[Lakshmana speaks of his valour-- condemns destiny as feeble and powerless-- urges Rama to get consecrated-- Rama resolves to obey his father's command.] इति ब्रुवति रामे तु लक्ष्मणोऽधश्शिरा मुहुः। श्रृत्वा मध्यं जगामेव मनसा दुःखहर्षयोः।।

[Lakshmana speaks of his valour-- condemns destiny as feeble and powerless-- urges Rama to get consecrated-- Rama resolves to obey his father's command.] iti bruvati rāmē tu lakṣmaṇō.dhaśśirā muhuḥ. śrṛtvā madhyaṅ jagāmēva manasā duḥkhaharṣayōḥ৷৷

तदा तु बध्द्वा भ्रुकुटीं भ्रुवोर्मध्ये नरर्षभः। निशश्वास महासर्पो बिलस्थ इव रोषितः।।

tadā tu badhdvā bhrukuṭīṅ bhruvōrmadhyē nararṣabhaḥ. niśaśvāsa mahāsarpō bilastha iva rōṣitaḥ৷৷

तस्य दुष्प्रतिवीक्षं तद्भ्रुकुटीसहितं तदा। बभौ क्रुद्धस्य सिंहस्य मुखस्य सदृशं मुखम्।।

tasya duṣprativīkṣaṅ tadbhrukuṭīsahitaṅ tadā. babhau kruddhasya siṅhasya mukhasya sadṛśaṅ mukham৷৷

अग्रहस्तं विधुन्वंस्तु हस्ती हस्तमिवात्मनः। तिर्यगूर्ध्वं शरीरे च पातयित्वा शिरोधराम्।।

agrahastaṅ vidhunvaṅstu hastī hastamivātmanaḥ. tiryagūrdhvaṅ śarīrē ca pātayitvā śirōdharām৷৷

अस्थाने सम्भ्रमो यस्य जातो वै सुमहानयम्।।

asthānē sambhramō yasya jātō vai sumahānayam৷৷

।। धर्मदोष प्रसङ्गेन लोकस्यानतिशङ्कया। कथंह्येतदसम्भ्रान्तस्त्वद्विधो वक्तुमर्हति।।

৷৷ dharmadōṣa prasaṅgēna lōkasyānatiśaṅkayā. kathaṅhyētadasambhrāntastvadvidhō vaktumarhati৷৷

किन्नाम कृपणं दैवमशक्तमभिशंससि।।

kinnāma kṛpaṇaṅ daivamaśaktamabhiśaṅsasi৷৷

सन्ति धर्मोपधा श्लक्ष्णाः धर्मात्मन्किं न बुध्यसे।।

santi dharmōpadhā ślakṣṇāḥ dharmātmankiṅ na budhyasē৷৷

यदि नैवं व्यवसितं स्याद्धि प्रागेव राघव।।

yadi naivaṅ vyavasitaṅ syāddhi prāgēva rāghava!৷৷

लोकविद्विष्टमारब्धं त्वदन्यस्याभिषेचनम्। नोत्सहे सहितुं वीर तत्र मे क्षन्तुमर्हसि।।

lōkavidviṣṭamārabdhaṅ tvadanyasyābhiṣēcanam. nōtsahē sahituṅ vīra! tatra mē kṣantumarhasi৷৷

येनेय मागता द्वैधं तव बुद्धिर्महामते। स हि धर्मो मम द्वेष्यः प्रसङ्गाद्यस्य मुह्यसि।।

yēnēya māgatā dvaidhaṅ tava buddhirmahāmatē!. sa hi dharmō mama dvēṣyaḥ prasaṅgādyasya muhyasi৷৷

कथं त्वं कर्मणा शक्तः कैकेयीवशवर्तिनः। करिष्यसि पितुर्वाक्यमधर्मिष्ठं विगर्हितम्।।

kathaṅ tvaṅ karmaṇā śaktaḥ kaikēyīvaśavartinaḥ. kariṣyasi piturvākyamadharmiṣṭhaṅ vigarhitam৷৷

यद्ययं किल्बिषाद्भेदः कृतोऽप्येवं न गृह्यते। जायते तत्र मे दुःखं धर्मसङ्गश्च गर्हितः।।

yadyayaṅ kilbiṣādbhēdaḥ kṛtō.pyēvaṅ na gṛhyatē. jāyatē tatra mē duḥkhaṅ dharmasaṅgaśca garhitaḥ৷৷

मनसाऽपि कथं कामं कुर्यास्त्वं कामवृत्तयोः। तयोस्त्वहितयोर्नित्यं शत्र्वोः पित्रभिधानयोः।।

manasā.pi kathaṅ kāmaṅ kuryāstvaṅ kāmavṛttayōḥ. tayōstvahitayōrnityaṅ śatrvōḥ pitrabhidhānayōḥ৷৷

यद्यपि प्रतिपत्तिस्ते दैवी चापि तयोर्मतम्। तथाप्युपेक्षणीयं ते न मे तदपि रोचते।।

yadyapi pratipattistē daivī cāpi tayōrmatam. tathāpyupēkṣaṇīyaṅ tē na mē tadapi rōcatē৷৷

विक्लबो वीर्यहीनो यस्स दैवमनुवर्तते। वीरास्सम्भावितात्मानो न दैवं पर्युपासते।।

viklabō vīryahīnō yassa daivamanuvartatē. vīrāssambhāvitātmānō na daivaṅ paryupāsatē৷৷

दैवं पुरुषकारेण यः समर्थः प्रबाधितुम्। न दैवेन विपन्नार्थः पुरुषस्सोऽवसीदति।।

daivaṅ puruṣakārēṇa yaḥ samarthaḥ prabādhitum. na daivēna vipannārthaḥ puruṣassō.vasīdati৷৷

द्रक्ष्यन्ति त्वद्य दैवस्य पौरुषं पुरुषस्य च। दैवमानुषयोरद्य व्यक्ता व्यक्तिर्भविष्यति।।

drakṣyanti tvadya daivasya pauruṣaṅ puruṣasya ca. daivamānuṣayōradya vyaktā vyaktirbhaviṣyati৷৷

अद्य मत्पौरुषहतं दैवं द्रक्ष्यन्ति वै जनाः। यद्दैवादाहतं तेऽद्य दृष्टं राज्याभिषेचनम्।।

adya matpauruṣahataṅ daivaṅ drakṣyanti vai janāḥ. yaddaivādāhataṅ tē.dya dṛṣṭaṅ rājyābhiṣēcanam৷৷

अत्यङ्कुशमिवोद्दामं गजं मदबलोद्धतम्। प्रधावितमहं दैवं पौरुषेण निवर्तये।।

atyaṅkuśamivōddāmaṅ gajaṅ madabalōddhatam. pradhāvitamahaṅ daivaṅ pauruṣēṇa nivartayē৷৷

लोकपालास्समस्ता स्ते नाद्य रामाभिषेचनम्। न च कृत्स्नास्त्रयो लोका विहन्युः किं पुनः पिता।।

lōkapālāssamastā stē nādya rāmābhiṣēcanam. na ca kṛtsnāstrayō lōkā vihanyuḥ kiṅ punaḥ pitā৷৷

यैर्निवासस्तवारण्ये मिथो राजन्समर्थितः। अरण्ये ते निवत्स्यन्ति चतुर्दश समास्तथा।।

yairnivāsastavāraṇyē mithō rājansamarthitaḥ. araṇyē tē nivatsyanti caturdaśa samāstathā৷৷

अहं तदाशां छेत्स्यामि पितुस्तस्याश्च या तव। अभिषेकविघातेन पुत्रराज्याय वर्तते।।

ahaṅ tadāśāṅ chētsyāmi pitustasyāśca yā tava. abhiṣēkavighātēna putrarājyāya vartatē৷৷

मद्बलेन विरुद्धाय न स्याद्दैवबलं तथा। प्रभविष्यति दुःखाय यथोग्रं पौरुषं मम।।

madbalēna viruddhāya na syāddaivabalaṅ tathā. prabhaviṣyati duḥkhāya yathōgraṅ pauruṣaṅ mama৷৷

ऊर्ध्वं वर्षसहस्रान्ते प्रजापाल्यमनन्तरम्। आर्यपुत्राः करिष्यन्ति वनवासं गते त्वयि।।

ūrdhvaṅ varṣasahasrāntē prajāpālyamanantaram. āryaputrāḥ kariṣyanti vanavāsaṅ gatē tvayi৷৷

पूर्वं राजर्षिवृत्त्या हि वनवासो विधीयते। प्रजा निक्षिप्य पुत्रेषु पुत्रवत्परिपालने।।

pūrvaṅ rājarṣivṛttyā hi vanavāsō vidhīyatē. prajā nikṣipya putrēṣu putravatparipālanē৷৷

स चेद्राजन्यनेकाग्रे राज्यविभ्रमशङ्कया। नैवमिच्छसि धर्मात्मन् राज्यं राम त्वमात्मनि।।

sa cēdrājanyanēkāgrē rājyavibhramaśaṅkayā. naivamicchasi dharmātman rājyaṅ rāma! tvamātmani৷৷

।। प्रतिजाने च ते वीर माऽभूवं वीरलोकभाक्। राज्यं च तव रक्षेयमहं वेलेव सागरम्।।

৷৷ pratijānē ca tē vīra! mā.bhūvaṅ vīralōkabhāk. rājyaṅ ca tava rakṣēyamahaṅ vēlēva sāgaram৷৷

मङ्गलैरभिषिञ्चस्व तत्र त्वं व्यापृतो भव। अहमेको महीपालानलं वारयितुं बलात्।।

maṅgalairabhiṣiñcasva tatra tvaṅ vyāpṛtō bhava. ahamēkō mahīpālānalaṅ vārayituṅ balāt৷৷

न शोभार्थाविमौ बाहू न धनुर्भूषणाय मे। नाऽसिराबन्धनार्थाय न शरास्तम्भहेतवः।।

na śōbhārthāvimau bāhū na dhanurbhūṣaṇāya mē. nā.sirābandhanārthāya na śarāstambhahētavaḥ৷৷

न चाहं कामयेऽत्यर्थं यस्स्याच्छत्रुर्मतो मम।।

na cāhaṅ kāmayē.tyarthaṅ yassyācchatrurmatō mama৷৷

।। असिना तीक्ष्णधारेण विद्युच्चलितवर्चसा। प्रगृहीतेन वै शत्रुं वज्रिणं वा न कल्पये।।

৷৷ asinā tīkṣṇadhārēṇa vidyuccalitavarcasā. pragṛhītēna vai śatruṅ vajriṇaṅ vā na kalpayē৷৷

खड्गनिष्पेषनिष्पिष्टैर्गहना दुश्चरा च मे। हस्त्यश्वनरहस्तोरुशिरोभिर्भविता मही।।

khaḍganiṣpēṣaniṣpiṣṭairgahanā duścarā ca mē. hastyaśvanarahastōruśirōbhirbhavitā mahī৷৷

खड्गधाराहता मेऽद्य दीप्यमाना इवाद्रयः। पतिष्यन्ति द्विपा भूमौ मेघा इव सविद्युतः।।

khaḍgadhārāhatā mē.dya dīpyamānā ivādrayaḥ. patiṣyanti dvipā bhūmau mēghā iva savidyutaḥ৷৷

बद्धगोधाङ्गुलित्राणे प्रगृहीतशरासने। कथं पुरुषमानी स्यात्पुरुषाणां मयि स्थिते।।

baddhagōdhāṅgulitrāṇē pragṛhītaśarāsanē. kathaṅ puruṣamānī syātpuruṣāṇāṅ mayi sthitē৷৷

बहुभिश्चैकमत्यस्यन्नेकेन च बहून्जनान्। विनियोक्ष्याम्यहं बाणान्नृवाजिगजमर्मसु।।

bahubhiścaikamatyasyannēkēna ca bahūnjanān. viniyōkṣyāmyahaṅ bāṇānnṛvājigajamarmasu৷৷

अद्य मेऽस्त्रप्रभावस्य प्रभावः प्रभविष्यति। राज्ञश्चाप्रभुतां कर्तुं प्रभुत्वं तव च प्रभोः।।

adya mē.straprabhāvasya prabhāvaḥ prabhaviṣyati. rājñaścāprabhutāṅ kartuṅ prabhutvaṅ tava ca prabhōḥ৷৷

अद्य चन्दनसारस्य केयूरामोक्षणस्य च। वसूनां च विमोक्षस्य सुहृदां पालनस्य च।।

adya candanasārasya kēyūrāmōkṣaṇasya ca. vasūnāṅ ca vimōkṣasya suhṛdāṅ pālanasya ca৷৷

।। अनुरूपाविमौ बाहू राम कर्म करिष्यतः। अभिषेचनविघ्नस्य कर्तृ़णां ते निवारणे।।

৷৷ anurūpāvimau bāhū rāma! karma kariṣyataḥ. abhiṣēcanavighnasya kartṛṇāṅ tē nivāraṇē৷৷

ब्रवीहि कोऽद्यैव मया वियुज्यताम् तवा सुहृत्प्राणयशस्सुहृज्जनैः। यथा तवेयं वसुधा वशे भवे त्तथैव मां शाधि तवास्मि किङ्करः।।

bravīhi kō.dyaiva mayā viyujyatām tavā suhṛtprāṇayaśassuhṛjjanaiḥ. yathā tavēyaṅ vasudhā vaśē bhavē ttathaiva māṅ śādhi tavāsmi kiṅkaraḥ৷৷

विमृज्य बाष्पं परिसान्त्व्यचासकृत् स लक्ष्मणं राघववंशवर्धनः। उवाच पित्र्ये वचने व्यवस्थितं निबोध मामेष हि सौम्य सत्पथः।।

vimṛjya bāṣpaṅ parisāntvyacāsakṛt sa lakṣmaṇaṅ rāghavavaṅśavardhanaḥ. uvāca pitryē vacanē vyavasthitaṅ nibōdha māmēṣa hi saumya! satpathaḥ৷৷