स एवं ब्रुवतीं सीतां धर्मज्ञो धर्मवत्सलः। न नेतुं कुरुते बुद्धिं वने दुःखानि चिन्तयन्।।

sa ēvaṅ bruvatīṅ sītāṅ dharmajñō dharmavatsalaḥ. na nētuṅ kurutē buddhiṅ vanē duḥkhāni cintayan৷৷

सान्त्वयित्वा पुनस्तां तु बाष्पदूषितलोचनाम्। निवर्तनार्थे धर्मात्मा वाक्यमेतदुवाच ह।।

sāntvayitvā punastāṅ tu bāṣpadūṣitalōcanām. nivartanārthē dharmātmā vākyamētaduvāca ha৷৷

सीते महाकुलीनाऽसि धर्मे च निरता सदा। इहाऽचर स्वधर्मं त्वं मे यथा मनसस्सुखम्।।

sītē mahākulīnā.si dharmē ca niratā sadā. ihā.cara svadharmaṅ tvaṅ mē yathā manasassukham৷৷

सीते यथा त्वां वक्ष्यामि तथा कार्यं त्वयाऽबले। वने हि बहवो दोषा वदतस्तान्निबोध मे।।

sītē! yathā tvāṅ vakṣyāmi tathā kāryaṅ tvayā.balē. vanē hi bahavō dōṣā vadatastānnibōdha mē৷৷

सीते विमुच्यतामेषा वनवासकृता मतिः। बहुदोषं हि कान्तारं वनमित्यभिधीयते।।

sītē! vimucyatāmēṣā vanavāsakṛtā matiḥ. bahudōṣaṅ hi kāntāraṅ vanamityabhidhīyatē৷৷

हितबुद्ध्या खलु वचो मयैतदभिधीयते। सदा सुखं न जानामि दुःखमेव सदा वनम्।।

hitabuddhyā khalu vacō mayaitadabhidhīyatē. sadā sukhaṅ na jānāmi duḥkhamēva sadā vanam৷৷

गिरिनिर्झरसम्भूता गिरिकन्दर वासिनाम्। सिंहानां निनदा दुःखा श्श्रोतुं दुःखमतो वनम्।।

girinirjharasambhūtā girikandara vāsinām. siṅhānāṅ ninadā duḥkhā śśrōtuṅ duḥkhamatō vanam৷৷

क्रीडमानाश्च विस्रब्धा मत्ता श्शून्ये महामृगाः। दृष्ट्वा समभिवर्तन्ते सीते दुःखमतो वनम्।।

krīḍamānāśca visrabdhā mattā śśūnyē mahāmṛgāḥ. dṛṣṭvā samabhivartantē sītē duḥkhamatō vanam৷৷

सग्राहा स्सरितश्चैव पङ्कवत्यस्सु दुस्तराः। मत्तैरपि गजैर्नित्यमतो दुःखतरं वनम्।।

sagrāhā ssaritaścaiva paṅkavatyassu dustarāḥ. mattairapi gajairnityamatō duḥkhataraṅ vanam৷৷

लताकण्टकसङ्कीर्णाः कृकवाकूपनादिताः। निरपाश्च सुदुर्गाश्च मार्गा दुःखमतो वनम्।।

latākaṇṭakasaṅkīrṇāḥ kṛkavākūpanāditāḥ. nirapāśca sudurgāśca mārgā duḥkhamatō vanam৷৷

सुप्यते पर्णशय्यासु स्वयं भग्नासु भूतले। रात्रिषु श्रमखिन्नेन तस्माद्दुःखतरं वनम्।।

supyatē parṇaśayyāsu svayaṅ bhagnāsu bhūtalē. rātriṣu śramakhinnēna tasmādduḥkhataraṅ vanam৷৷

अहोरात्रं च सन्तोषः कर्तव्यो नियतात्मना। फलैर्वृक्षावपतितै स्सीते दुःखमतो वनम्।।

ahōrātraṅ ca santōṣaḥ kartavyō niyatātmanā. phalairvṛkṣāvapatitai ssītē duḥkhamatō vanam৷৷

उपवासश्च कर्तव्यो यथा प्राणेन मैथिलि। जटाभारश्च कर्तव्यो वल्कलाम्बरधारिणा।।

upavāsaśca kartavyō yathā prāṇēna maithili!. jaṭābhāraśca kartavyō valkalāmbaradhāriṇā৷৷

देवतानां पित्रूणां कर्तव्यं विधिपूर्वकम्। प्राप्तानामतिथीनां च नित्यशः प्रतिपूजनम्।।

dēvatānāṅ pitrūṇāṅ kartavyaṅ vidhipūrvakam. prāptānāmatithīnāṅ ca nityaśaḥ pratipūjanam৷৷

कार्यस्त्रिरभिषेकश्च काले काले च नित्यशः। चरता नियमेनैव तस्माद्धुःखतरं वनम्।।

kāryastrirabhiṣēkaśca kālē kālē ca nityaśaḥ. caratā niyamēnaiva tasmāddhuḥkhataraṅ vanam৷৷

उपहारश्च कर्तव्यः कुसुमै स्स्वयमाहृतैः। आर्षेण विधिना वेद्यां बाले दुःखमतो वनम्।।

apahāraśca kartavyaḥ kusumai ssvayamāhṛtaiḥ. ārṣēṇa vidhinā vēdyāṅ bālē! duḥkhamatō vanam৷৷

यथालब्धेन कर्तव्यः सन्तोषस्तेन मैथिलि। यताहारैर्वनचरै र्नित्यं दुःखमतो वनम्।।

yathālabdhēna kartavyaḥ santōṣastēna maithili!. yatāhārairvanacarai rnityaṅ duḥkhamatō vanam৷৷

अतीव वातास्तिमिरं बुभुक्षा चात्र नित्यशः। भयानि च महान्त्यत्र ततो दुःखतरं वनम्।।

atīva vātāstimiraṅ bubhukṣā cātra nityaśaḥ. bhayāni ca mahāntyatra tatō duḥkhataraṅ vanam৷৷

सरीसृपाश्च बहवो बहुरूपाश्च भामिनि। चरन्ति पृथिवीं दर्पात्ततो दुःखतरं वनम्।।

sarīsṛpāśca bahavō bahurūpāśca bhāmini!. caranti pṛthivīṅ darpāttatō duḥkhataraṅ vanam৷৷

नदी निलयना स्सर्पा नदीकुटिलगामिनः। तिषठ्न्त्यावृत्य पन्थानं ततो दुःखतरं वनम्।।.

nadī nilayanā ssarpā nadīkuṭilagāminaḥ. tiṣaṭhntyāvṛtya panthānaṅ tatō duḥkhataraṅ vanam৷৷.

पतङ्गा वृश्चिकाः कीटा दंशाश्च मशकै स्सह। बाधन्ते नित्यमबले सर्वं दुःखमतो वनम्।।

pataṅgā vṛścikāḥ kīṭā daṅśāśca maśakai ssaha. bādhantē nityamabalē sarvaṅ duḥkhamatō vanam৷৷

द्रुमाः कण्टकिनश्चैव कुशा: काशाश्च भामिनि। वने व्याकुलशाखाग्रास्तेन दुःखतरं वनम्।।

drumāḥ kaṇṭakinaścaiva kuśā: kāśāśca bhāmini!. vanē vyākulaśākhāgrāstēna duḥkhataraṅ vanam৷৷

कायक्लेशाश्च बहवो भयानि विविधानि च। अरण्यवासे वसतो दुःखमेव ततो वनम्।।

kāyaklēśāśca bahavō bhayāni vividhāni ca. araṇyavāsē vasatō duḥkhamēva tatō vanam৷৷

क्रोधलोभौ विमोक्तव्यौ कर्तव्या तपसे मतिः। न भेतव्यं च भेतव्ये नित्यं दुःखमतो वनम्।।

krōdhalōbhau vimōktavyau kartavyā tapasē matiḥ. na bhētavyaṅ ca bhētavyē nityaṅ duḥkhamatō vanam৷৷

तदलं ते वनं गत्वा क्षमं न हि वनं तव। विमृशन्निह पश्यामि बहुदोषतरं वनम्।।

tadalaṅ tē vanaṅ gatvā kṣamaṅ na hi vanaṅ tava. vimṛśanniha paśyāmi bahudōṣataraṅ vanam৷৷

वनन्तु नेतुं न कृता मतिस्तदा बभूव रामेण यदा महात्मना। न तस्य सीता वचनं चकार त त्ततोऽब्रवीद्राममिदं सुदुःखिता।।

vanantu nētuṅ na kṛtā matistadā babhūva rāmēṇa yadā mahātmanā. na tasya sītā vacanaṅ cakāra ta- ttatō.bravīdrāmamidaṅ suduḥkhitā৷৷