[Rama consents to take Sita to the forest--instructs her to distribute their precious possessions on the eve of their departure] सान्त्व्यमाना तु रामेण मैथिली जनकात्मजा। वनवासनिमित्ताय भर्तारमिदमब्रवीत्।।

[Rama consents to take Sita to the forest--instructs her to distribute their precious possessions on the eve of their departure] sāntvyamānā tu rāmēṇa maithilī janakātmajā. vanavāsanimittāya bhartāramidamabravīt৷৷

सा तमुत्तमसंविग्ना सीता विपुलवक्षसम्। प्रणयाच्चाभिमानाच्च परिचिक्षेप राघवम्।।

sā tamuttamasaṅvignā sītā vipulavakṣasam. praṇayāccābhimānācca paricikṣēpa rāghavam৷৷

किं त्वाऽमन्यत वैदेहः पिता मे मिथिलाधिपः। राम जामातरं प्राप्य स्त्रियं पुरुषविग्रहम्।।

kiṅ tvā.manyata vaidēhaḥ pitā mē mithilādhipaḥ. rāma! jāmātaraṅ prāpya striyaṅ puruṣavigraham৷৷

अनृतं बत लोकोऽयमज्ञानाद्यदि वक्ष्यति। तेजो नास्ति परं रामे तपतीव दिवाकरे।।

anṛtaṅ bata lōkō.yamajñānādyadi vakṣyati. tējō nāsti paraṅ rāmē tapatīva divākarē৷৷

किं हि कृत्वा विषण्णस्त्वं कुतो वा भयमस्ति ते। यत्परित्यक्तुकामस्त्वं मामनन्यपरायणाम्।।

kiṅ hi kṛtvā viṣaṇṇastvaṅ kutō vā bhayamasti tē. yatparityaktukāmastvaṅ māmananyaparāyaṇām৷৷

द्युमत्सेनसुतं वीर सत्यवन्तमनुव्रताम्। सावित्रीमिव मां विद्धि त्वमात्मवशवर्तिनीम्।।

dyumatsēnasutaṅ vīra! satyavantamanuvratām. sāvitrīmiva māṅ viddhi tvamātmavaśavartinīm৷৷

न त्वहं मनसाऽप्यन्यं द्रष्टाऽस्मि त्वदृतेऽनघ। त्वया राघव गच्छेयं यथाऽन्या कुलपांसिनी।।

na tvahaṅ manasā.pyanyaṅ draṣṭā.smi tvadṛtē.nagha!. tvayā rāghava! gacchēyaṅ yathā.nyā kulapāṅsinī৷৷

स्वयं तु भार्यां कौमारीं चिरमध्युषितां सतीम्। शैलूष इव मां राम परेभ्यो दातुमिच्छसि।।

svayaṅ tu bhāryāṅ kaumārīṅ ciramadhyuṣitāṅ satīm. śailūṣa iva māṅ rāma! parēbhyō dātumicchasi৷৷

यस्य पथ्यं च रामाऽत्थ यस्य चार्थेऽवरुध्यसे। त्वं तस्य भव वश्यश्च विधेयश्च सदाऽनघ।।

yasya pathyaṅ ca rāmā.ttha yasya cārthē.varudhyasē. tvaṅ tasya bhava vaśyaśca vidhēyaśca sadā.nagha!৷৷

स मामनादाय वनं न त्वं प्रस्थातुमर्हसि। तपो वा यदि वाऽरण्यं स्वर्गो वा स्यात्सह मे त्वया।।

sa māmanādāya vanaṅ na tvaṅ prasthātumarhasi. tapō vā yadi vā.raṇyaṅ svargō vā syātsaha mē tvayā৷৷

न च मे भविता तत्र कश्चित्पथि परिश्रमः। पृष्ठतस्तव गच्छन्त्या विहारशयनेष्विव।।

na ca mē bhavitā tatra kaścitpathi pariśramaḥ. pṛṣṭhatastava gacchantyā vihāraśayanēṣviva৷৷

कुशकाशशरेषीका ये च कण्टकिनो द्रुमाः। तूलाजिनसमस्पर्शा मार्गे मम सह त्वया।।

kuśakāśaśarēṣīkā yē ca kaṇṭakinō drumāḥ. tūlājinasamasparśā mārgē mama saha tvayā৷৷

महावातसमुद्धूतं यन्मामपकरिष्यति। रजो रमण तन्मन्ये परार्थ्यमिव चन्दनम्।।

mahāvātasamuddhūtaṅ yanmāmapakariṣyati. rajō ramaṇa! tanmanyē parārthyamiva candanam৷৷

शाद्वलेषु यथा शिश्ये वनान्ते वनगोचर। कुथास्तरणतल्पेषु किं स्यात्सुखतरं ततः।।

śādvalēṣu yathā śiśyē vanāntē vanagōcara!. kuthāstaraṇatalpēṣu kiṅ syātsukhataraṅ tataḥ৷৷

पत्रं मूलं फलं यत्त्वमल्पं वा यदि वा बहु। दास्यसि स्वयमाहृत्य तन्मेऽमृतरसोपमम्।।

patraṅ mūlaṅ phalaṅ yattvamalpaṅ vā yadi vā bahu. dāsyasi svayamāhṛtya tanmē.mṛtarasōpamam৷৷

न मातुर्न पितुस्तत्र स्मरिष्यामि न वेश्मनः। आर्तवान्युपभुञ्जाना पुष्पाणि च फलानि च।।

na māturna pitustatra smariṣyāmi na vēśmanaḥ. ārtavānyupabhuñjānā puṣpāṇi ca phalāni ca৷৷

न च तत्र ततः किञ्चिद्द्रष्टुमर्हसि विप्रियम्। मत्कृते न च ते शोको न भविष्यामि दुर्भरा।।

na ca tatra tataḥ kiñciddraṣṭumarhasi vipriyam. matkṛtē na ca tē śōkō na bhaviṣyāmi durbharā৷৷

य स्त्वया सह स स्वर्गो निरयो यस्त्वया विना। इति जानन्परां प्रीतिं गच्छ राम मया सह।।

ya stvayā saha sa svargō nirayō yastvayā vinā. iti jānanparāṅ prītiṅ gaccha rāma! mayā saha৷৷

अथ मामेवमव्यग्रां वनं नैव नयिष्यति। विषमद्यैव पास्यामि मा विशं द्विषतां गमम्।।

atha māmēvamavyagrāṅ vanaṅ naiva nayiṣyati. viṣamadyaiva pāsyāmi mā viśaṅ dviṣatāṅ gamam৷৷

पश्चादपि हि दुःखेन मम नैवास्ति जीवितम्। उज्झितायास्त्वया नाथ तदैव मरणं वरम्।।

paścādapi hi duḥkhēna mama naivāsti jīvitam. ujjhitāyāstvayā nātha! tadaiva maraṇaṅ varam৷৷

इमं हि सहितुं शोकं मुहूर्तमपि नोत्सहे। किं पुनर्दशवर्षाणि त्रीणि चैकं च दुःखिता।।

imaṅ hi sahituṅ śōkaṅ muhūrtamapi nōtsahē. kiṅ punardaśavarṣāṇi trīṇi caikaṅ ca duḥkhitā৷৷

इति सा शोकसन्तप्ता विलप्य करुणं बहु। चुक्रोश पतिमायस्ता भृशमालिङ्ग्य सस्वरम्।।

iti sā śōkasantaptā vilapya karuṇaṅ bahu. cukrōśa patimāyastā bhṛśamāliṅgya sasvaram৷৷

सा विद्धा बहुभिर्वाक्यैर्दिग्धैरिव गजाङ्गना। चिरसन्नियतं बाष्पं मुमोचाग्निमिवारणिः।।

sā viddhā bahubhirvākyairdigdhairiva gajāṅganā. cirasanniyataṅ bāṣpaṅ mumōcāgnimivāraṇiḥ৷৷

तस्या स्फटिकसङ्काशं वारि सन्तापसम्भवम्। नेत्राभ्यां परिसुस्राव पङ्कजाभ्यामिवोदकम्।।

tasyā sphaṭikasaṅkāśaṅ vāri santāpasambhavam. nētrābhyāṅ parisusrāva paṅkajābhyāmivōdakam৷৷

तच्चैवामलचन्द्राभं मुखमायतलोचनम्। पर्यशुष्यत बाष्पेण जलोद्धृतमिवाम्बुजम्।।

taccaivāmalacandrābhaṅ mukhamāyatalōcanam. paryaśuṣyata bāṣpēṇa jalōddhṛtamivāmbujam৷৷

तां परिष्वज्य बाहुभ्यां विसंज्ञामिव दुःखिताम्। उवाच वचनं रामः परिविश्वासयंस्तदा।।

tāṅ pariṣvajya bāhubhyāṅ visaṅjñāmiva duḥkhitām. uvāca vacanaṅ rāmaḥ pariviśvāsayaṅstadā৷৷

न देवि तव दुःखेन स्वर्गमप्यभिरोचये। न हि मेऽस्ति भयं किञ्चित्स्वयम्भोरिव सर्वतः।।

na dēvi! tava duḥkhēna svargamapyabhirōcayē. na hi mē.sti bhayaṅ kiñcitsvayambhōriva sarvataḥ৷৷

तव सर्वमभिप्रायमविज्ञाय शुभानने। वासं न रोचयेऽरण्ये शक्तिमानपि रक्षणे।।

tava sarvamabhiprāyamavijñāya śubhānanē!. vāsaṅ na rōcayē.raṇyē śaktimānapi rakṣaṇē৷৷

यत्सृष्टाऽसि मया सार्धं वनवासाय मैथिलि। न विहातुं मया शक्या कीर्तिरात्मवता यथा।।

yatsṛṣṭā.si mayā sārdhaṅ vanavāsāya maithili!. na vihātuṅ mayā śakyā kīrtirātmavatā yathā৷৷

धर्मस्तु गजनासोरु सद्भिराचरितः पुरा। तं चाहमनुवर्तेऽद्य यथा सूर्यं सुवर्चला।।

dharmastu gajanāsōru! sadbhirācaritaḥ purā. taṅ cāhamanuvartē.dya yathā sūryaṅ suvarcalā৷৷

न खल्वहं न गच्छेयं वनं जनकनन्दिनि। वचनं तन्नयति मां पितु स्सत्योपबृंहितम्।।

na khalvahaṅ na gacchēyaṅ vanaṅ janakanandini!. vacanaṅ tannayati māṅ pitu ssatyōpabṛṅhitam৷৷

एष धर्मस्तु सुश्रोणि पितुर्मातुश्च वश्यता। अतश्च तं व्यतिक्रम्य नाहं जीवितुमुत्सहे।।

ēṣa dharmastu suśrōṇi! piturmātuśca vaśyatā. ataśca taṅ vyatikramya nāhaṅ jīvitumutsahē৷৷

अस्वाधीनं कथं दैवं प्रकारैरभिराध्यते। स्वाधीनं समतिक्रम्य मातरं पितरं गुरुम्।।

asvādhīnaṅ kathaṅ daivaṅ prakārairabhirādhyatē. svādhīnaṅ samatikramya mātaraṅ pitaraṅ gurum৷৷

यत्त्रयं तत्त्रयो लोकाः पवित्रं तत्समं भुवि। नान्यदस्ति शुभापाङ्गे तेनेदमभिराध्यते।।

yattrayaṅ tattrayō lōkāḥ pavitraṅ tatsamaṅ bhuvi. nānyadasti śubhāpāṅgē! tēnēdamabhirādhyatē৷৷

न सत्यं दानमानौ वा न यज्ञाश्चाप्तदक्षिणाः। तथा बलकरा स्सीते यथा सेवा पितुर्हिता।।

na satyaṅ dānamānau vā na yajñāścāptadakṣiṇāḥ. tathā balakarā ssītē! yathā sēvā piturhitā৷৷

स्वर्गो धनं वा धान्यं वा विद्याः पुत्रास्सुखानि च। गुरुवृत्त्यनुरोधेन न किञ्चिदपि दुर्लभम्।।

svargō dhanaṅ vā dhānyaṅ vā vidyāḥ putrāssukhāni ca. guruvṛttyanurōdhēna na kiñcidapi durlabham৷৷

देवगन्धर्वगोलोकान्ब्रह्मलोकां स्तथाऽपरान्। प्राप्नुवन्ति महात्मानो मातापितृपरायणाः।।

dēvagandharvagōlōkānbrahmalōkāṅ stathā.parān. prāpnuvanti mahātmānō mātāpitṛparāyaṇāḥ৷৷

स मां पिता यथा शास्ति सत्यधर्मपथे स्थितः। तथा वर्तितुमिच्छामि स हि धर्मस्सनातनः।।

sa māṅ pitā yathā śāsti satyadharmapathē sthitaḥ. tathā vartitumicchāmi sa hi dharmassanātanaḥ৷৷

मम सन्ना मतिस्सीते त्वां नेतुं दण्डकावनम्। वसिष्यामीति सा त्वं मामनुयातुं सुनिश्चिता।।

mama sannā matissītē! tvāṅ nētuṅ daṇḍakāvanam. vasiṣyāmīti sā tvaṅ māmanuyātuṅ suniścitā৷৷

सा हि सृष्टाऽनवद्याङ्गि वनाय मदिरेक्षणे। अनुगच्छस्व मां भीरु सहधर्मचरी भव।।

sā hi sṛṣṭā.navadyāṅgi vanāya madirēkṣaṇē!. anugacchasva māṅ bhīru! sahadharmacarī bhava৷৷

सर्वथा सदृशं सीते मम स्वस्य कुलस्य च। व्यवसायमनुक्रान्ता कान्ते त्वमतिशोभनम्।।

sarvathā sadṛśaṅ sītē! mama svasya kulasya ca. vyavasāyamanukrāntā kāntē! tvamatiśōbhanam৷৷

आरभस्व शुभश्रोणि वनवासक्षमाः क्रियाः। नेदानीं त्वदृते सीते स्वर्गोऽपि मम रोचते।।

ārabhasva śubhaśrōṇi! vanavāsakṣamāḥ kriyāḥ. nēdānīṅ tvadṛtē sītē! svargō.pi mama rōcatē৷৷

ब्राह्मणेभ्यश्च रत्नानि भिक्षुकेभ्यश्च भोजनम्। देहि चाशंसमानेभ्य स्सन्त्वरस्व च मा चिरम्।।

brāhmaṇēbhyaśca ratnāni bhikṣukēbhyaśca bhōjanam. dēhi cāśaṅsamānēbhya ssantvarasva ca mā ciram৷৷

भूषणानि महार्हाणि वरवस्त्राणि यानि च। रमणीयाश्च ये केचित्क्रीडार्थाश्चाप्युपस्कराः।।

bhūṣaṇāni mahārhāṇi varavastrāṇi yāni ca. ramaṇīyāśca yē kēcitkrīḍārthāścāpyupaskarāḥ৷৷

।। शयनीयानि यानानि मम चान्यानि यानि च। देहि स्वभृत्यवर्गस्य ब्राह्मणानामनन्तरम्।।

৷৷ śayanīyāni yānāni mama cānyāni yāni ca. dēhi svabhṛtyavargasya brāhmaṇānāmanantaram৷৷

अनुकूलं तु सा भर्तुर्ज्ञात्वा गमनमात्मनः। क्षिप्रं प्रमुदिता देवी दातुमेवोपचक्रमे।।

anukūlaṅ tu sā bharturjñātvā gamanamātmanaḥ. kṣipraṅ pramuditā dēvī dātumēvōpacakramē৷৷

ततः प्रहृष्टा प्रतिपूर्णमानसा यशश्विनी भर्तुरवेक्ष्य भाषितम्। धनानि रत्नानि च दातुमङ्गना प्रचक्रमे धर्मभृतां मनस्स्विनी।।

tataḥ prahṛṣṭā pratipūrṇamānasā yaśaśvinī bharturavēkṣya bhāṣitam. dhanāni ratnāni ca dātumaṅganā pracakramē dharmabhṛtāṅ manassvinī৷৷