[Rama convinces Lakshmana that destiny is allpowerful--cancels all arrangements for his consecration ceremony.] अथ तं व्यथया दीनं सविशेषममर्षितम्। श्वसन्तमिव नागेन्द्रं रोषविस्फारितेक्षणम्।।

[Rama convinces Lakshmana that destiny is all-powerful--cancels all arrangements for his consecration ceremony.] atha taṅ vyathayā dīnaṅ saviśēṣamamarṣitam. śvasantamiva nāgēndraṅ rōṣavisphāritēkṣaṇam৷৷

।। आसाद्य रामस्सौमित्रिं सुहृदं भ्रातरं प्रियम्। उवाचेदं स धैर्येण धारयन्सत्त्वमात्मवान्।।

৷৷ āsādya rāmassaumitriṅ suhṛdaṅ bhrātaraṅ priyam. uvācēdaṅ sa dhairyēṇa dhārayansattvamātmavān৷৷

निगृह्य रोषं शोकं च धैर्यमाश्रित्य केवलम्। अवमानं निरस्येमं गृहीत्वा हर्षमुत्तमम्।।

nigṛhya rōṣaṅ śōkaṅ ca dhairyamāśritya kēvalam. avamānaṅ nirasyēmaṅ gṛhītvā harṣamuttamam৷৷

।। उपक्लृप्तं हि यत्किञ्चिदभिषेकार्थमद्य मे सर्वं विसर्जय क्षिप्रं कुरु कार्यं निरत्ययम्।।

৷৷ upaklṛptaṅ hi yatkiñcidabhiṣēkārthamadya mē sarvaṅ visarjaya kṣipraṅ kuru kāryaṅ niratyayam৷৷

सौमित्रे योऽभिषेकार्थे मम सम्भार सम्भ्रमः। अभिषेकनिवृत्त्यर्थे सोऽस्तु संभारसम्भ्रमः।।

saumitrē! yō.bhiṣēkārthē mama sambhāra sambhramaḥ. abhiṣēkanivṛttyarthē sō.stu saṅbhārasambhramaḥ৷৷

यस्या मदभिषेकार्थे मानसं परितप्यते। माता मे सा यथा न स्यात्सविशङ्का तथा कुरु।।

yasyā madabhiṣēkārthē mānasaṅ paritapyatē. mātā mē sā yathā na syātsaviśaṅkā tathā kuru৷৷

तस्याश्शङ्कामयं दुःखं मुहूर्तमपि नोत्सहे। मनसि प्रतिसंजातं सौमित्रेऽहमुपेक्षितुम्।।

tasyāśśaṅkāmayaṅ duḥkhaṅ muhūrtamapi nōtsahē. manasi pratisaṅjātaṅ saumitrē.hamupēkṣitum৷৷

न बुद्धिपूर्वं नाबुद्धं स्मरामीह कदाचन। मातृ़णां वा पितुर्वाऽहं कृतमल्पं च विप्रियम्।।

na buddhipūrvaṅ nābuddhaṅ smarāmīha kadācana. mātṛṇāṅ vā piturvā.haṅ kṛtamalpaṅ ca vipriyam৷৷

सत्यस्सत्याभिसन्धश्च नित्यं सत्यपराक्रमः। परलोकभयाद्भीतो निर्भयोऽस्तु पिता मम।।

satyassatyābhisandhaśca nityaṅ satyaparākramaḥ. paralōkabhayādbhītō nirbhayō.stu pitā mama৷৷

तस्याऽपि हि भवेदस्मिन्कर्मण्यप्रतिसंहृते। सत्यं नेति मनस्तापस्तस्य तापस्तपेच्च माम्।।

tasyā.pi hi bhavēdasminkarmaṇyapratisaṅhṛtē. satyaṅ nēti manastāpastasya tāpastapēcca mām৷৷

अभिषेकविधानं तु तस्मात्संहृत्य लक्ष्मण। अन्वगेवाहमिच्छामि वनं गन्तुमितःपुनः।।

abhiṣēkavidhānaṅ tu tasmātsaṅhṛtya lakṣmaṇa!. anvagēvāhamicchāmi vanaṅ gantumitaḥpunaḥ৷৷

मम प्रव्राजनादद्य कृतकृत्या नृपात्मजा। सुतं भरतमव्यग्रमभिषेचयिता ततः।।

mama pravrājanādadya kṛtakṛtyā nṛpātmajā. sutaṅ bharatamavyagramabhiṣēcayitā tataḥ৷৷

मयि चीराजिनधरे जटामण्डलधारिणि। गतेऽरण्यं च कैकेय्या भविष्यति मनस्सुखम्।।

mayi cīrājinadharē jaṭāmaṇḍaladhāriṇi. gatē.raṇyaṅ ca kaikēyyā bhaviṣyati manassukham৷৷

बुद्धिः प्रणीता येनेयं मनश्च सुसमाहितम्। तं तु नार्हामि संक्लेष्टुं प्रव्रजिष्यामि मा चिरम्।।

buddhiḥ praṇītā yēnēyaṅ manaśca susamāhitam. taṅ tu nārhāmi saṅklēṣṭuṅ pravrajiṣyāmi mā ciram৷৷

कृतान्तस्त्वेव सौमित्रे द्रष्टव्यो मत्प्रवासने। राज्यस्य च वितीर्णस्य पुनरेव निवर्तने।।

kṛtāntastvēva saumitrē! draṣṭavyō matpravāsanē. rājyasya ca vitīrṇasya punarēva nivartanē৷৷

कैकेय्याः प्रतिपत्तिर्हि कथं स्यान्मम पीडने। यदि भावो न दैवोऽयं कृतान्तविहितो भवेत्।।

kaikēyyāḥ pratipattirhi kathaṅ syānmama pīḍanē. yadi bhāvō na daivō.yaṅ kṛtāntavihitō bhavēt৷৷

जानासि हि यथा सौम्य न मातृषु ममान्तरम्। भूतपूर्वं विशेषो वा तस्या मयि सुतेऽपि वा।।

jānāsi hi yathā saumya! na mātṛṣu mamāntaram. bhūtapūrvaṅ viśēṣō vā tasyā mayi sutē.pi vā৷৷

सोऽभिषेकनिवृत्त्यर्थैप्रवासार्थैश्च दुर्वचैः। उग्रैर्वाक्यैरहं तस्या नान्यद्दैवात्समर्थये।।

sō.bhiṣēkanivṛttyarthaipravāsārthaiśca durvacaiḥ. ugrairvākyairahaṅ tasyā nānyaddaivātsamarthayē৷৷

कथं प्रकृतिसम्पन्ना राजपुत्री तथागुणा। ब्रूयात्सा प्राकृतेव स्त्री मत्पीडां भर्तृसन्निधौ।।

kathaṅ prakṛtisampannā rājaputrī tathāguṇā. brūyātsā prākṛtēva strī matpīḍāṅ bhartṛsannidhau৷৷

यदचिन्त्यन्तु तद्दैवं भूतेष्वपि न विहन्यते। व्यक्तं मयि च तस्यां च पतितो हि विपर्ययः।।

yadacintyantu taddaivaṅ bhūtēṣvapi na vihanyatē. vyaktaṅ mayi ca tasyāṅ ca patitō hi viparyayaḥ৷৷

कश्चिद्दैवेन सौमित्रे योद्धुमुत्सहते पुमान्। यस्य न ग्रहणं किञ्चित्कर्मणोऽन्यत्र दृश्यते।।

kaściddaivēna saumitrē! yōddhumutsahatē pumān. yasya na grahaṇaṅ kiñcitkarmaṇō.nyatra dṛśyatē৷৷

सुखदुःखे भयक्रोधौ लाभालाभौ भवाभवौ। यच्च किञ्चित्तथाभूतं ननु दैवस्य कर्म तत्।।

sukhaduḥkhē bhayakrōdhau lābhālābhau bhavābhavau. yacca kiñcittathābhūtaṅ nanu daivasya karma tat৷৷

ऋषयोऽप्युग्रतपसो दैवेनाभिप्रपीडिताः। उत्सृज्य नियमांस्तीव्रान्भ्रश्यन्ते काममन्युभिः।।

ṛṣayō.pyugratapasō daivēnābhiprapīḍitāḥ. utsṛjya niyamāṅstīvrānbhraśyantē kāmamanyubhiḥ৷৷

असङ्कल्पितमेवेह यदकस्मात्प्रवर्तते। निवर्त्यारम्भमारब्धं ननु दैवस्य कर्म तत्।।

asaṅkalpitamēvēha yadakasmātpravartatē. nivartyārambhamārabdhaṅ nanu daivasya karma tat৷৷

एतया तत्त्वया बुद्ध्या संस्तभ्यात्मानमात्मना। व्याहतेऽप्यभिषेके मे परितापो न विद्यते।।

ētayā tattvayā buddhyā saṅstabhyātmānamātmanā. vyāhatē.pyabhiṣēkē mē paritāpō na vidyatē৷৷

तस्मादपरितापस्संस्त्वमप्यनुविधाय माम्। प्रतिसंहारय क्षिप्रमाभिषेचनिकीं क्रियाम्।।

tasmādaparitāpassaṅstvamapyanuvidhāya mām. pratisaṅhāraya kṣipramābhiṣēcanikīṅ kriyām৷৷

एभिरेव घटै स्सर्वैरभिषेचनसम्भृतैः। मम लक्ष्मण तापस्ये व्रतस्नानं भविष्यति।।

ēbhirēva ghaṭai ssarvairabhiṣēcanasambhṛtaiḥ. mama lakṣmaṇa! tāpasyē vratasnānaṅ bhaviṣyati৷৷

अथवा किं ममैतेन राजद्रव्यमयेन तु। उद्धृतं मे स्वयं तोयं व्रतादेशं करिष्यति।।

athavā kiṅ mamaitēna rājadravyamayēna tu. uddhṛtaṅ mē svayaṅ tōyaṅ vratādēśaṅ kariṣyati৷৷

मा च लक्ष्मण सन्तापं कार्षीर्लक्ष्म्या विपर्यये। राज्यं वा वनवासो वा वनवासो महोदयः।।

mā ca lakṣmaṇa! santāpaṅ kārṣīrlakṣmyā viparyayē. rājyaṅ vā vanavāsō vā vanavāsō mahōdayaḥ৷৷

न लक्ष्मणास्मिन्खलु कर्मविघ्ने माता यवीयस्यतिशङ्कनीया। दैवाभिपन्ना हि वदत्यनिष्टं जानासि दैवं च तथा प्रभावम्।।

na lakṣmaṇāsminkhalu karmavighnē mātā yavīyasyatiśaṅkanīyā. daivābhipannā hi vadatyaniṣṭaṅ jānāsi daivaṅ ca tathā prabhāvam৷৷