers, the army and your allies. like a thirsty man drinks water.
Aranya Kanda 51.26
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 51 · Verse 26
अनुबन्धमजानन्तः कर्मणामविचक्षणाः।।
anubandhamajānantaḥ karmaṇāmavicakṣaṇāḥ৷৷
Fools who do not know the consequences of their action perish soon. Similarly you are going to die soon.
Aranya Kanda 51.27
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 51 · Verse 27
बद्धस्त्वं कालपाशेन क्व गतस्तस्य मोक्ष्यसे।।
baddhastvaṅ kālapāśēna kva gatastasya mōkṣyasē৷৷
You are bound by the noose of death like a fish holding on to the bait of the fishing hook. Where can you go now?
Aranya Kanda 51.28
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 51 · Verse 28
न हि जातु दुराधर्षौ काकुत्स्थौ तव रावण।।
na hi jātu durādharṣau kākutsthau tava rāvaṇa৷৷
O Ravana know that Rama and Lakshmana, the Kakutsthas, are invincible. They will not forgive the asssault you have made on their hermitage.
Aranya Kanda 51.29
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 51 · Verse 29
यथा त्वया कृतं कर्म भीरुणा लोकगर्हितम्।।
yathā tvayā kṛtaṅ karma bhīruṇā lōkagarhitam৷৷
Your cowardly action will be condemned by the whole world. The path you have chosen is the path of a thief and not of a hero.
Aranya Kanda 51.30
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 51 · Verse 30
युध्यस्व यदि शूरोऽसि मुहूर्तं तिष्ठरावण।।
yudhyasva yadi śūrō.si muhūrtaṅ tiṣṭharāvaṇa৷৷
O Ravana if you are courageous, tarry awhile and fight with me. Like your brother Khara, you will lie on the ground dead.
Aranya Kanda 51.31
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 51 · Verse 31
परेतकाले पुरुषो यत्कर्म प्रतिपद्यते।।
parētakālē puruṣō yatkarma pratipadyatē৷৷
You have resorted to unrighteous action like a dying man. This will spell your destruction.
Aranya Kanda 51.32
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 51 · Verse 32
पापानुबन्धो वै यस्य कर्मणः कर्मको नु तत्।।
pāpānubandhō vai yasya karmaṇaḥ karmakō nu tat৷৷
If the consequences of an action be sin, who will do it ? Even the selfborn lord of the world may not.
Aranya Kanda 51.33
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 51 · Verse 33
एवमुक्त्वा शुभं वाक्यं जटायुस्तस्य रक्षसः।।
ēvamuktvā śubhaṅ vākyaṅ jaṭāyustasya rakṣasaḥ৷৷
Brave Jatayu having thus said these cautious words to the demon dashed against his back again and again.
Aranya Kanda 51.34
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 51 · Verse 34
तं गृहीत्वा नखैस्तीक्ष्णैर्विददार समन्ततः।।
taṅ gṛhītvā nakhaistīkṣṇairvidadāra samantataḥ৷৷
Thereafter, seizing Ravana, Jatayu ascended on his back and pierced his body all over with his sharp claws just as a rider goads an unruly elephant.
Aranya Kanda 51.35
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 51 · Verse 35
विददार नखैरस्य तुण्डं पृष्ठे समर्पयन्।।
vidadāra nakhairasya tuṇḍaṅ pṛṣṭhē samarpayan৷৷
Jatayu who had his claws, wings and beak as the only weapons pierced and pricked Ravana all over with his nails by pressing his beak on his back and pulled out his hair.
Aranya Kanda 51.36
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 51 · Verse 36
स तथा गृध्रराजेन क्लिश्यमानो मुहुर्मुहुः।।
sa tathā gṛdhrarājēna kliśyamānō muhurmuhuḥ৷৷
Thus tormented again and again by the king of vultures, Ravana shook with anger, his lips quivering.
Aranya Kanda 51.37
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 51 · Verse 37
स परिष्वज्य च वैदेहीं वामेनाङ्केन रावणः।।
sa pariṣvajya ca vaidēhīṅ vāmēnāṅkēna rāvaṇaḥ৷৷
Losing his senses, with rage, Ravana held Vaidehi (Sita) with his left arm and hit Jatayu with his palm.
Aranya Kanda 51.38
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 51 · Verse 38
जटायुस्तमभिक्रम्य तुण्डेनास्य खगाधिपः।।
jaṭāyustamabhikramya tuṇḍēnāsya khagādhipaḥ৷৷
Then Jatayu, lord of the birds, subduer of enemies, overpowered Ravana and dismembered his ten left arms with his beak.
Aranya Kanda 51.39
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 51 · Verse 39
सञ्छिन्नबाहोस्सद्यैव बाहवस्सहसाभवन्।।
sañchinnabāhōssadyaiva bāhavassahasābhavan৷৷
As the left arms were cut off, there came out from them all the ten arms instantaneously like serpents emitting poisonous flames from anthills
Aranya Kanda 51.40
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 51 · Verse 40
ततः क्रोधाद्दशग्रीवस्सीतामुत्सृज्य रावणः।।
tataḥ krōdhāddaśagrīvassītāmutsṛjya rāvaṇaḥ৷৷
Then the tenheaded Ravana left Sita and attacked Jatayu with his fists and feet out of anger.
Aranya Kanda 51.41
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 51 · Verse 41
ततो मुहूर्तं सङ्ग्रामो बभूवातुल्यवीर्ययोः।।
tatō muhūrtaṅ saṅgrāmō babhūvātulyavīryayōḥ৷৷
Between the warriors of unequal valour, Ravana and Jatayu, the chief of the demons and the foremost of the birds, the fight took place for a moment.
Aranya Kanda 51.42
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 51 · Verse 42
तस्य व्यायच्छमानस्य रामस्यार्थे स रावणः।।
tasya vyāyacchamānasya rāmasyārthē sa rāvaṇaḥ৷৷
Ravana lifted his sword and cut off both the wings and feet of Jatayu who was fighting relentlessly (for Rama's sake).
Aranya Kanda 51.43
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 51 · Verse 43
स च्छिन्नपक्षस्सहसा रक्षसा रौद्रकर्मणा।।
sa cchinnapakṣassahasā rakṣasā raudrakarmaṇā৷৷
(Seriously) wounded and almost dead,the vulture fell down on the ground all at once, when his wings were chipped by the demon of terrible deeds.
Aranya Kanda 51.44
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 51 · Verse 44
तं दृष्ट्वा पतितं भूमौ क्षतजार्द्रं जटायुषम्।।
taṅ dṛṣṭvā patitaṅ bhūmau kṣatajārdraṅ jaṭāyuṣam৷৷
Sita, princess of Videha, saw the wounded Jatayu fallen on the ground drenched in blood. Grieving, she ran towards him as if he was her relative.
Aranya Kanda 51.45
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 51 · Verse 45
तं नीलजीमूतनिकाशकल्पं सुपाण्डुरोरस्कमुदारवीर्यम्। ददर्श लङ्काधिपतिः पृथिव्यां जटायुषं शान्तमिवाग्निदावम्।।
taṅ nīlajīmūtanikāśakalpaṅ supāṇḍurōraskamudāravīryam. dadarśa laṅkādhipatiḥ pṛthivyāṅ jaṭāyuṣaṅ śāntamivāgnidāvam৷৷
Lord of Lanka saw that very bold Jatayu of dark blue colour of the cloud, fair chest, fallen on the ground, looking like the forest fire that had been put out.
Aranya Kanda 51.46
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 51 · Verse 46
ततस्तु तं पत्ररथं महीतले निपातितं रावणवेगमर्दितम्। पुनः परिश्वज्य शशिप्रभानना रुरोद सीता जनकात्मजातदा।।
tatastu taṅ patrarathaṅ mahītalē nipātitaṅ rāvaṇavēgamarditam. punaḥ pariśvajya śaśiprabhānanā rurōda sītā janakātmajātadā৷৷
Sita, daughter of Janaka, whose face was radiant like the Moon once again embraced Jatayu, the winged warrior, fallen on the ground, crushed by Ravana's onslaught and wept. इतयार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे एकपञ्चाशस्सर्गः।। Thus ends the fiftyfirst sarga of Aranyakanda of the holy Ramayana the first epic composed by sage Valmiki.