Ayodhya Kanda Sarga 93
अयोध्याकाण्डम् सर्गः 93
Sarga 93 of the Ayodhya Kanda.
Shlokas (27)
+ Add ShlokaAyodhya Kanda 93.1
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 93 · Verse 1
तया महत्या यायिन्या ध्वजिन्या वनवासिनः। अर्दिता यूथपा मत्ताः सयूथास्सम्प्रदुद्रुवुः।।
tayā mahatyā yāyinyā dhvajinyā vanavāsinaḥ. arditā yūthapā mattāḥ sayūthāssampradudruvuḥ৷৷
On seeing the great army marching, the exited leaders of herds of elephants inhabiting the forest were frightened and ran off with their herds.
Ayodhya Kanda 93.2
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 93 · Verse 2
ऋक्षाः पृषतसङ्घाश्च रुरवश्च समन्ततः। दृश्यन्ते वनराजीषु गिरिष्वपि नदीषु च।।
ṛkṣāḥ pṛṣatasaṅghāśca ruravaśca samantataḥ. dṛśyantē vanarājīṣu giriṣvapi nadīṣu ca৷৷
Bears, herds of dappled gazelle and antelopes could be seen everywhere in the stretches of the forest, also on the mountains and on the river banks.
Ayodhya Kanda 93.3
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 93 · Verse 3
स सम्प्रतस्थे धर्मात्मा प्रीतो दशरथात्मजः। वृतो महत्या नादिन्या सेनया चतुरङ्गया।।
sa sampratasthē dharmātmā prītō daśarathātmajaḥ. vṛtō mahatyā nādinyā sēnayā caturaṅgayā৷৷
Bharata the righteous son of Dasaratha, proceeded with great delight in the company of the clamouring army of four divisions.
Ayodhya Kanda 93.4
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 93 · Verse 4
सागरौघनिभा सेना भरतस्य महात्मनः। महीं सञ्छादयामास प्रावृषि द्यामिवाम्बुदः।।
sāgaraughanibhā sēnā bharatasya mahātmanaḥ. mahīṅ sañchādayāmāsa prāvṛṣi dyāmivāmbudaḥ৷৷
The army of the magnanimous Bharata, resembling the waves of the ocean, covered the earth as the clouds cover the sky during the rainy season.
Ayodhya Kanda 93.5
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 93 · Verse 5
तुरङ्गौघैरवतता वारणैश्च महाजवैः। अनालक्ष्या चिरं कालं तस्मिन्काले बभूव भूः।।
turaṅgaughairavatatā vāraṇaiśca mahājavaiḥ. anālakṣyā ciraṅ kālaṅ tasminkālē babhūva bhūḥ৷৷
At that moment, a multiutde of swift horses and elephants spread out with great speed and the surface of the earth became invisible for a long time.
Ayodhya Kanda 93.6
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 93 · Verse 6
स यात्वा दूरमध्वानं सुपरिश्रान्तवाहनः। उवाच भरत श्श्रीमान् वसिष्ठं मन्त्रिणां वरम्।।
sa yātvā dūramadhvānaṅ supariśrāntavāhanaḥ. uvāca bharata śśrīmān vasiṣṭhaṅ mantriṇāṅ varam৷৷
With his draught animals extremely wearied by covering a great distance, the majestic Bharata said to Vasistha, the best of counsellors:
Ayodhya Kanda 93.7
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 93 · Verse 7
यादृशं लक्ष्यते रूपं यथा चैव श्रुतं मया। व्यक्तं प्राप्ताः स्म तं देशं भरद्वाजो यमब्रवीत्।।
yādṛśaṅ lakṣyatē rūpaṅ yathā caiva śrutaṅ mayā. vyaktaṅ prāptāḥ sma taṅ dēśaṅ bharadvājō yamabravīt৷৷
Looking at these surroundings and from what I had heard, it is clear that we have reached the region indicated by Bharadwaja.
Ayodhya Kanda 93.8
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 93 · Verse 8
अयं गिरिश्चित्रकूट इयं मन्दाकिनी नदी। एतत्प्रकाशते दूरान्नीलमेघनिभं वनम्।।
ayaṅ giriścitrakūṭa iyaṅ mandākinī nadī. ētatprakāśatē dūrānnīlamēghanibhaṅ vanam৷৷
This mountain is Chitrakuta and this river, Mandakini. The forest shines from a distance like a blue cloud.
Ayodhya Kanda 93.9
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 93 · Verse 9
गिरे स्सानूनि रम्याणि चित्रकूटस्य सम्प्रति। वारणैरवमृद्यन्ते मामकै पर्वतोपमैः।।
girē ssānūni ramyāṇi citrakūṭasya samprati. vāraṇairavamṛdyantē māmakai parvatōpamaiḥ৷৷
The enchanting ridges of mount Chitrakuta are now trampled by my mountainlike elephants.
Ayodhya Kanda 93.10
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 93 · Verse 10
मुञ्चन्ति कुसुमान्येते नगाः पर्वतसानुषु। नीला इवातपापाये तोयं तोयधरा घनाः।।
muñcanti kusumānyētē nagāḥ parvatasānuṣu. nīlā ivātapāpāyē tōyaṅ tōyadharā ghanāḥ৷৷
The trees on the mountain ridges are shedding flowers, like dense blue rainclouds showering water at the end of summer.
Ayodhya Kanda 93.11
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 93 · Verse 11
किन्नराचरितं देशं पश्य शत्रुघ्न पर्वतम्। मृगैस्समन्तादाकीर्णं मकरैरिव सागरम्।।
kinnarācaritaṅ dēśaṅ paśya śatrughna! parvatam. mṛgaissamantādākīrṇaṅ makarairiva sāgaram৷৷
O Satrughna, behold this mountain frequented by kinneras and abounding in animals like great crocodiles in the ocean.
Ayodhya Kanda 93.12
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 93 · Verse 12
एते मृगगणा भान्ति शीघ्रवेगाः प्रचोदिताः। वायुप्रविद्धा श्शरदि मेघराजिरिवाम्बरे।।
ētē mṛgagaṇā bhānti śīghravēgāḥ pracōditāḥ. vāyupraviddhā śśaradi mēgharājirivāmbarē৷৷
Incited by the clamour of the army, these swiftrunning herds of deer expelled from their retreats resemble mass of clouds in the autumnal sky shattered by the wind.
Ayodhya Kanda 93.13
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 93 · Verse 13
कुर्वन्ति कुसुमापीडान् शिरस्सु सुरभीनमी। मेघप्रकाशैः फलकैर्दाक्षिणात्या यथा नराः।।
kurvanti kusumāpīḍān śirassu surabhīnamī. mēghaprakāśaiḥ phalakairdākṣiṇātyā yathā narāḥ৷৷
Like the people of the south, the trees on the mountain ridges with branches, brilliant like clouds, are crowned with fragrant flowers as adornments.
Ayodhya Kanda 93.14
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 93 · Verse 14
निष्कूजमिव भूत्वेदं वनं घोरप्रदर्शनम्। अयोध्येव जनाकीर्णा सम्प्रति प्रतिभाति मा।।
niṣkūjamiva bhūtvēdaṅ vanaṅ ghōrapradarśanam. ayōdhyēva janākīrṇā samprati pratibhāti mā৷৷
This forest, dreadful in appearance was devoid of twittering of birds. But now it appears to me like Ayodhya thronged with people.
Ayodhya Kanda 93.15
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 93 · Verse 15
खुरैरुदीरितो रेणुर्दावं प्रच्छाद्य तिष्ठति। तं वहत्यनिल श्श्रीघ्रं कुर्वन्निव मम प्रियम्।।
khurairudīritō rēṇurdāvaṅ pracchādya tiṣṭhati. taṅ vahatyanila śśrīghraṅ kurvanniva mama priyam৷৷
While the dust kicked by the hooves of the horses enveloped the forest, the wind, as if to please me, is quickly blowing them away.
Ayodhya Kanda 93.16
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 93 · Verse 16
स्यन्दनांस्तुरगोपेतान्सूतमुख्यै रधिष्ठितान्। एतान्सम्पततश्श्रीघ्रं पश्य शत्रुघ्न कानने।।
syandanāṅsturagōpētānsūtamukhyai radhiṣṭhitān. ētānsampatataśśrīghraṅ paśya śatrughna kānanē৷৷
Behold, O Satrughna, these chariots, commanded by excellent charioteers, harnessed with horses are flying through the forest.
Ayodhya Kanda 93.17
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 93 · Verse 17
एतान्वित्रासितान्पश्यबर्हिणः प्रियदर्शनान्। एतमाविशत श्श्रीघ्रमधिवासं पतत्रिणः।।
ētānvitrāsitānpaśyabarhiṇaḥ priyadarśanān. ētamāviśata śśrīghramadhivāsaṅ patatriṇaḥ৷৷
Behold, these lovely frightened peacocks and other birds hurriedly entering their nests.
Ayodhya Kanda 93.18
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 93 · Verse 18
अतिमात्रमयं देशो मनोज्ञः प्रतिभाति मे। तापसानां निवासोऽयं व्यक्तं स्वर्गपथो यथा।।
atimātramayaṅ dēśō manōjñaḥ pratibhāti mē. tāpasānāṅ nivāsō.yaṅ vyaktaṅ svargapathō yathā৷৷
Being the abode of ascetics, this region looks very charming like the pathway to heaven.
Ayodhya Kanda 93.19
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 93 · Verse 19
मृगा मृगीभिः सहिता बहवः पृषता वने। मनोज्ञरूपा दृश्यन्ते कुसुमैरिव चित्रिताः।।
mṛgā mṛgībhiḥ sahitā bahavaḥ pṛṣatā vanē. manōjñarūpā dṛśyantē kusumairiva citritāḥ৷৷
In this forest many a dappled deer with their mates looking as if painted with flowers are seen wandering about with a charming appearance.
Ayodhya Kanda 93.20
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 93 · Verse 20
साधु सैन्याः प्रतिष्ठन्तां विचिन्वन्तु च कानने। यथा तौ पुरुषव्याघ्रौ दृश्येते रामलक्ष्मणौ।।
sādhu sainyāḥ pratiṣṭhantāṅ vicinvantu ca kānanē. yathā tau puruṣavyāghrau dṛśyētē rāmalakṣmaṇau৷৷
Let the soldiers set out and properly search the forest till such time the best of men, Rama and Lakshmana, are found.
Ayodhya Kanda 93.21
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 93 · Verse 21
भरतस्य वचश्श्रुत्वा पुरुषाश्शस्त्रपाणयः। विविशु स्तद्वनं शूरा धूमं च ददृशु स्ततः।।
bharatasya vacaśśrutvā puruṣāśśastrapāṇayaḥ. viviśu stadvanaṅ śūrā dhūmaṅ ca dadṛśu stataḥ৷৷
Hearing the words of Bharata, those valiant warriors with weapons in their hands entered the forest. Therafter, they observed a spiral of smoke rising.
Ayodhya Kanda 93.22
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 93 · Verse 22
ते समालोक्य धूमाग्रमूचुर्भरतमागताः। नामनुष्ये भवत्यग्नि र्व्यक्तमत्रैव राघवौ।।
tē samālōkya dhūmāgramūcurbharatamāgatāḥ. nāmanuṣyē bhavatyagni rvyaktamatraiva rāghavau৷৷
Having seen the column of smoke, they returned and informed Bharata, saying, 'In a place bereft of men, fire cannot exist. Clearly Rama and Lakshmana must be here only.'
Ayodhya Kanda 93.23
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 93 · Verse 23
अथ नाऽत्र नरव्याघ्रौ राजपुत्रौ परन्तपौ। अन्ये रामोपमा स्सन्ति व्यक्तमत्र तपस्विनः।।
atha nā.tra naravyāghrau rājaputrau parantapau. anyē rāmōpamā ssanti vyaktamatra tapasvinaḥ৷৷
In case the two princes, Rama and Lakshmana, the best of men, and subduers of enemies are not residing here then evidently it must be some other ascetics like Rama.
Ayodhya Kanda 93.24
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 93 · Verse 24
तच्छ्रुत्वा भरतस्तेषां वचनं साधुसम्मतम्। सैन्यानुवाच सर्वांस्तानमित्रबलमर्दनः।।
tacchrutvā bharatastēṣāṅ vacanaṅ sādhusammatam. sainyānuvāca sarvāṅstānamitrabalamardanaḥ৷৷
Having heard these words acceptable to the pious, Bharata, the crusher of enemy forces, addressed the entire army:
Ayodhya Kanda 93.25
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 93 · Verse 25
यत्ता भवन्तस्तिष्ठन्तु नेतो गन्तव्यमग्रतः। अहमेव गमिष्यामि सुमन्त्रो गुरुरेव च।।
yattā bhavantastiṣṭhantu nētō gantavyamagrataḥ. ahamēva gamiṣyāmi sumantrō gururēva ca৷৷
All of you carefully watch here. Do not proceed any further. Sumantra, the preceptor and myself shall go forward.
Ayodhya Kanda 93.26
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 93 · Verse 26
एवमुक्ता स्ततस्सर्वे तत्र तस्थुः समन्तः। भरतो यत्र धूमाग्रं तत्र दृष्टिं समादधात्।।
ēvamuktā statassarvē tatra tasthuḥ samantaḥ. bharatō yatra dhūmāgraṅ tatra dṛṣṭiṅ samādadhāt৷৷
At this command, all of them halted. Then Bharata fixed his gaze on the source of the smoke.
Ayodhya Kanda 93.27
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 93 · Verse 27
व्यवस्थिता या भरतेन सा चमूर्निरीक्षमाणाऽपि च भूमिमग्रतः। बभूव हृष्टा न चिरेण जानती प्रियस्य रामस्य समागमं तदा।।
vyavasthitā yā bharatēna sā camūrnirīkṣamāṇā.pi ca bhūmimagrataḥ. babhūva hṛṣṭā na cirēṇa jānatī priyasya rāmasya samāgamaṅ tadā৷৷
The army thus halted by Bharata, gazing at the space before them rejoiced at the thought that not long before they would rejoin their beloved Rama. इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे त्रिनवतितमस्सर्गः।। Thus ends the ninetythird sarga in Ayodhyakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.