Ayodhya Kanda Sarga 78
अयोध्याकाण्डम् सर्गः 78
Sarga 78 of the Ayodhya Kanda.
Shlokas (26)
+ Add ShlokaAyodhya Kanda 78.1
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 78 · Verse 1
अथ यात्रां समीहन्तं शत्रुघ्नो लक्ष्मणानुजः। भरतं शोकसन्तप्तमिदं वचनमब्रवीत्।।
atha yātrāṅ samīhantaṅ śatrughnō lakṣmaṇānujaḥ. bharataṅ śōkasantaptamidaṅ vacanamabravīt৷৷
As the griefstricken Bharata was intending to proceed to Rama, Lakshmana's younger brother Satrughna said to him:
Ayodhya Kanda 78.2
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 78 · Verse 2
गतिर्य स्सर्वभूतानां दुःखे किं पुनरात्मनः। स राम स्सत्त्वसम्पन्नः स्त्रिया प्रव्राजितो वनम्।।
gatirya ssarvabhūtānāṅ duḥkhē kiṅ punarātmanaḥ. sa rāma ssattvasampannaḥ striyā pravrājitō vanam৷৷
Couldn't the mighty Rama who is the ultimate refuge of all beings protect himself in his own distress? That Rama has been exiled to the forest by a woman.
Ayodhya Kanda 78.3
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 78 · Verse 3
बलवान्वीर्यसम्पन्नो लक्ष्मणो नाम योऽप्यसौ। किं न मोचयते रामं कृत्वा स्म पितृनिग्रहम्।।
balavānvīryasampannō lakṣmaṇō nāma yō.pyasau. kiṅ na mōcayatē rāmaṅ kṛtvā sma pitṛnigraham৷৷
And why did not Lakshmana who is strong and powerful release Rama from exile by restraining our father?
Ayodhya Kanda 78.4
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 78 · Verse 4
पूर्वमेव तु निग्राह्य स्समवेक्ष्य नयानयौ। उत्पथं यस्समारूढो राजा नार्या वशं गतः।।
pūrvamēva tu nigrāhya ssamavēkṣya nayānayau. utpathaṅ yassamārūḍhō rājā nāryā vaśaṅ gataḥ৷৷
In the first place, the king could have restrained himself by reflecting on whether the course of action adopted by him under the influence of a woman was just or unjust.
Ayodhya Kanda 78.5
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 78 · Verse 5
इति सम्भाषमाणे तु शत्रुघ्ने लक्ष्मणानुजे। प्राग्द्वारेऽभूत्तदा कुब्जा सर्वाभरणभूषिता।।
iti sambhāṣamāṇē tu śatrughnē lakṣmaṇānujē. prāgdvārē.bhūttadā kubjā sarvābharaṇabhūṣitā৷৷
While Satrughna, brother of Lakshmana was conversing thus, the hunchback Manthara decorated with all kinds of ornaments arrived at the entrance.
Ayodhya Kanda 78.6
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 78 · Verse 6
लिप्ता चन्दनसारेण राजवस्त्राणि बिभ्रती। विविधं विविधै स्तैस्तैर्भूषणैश्च विभूषिता।।
liptā candanasārēṇa rājavastrāṇi bibhratī. vividhaṅ vividhai staistairbhūṣaṇaiśca vibhūṣitā৷৷
She had besmeared herself with the essence of sandal, had put on royal garments and adorned herself in many ways with every kind of ornament.
Ayodhya Kanda 78.7
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 78 · Verse 7
मेखलादामभिश्चित्रैरन्यैश्च शुभभूषणैः। बभासे बहुभिर्बद्धा रज्जुबद्धेव वानरी।।
mēkhalādāmabhiścitrairanyaiśca śubhabhūṣaṇaiḥ. babhāsē bahubhirbaddhā rajjubaddhēva vānarī৷৷
Tied with colourful girdle strings and wearing many other auspicious ornaments, she looked like a female monkey tied with a rope.
Ayodhya Kanda 78.8
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 78 · Verse 8
तां समीक्ष्य तदा द्वास्स्थास्सुभृशं पापकारिणीम्। गृहीत्वाऽकरुणां कुब्जां शत्रुघ्नाय न्यवेदयन्।।
tāṅ samīkṣya tadā dvāssthāssubhṛśaṅ pāpakāriṇīm. gṛhītvā.karuṇāṅ kubjāṅ śatrughnāya nyavēdayan৷৷
Seeing the hunchback, doer of many sinful deeds, the gatekeepers caught hold of her and informed Satrughna.
Ayodhya Kanda 78.9
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 78 · Verse 9
यस्याः कृते वने रामो न्यस्तदेहश्च वः पिता। सेयं पापा नृशंसा च तस्याः कुरु यथामति।।
yasyāḥ kṛtē vanē rāmō nyastadēhaśca vaḥ pitā. sēyaṅ pāpā nṛśaṅsā ca tasyāḥ kuru yathāmati৷৷
Here is that sinful, cruel woman on whose account Rama is in the forest and your father has forsaken his body. Do with her as it pleases you.
Ayodhya Kanda 78.10
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 78 · Verse 10
शत्रुघ्नश्च तदाज्ञाय वचनं भृशदुःखितः। अन्तःपुरचरान्सर्वानित्युवाच धृत व्रतः।।
śatrughnaśca tadājñāya vacanaṅ bhṛśaduḥkhitaḥ. antaḥpuracarānsarvānityuvāca dhṛta vrataḥ৷৷
Intensely grieved to hear those words, Satrughna who was steadfast in his vows said to the inmates of the inner apartment:
Ayodhya Kanda 78.11
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 78 · Verse 11
तीव्रमुत्पादितं दुःखं भ्रात्रूणां मे तथा पितुः। यया सेयं नृशंसस्य कर्मणः फलमश्नुताम्।।
tīvramutpāditaṅ duḥkhaṅ bhrātrūṇāṅ mē tathā pituḥ. yayā sēyaṅ nṛśaṅsasya karmaṇaḥ phalamaśnutām৷৷
Let this woman, who caused deep sorrow to our brothers and father, reap the fruit of her malicious actions.
Ayodhya Kanda 78.12
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 78 · Verse 12
एवमुक्त्वा तु तेनाशु सखीजनसमावृता। गृहीता बलवत्कुब्जा सा तद्गृहमनादयत्।।
ēvamuktvā tu tēnāśu sakhījanasamāvṛtā. gṛhītā balavatkubjā sā tadgṛhamanādayat৷৷
Saying thus, he forcibly caught hold of the hunchback amidst her companions when she filled the house with her cries.
Ayodhya Kanda 78.13
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 78 · Verse 13
तत स्सुभृशसन्तप्तस्तस्या स्सर्व स्सखीजनः। क्रुद्धमाज्ञाय शत्रुघ्नं विपलायत सर्वशः।।
tata ssubhṛśasantaptastasyā ssarva ssakhījanaḥ. kruddhamājñāya śatrughnaṅ vipalāyata sarvaśaḥ৷৷
Perceiving the enraged Satrughna all her companions shook in terror and fled in different directions.
Ayodhya Kanda 78.14
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 78 · Verse 14
आमन्त्रयत कृत्स्न श्च तस्या स्सर्व स्सखीजनः। यथाऽयं समुपक्रान्तो निश्शेषां नः करिष्यति।।
āmantrayata kṛtsna śca tasyā ssarva ssakhījanaḥ. yathā.yaṅ samupakrāntō niśśēṣāṅ naḥ kariṣyati৷৷
All her companions conversed among themselves. The way he began, it looks he will finish all of us.
Ayodhya Kanda 78.15
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 78 · Verse 15
सानुक्रोशां वदान्यां च धर्मज्ञां च यशस्विनीम्। कौसल्यां शरणं याम सा हि नोऽस्तु ध्रुवा गतिः।।
sānukrōśāṅ vadānyāṅ ca dharmajñāṅ ca yaśasvinīm. kausalyāṅ śaraṇaṅ yāma sā hi nō.stu dhruvā gatiḥ৷৷
Let us seek refuge under the illustrious Kausalya, who is compassionate, generous, and knower of righteousness. She is our sure saviour.
Ayodhya Kanda 78.16
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 78 · Verse 16
स च रोषेण ताम्राक्ष श्शत्रुघ्न श्शत्रुतापनः। विचकर्ष तदा कुब्जां क्रोशन्तीं धरणीतले।।
sa ca rōṣēṇa tāmrākṣa śśatrughna śśatrutāpanaḥ. vicakarṣa tadā kubjāṅ krōśantīṅ dharaṇītalē৷৷
With bloodshot eyes Satrughna, the scorcher of enemies, dragged the shrieking hunchback down the ground in fury.
Ayodhya Kanda 78.17
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 78 · Verse 17
तस्या ह्याकृष्यमाणाया मन्थराया स्ततस्ततः। चित्रं बहुविधं भाण्डं पृथिव्यां तद्व्यशीर्यत।।
tasyā hyākṛṣyamāṇāyā mantharāyā statastataḥ. citraṅ bahuvidhaṅ bhāṇḍaṅ pṛthivyāṅ tadvyaśīryata৷৷
While Manthara was being dragged by Satrughna, the collection of ornaments of many colours and of various kinds worn by her were broken and scattered here and there all over the ground.
Ayodhya Kanda 78.18
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 78 · Verse 18
तेन भाण्डेन संस्तीर्णं श्रीमद्राजनिवेशनम्। अशोभत तदा भूयः शारदं गगनं यथा।।
tēna bhāṇḍēna saṅstīrṇaṅ śrīmadrājanivēśanam. aśōbhata tadā bhūyaḥ śāradaṅ gaganaṅ yathā৷৷
The resplendent royal palace, strewn all over with several ornaments on the ground shone like the autumnal sky (studded with innumerable stars).
Ayodhya Kanda 78.19
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 78 · Verse 19
स बली बलवत्क्रोधाद्गृहीत्वा पुरुषर्षभः। कैकेयीमभिनिर्भर्त्स्य बभाषे परुषं वचः।।
sa balī balavatkrōdhādgṛhītvā puruṣarṣabhaḥ. kaikēyīmabhinirbhartsya babhāṣē paruṣaṅ vacaḥ৷৷
The mighty and the best of men Satrughna seized with fury, forcibly caught hold of that hunchback and censured Kaikeyi with harsh words.
Ayodhya Kanda 78.20
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 78 · Verse 20
तैर्वाक्यैः परुषैर्दुःखैः कैकेयी भृशदुःखिता। शत्रुघ्नभयसन्त्रस्ता पुत्रं शरणमागता।।
tairvākyaiḥ paruṣairduḥkhaiḥ kaikēyī bhṛśaduḥkhitā. śatrughnabhayasantrastā putraṅ śaraṇamāgatā৷৷
Kaikeyi, deeply distressed at those harsh and grievous words was afraid of Satrughna and sought the protection of her son Bharata.
Ayodhya Kanda 78.21
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 78 · Verse 21
तं प्रेक्ष्य भरतः क्रुद्धं शत्रुघ्नमिदमब्रवीत्। अवध्या स्सर्वभूतानां प्रमदाः क्षम्यतामिति।।
taṅ prēkṣya bharataḥ kruddhaṅ śatrughnamidamabravīt. avadhyā ssarvabhūtānāṅ pramadāḥ kṣamyatāmiti৷৷
Bharata, addressing the enraged Satrughna said Of all beings a lady is not to be killed. Pardon her.
Ayodhya Kanda 78.22
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 78 · Verse 22
हन्यामहमिमां पापां कैकेयीं दुष्टचारिणीम्। यदि मां धार्मिको रामो नासूयेन्मातृघातकम्।।
hanyāmahamimāṅ pāpāṅ kaikēyīṅ duṣṭacāriṇīm. yadi māṅ dhārmikō rāmō nāsūyēnmātṛghātakam৷৷
If righteous Rama were not to accuse me of slaying a mother, I would have killed the sinful Kaikeyi of wicked deeds myself.
Ayodhya Kanda 78.23
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 78 · Verse 23
इमामपि हतां कुब्जां यदि जानाति राघवः। त्वां च मां च हि धर्मात्मा नाभिभाषिष्यते ध्रुवम्।।
imāmapi hatāṅ kubjāṅ yadi jānāti rāghavaḥ. tvāṅ ca māṅ ca hi dharmātmā nābhibhāṣiṣyatē dhruvam৷৷
If righteous Rama comes to know that this hunchback has been slain by us, he will certainly never talk to you or me.
Ayodhya Kanda 78.24
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 78 · Verse 24
भरतस्य वचश्श्रुत्वा शत्रुघ्नो लक्ष्मणानुजः। न्यवर्तत ततो रोषात्तां मुमोच च मन्थराम्।।
bharatasya vacaśśrutvā śatrughnō lakṣmaṇānujaḥ. nyavartata tatō rōṣāttāṅ mumōca ca mantharām৷৷
Hearing the words of Bharata, Satrughna, the younger brother of Lakshmana restrained his fury and also released Manthara.
Ayodhya Kanda 78.25
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 78 · Verse 25
सा पादमूले कैकेय्या मन्थरा निपपात ह। निश्श्वसन्ती सुदुःखार्ता कृपणं विललाप च।।
sā pādamūlē kaikēyyā mantharā nipapāta ha. niśśvasantī suduḥkhārtā kṛpaṇaṅ vilalāpa ca৷৷
Manthara, tormented with grief, fell at the feet of Kaikeyi and began heaving deep sighs.
Ayodhya Kanda 78.26
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Ayodhya Kanda 78 · Verse 26
शत्रुघ्नविक्षेपविमूढसंज्ञां समीक्ष्य कुब्जां भरतस्य माता। शनैस्समाश्वासयदार्तरूपां क्रौञ्चीं विलग्नामिव वीक्षमाणाम्।।
śatrughnavikṣēpavimūḍhasaṅjñāṅ samīkṣya kubjāṅ bharatasya mātā. śanaissamāśvāsayadārtarūpāṅ krauñcīṅ vilagnāmiva vīkṣamāṇām৷৷
. Seeing the hunchback thrown down by Satrughna and lying senseless and anguished like a female krauncha bird caught in a net looking in different directions, Kaikeyi gently soothed her. इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे अष्टसप्ततितमस्सर्गः।। Thus ends the seventyeighth sarga in Ayodhyakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.