सात्वेवमुक्ता वैदेही अनसूयाऽनसूयया। प्रतिपूज्य वचो मन्दं प्रवक्तुमुपचक्रमे।।

sātvēvamuktā vaidēhī anasūyā.nasūyayā. pratipūjya vacō mandaṅ pravaktumupacakramē৷৷

नैतदाश्चर्यमार्याया यन्मां त्वमभिभाषसे। विदितन्तु ममाप्येतद्यथा नार्याः पतिर्गुरुः।।

naitadāścaryamāryāyā yanmāṅ tvamabhibhāṣasē. viditantu mamāpyētadyathā nāryāḥ patirguruḥ৷৷

यद्यप्येष भवेद्भर्ता ममाऽर्ये वृत्तवर्जितः। अद्वैधमुपचर्तव्यस्तथाप्येष मया भवेत्।।

yadyapyēṣa bhavēdbhartā mamā.ryē vṛttavarjitaḥ. advaidhamupacartavyastathāpyēṣa mayā bhavēt৷৷

किं पुनर्यो गुणश्लाघ्य स्सानुक्रोशो जितेन्द्रियः। स्थिरानुरागो धर्मात्मा मातृवत्पितृवत्प्रियः।।

kiṅ punaryō guṇaślāghya ssānukrōśō jitēndriyaḥ. sthirānurāgō dharmātmā mātṛvatpitṛvatpriyaḥ৷৷

यां वृत्तिं वर्तते रामः कौसल्यायां महाबलः। तामेव नृपनारीणामन्यासामपि वर्तते।।

yāṅ vṛttiṅ vartatē rāmaḥ kausalyāyāṅ mahābalaḥ. tāmēva nṛpanārīṇāmanyāsāmapi vartatē৷৷

सकृद्दृष्टास्वपि स्त्रिषु नृपेण नृपवत्सलः। मातृवद्वर्तते वीरो मानमुत्सृज्य धर्मवित्।।

sakṛddṛṣṭāsvapi striṣu nṛpēṇa nṛpavatsalaḥ. mātṛvadvartatē vīrō mānamutsṛjya dharmavit৷৷

आगच्छन्त्याश्च विजनं वनमेवं भयावहम्। समाहितं मे श्वश्र्वा च हृदये तद्धृतं महत्।।

āgacchantyāśca vijanaṅ vanamēvaṅ bhayāvaham. samāhitaṅ mē śvaśrvā ca hṛdayē taddhṛtaṅ mahat৷৷

पाणिप्रदानकाले च यत्पुरात्वग्नि सन्निधौ। अनुशिष्टा जनन्याऽस्मि वाक्यं तदपि मे धृतम्।।

pāṇipradānakālē ca yatpurātvagni sannidhau. anuśiṣṭā jananyā.smi vākyaṅ tadapi mē dhṛtam৷৷

नवीकृतं तु तत्सर्वं वाक्यैस्ते धर्मचारिणि। पतिशुश्रूषणान्नार्यास्तपो नान्यद्विधीयते।।

navīkṛtaṅ tu tatsarvaṅ vākyaistē dharmacāriṇi. patiśuśrūṣaṇānnāryāstapō nānyadvidhīyatē৷৷

सावित्री पतिशुश्रूषां कृत्वा स्वर्गे महीयते। तथावृत्तिश्च याता त्वं पतिशुश्रूषया दिवम्।।

sāvitrī patiśuśrūṣāṅ kṛtvā svargē mahīyatē. tathāvṛttiśca yātā tvaṅ patiśuśrūṣayā divam৷৷

वरिष्ठा सर्वनारीणामेषा च दिवि देवता। रोहिणी न विनाचन्द्रं मुहूर्तमपि दृश्यते।।

variṣṭhā sarvanārīṇāmēṣā ca divi dēvatā. rōhiṇī na vinācandraṅ muhūrtamapi dṛśyatē৷৷

एवंविधाश्च प्रवराः स्त्रियो भर्तृदृढव्रताः। देवलोके महीयन्ते पुण्येन स्वेन कर्मणा।।

ēvaṅvidhāśca pravarāḥ striyō bhartṛdṛḍhavratāḥ. dēvalōkē mahīyantē puṇyēna svēna karmaṇā৷৷

ततोऽनसूया संहृष्टा श्रुत्वोक्तं सीतया वचः। शिरस्याघ्राय चोवाच मैथिलीं हर्षयन्त्युत।।

tatō.nasūyā saṅhṛṣṭā śrutvōktaṅ sītayā vacaḥ. śirasyāghrāya cōvāca maithilīṅ harṣayantyuta৷৷

नियमैर्विविधैराप्तं तपो हि महदस्ति मे। तत्संश्रित्य बलं सीते छन्दये त्वां शुचिव्रते।।

niyamairvividhairāptaṅ tapō hi mahadasti mē. tatsaṅśritya balaṅ sītē chandayē tvāṅ śucivratē৷৷

उपपन्नं मनोज्ञं च वचनं तव मैथिलि। प्रीता चास्म्युचितं किं ते करवाणि ब्रवीहि मे।।

upapannaṅ manōjñaṅ ca vacanaṅ tava maithili. prītā cāsmyucitaṅ kiṅ tē karavāṇi bravīhi mē৷৷

तस्यास्तद् वचनं श्रूत्वा विस्मिता मन्दविस्मया। कृतमित्यब्रवीत् सीता तपोबलसमन्विताम्।।

syāstadvacanaṅ śrūtvā vismitā mandavismayā. kṛtamityabravīstītā tapōbalasamanvitām৷৷

सा त्वेवमुक्ता धर्मज्ञा तया प्रीततराऽभवत्। सफलं च प्रहर्षं ते हन्त सीते करोम्यहम्।।

sā tvēvamuktā dharmajñā tayā prītatarā.bhavat. saphalaṅ ca praharṣaṅ tē hanta sītē! karōmyaham৷৷

इदं दिव्यं वरं माल्यं वस्त्रमाभरणानि च। अङ्गरागं च वैदेहि महार्हं चानुलेपनम्।।

idaṅ divyaṅ varaṅ mālyaṅ vastramābharaṇāni ca. aṅgarāgaṅ ca vaidēhi mahārhaṅ cānulēpanam৷৷

।। मया दत्तमिदं सीते तव गात्राणि शोभयेत्। अनुरूपमसंक्लिष्टं नित्यमेव भविष्यति।।

৷৷ mayā dattamidaṅ sītē tava gātrāṇi śōbhayēt. anurūpamasaṅkliṣṭaṅ nityamēva bhaviṣyati৷৷

अङ्गरागेण दिव्येन लिप्ताङ्गी जनकात्मजे। शोभयिष्यसि भर्तारं यथा श्रीर्विष्णुमव्ययम्।।

aṅgarāgēṇa divyēna liptāṅgī janakātmajē!. śōbhayiṣyasi bhartāraṅ yathā śrīrviṣṇumavyayam৷৷

सा वस्त्रमङ्गरागं च भूषणानि स्रजस्तथा। मैथिली प्रतिजग्राह प्रीतिदानमनुत्तमम्।।

sā vastramaṅgarāgaṅ ca bhūṣaṇāni srajastathā. maithilī pratijagrāha prītidānamanuttamam৷৷

प्रतिगृह्य च तत्सीता प्रीतिदानं यशस्विनी। श्लिष्टाञ्जलिपुटा तत्र समुपास्त तपोधनाम्।।

pratigṛhya ca tatsītā prītidānaṅ yaśasvinī. śliṣṭāñjalipuṭā tatra samupāsta tapōdhanām৷৷

तथा सीतामुपासीनामनसूया दृढव्रता। वचनं प्रष्टुमारेभे काञ्चित्प्रियकथामनु।।

tathā sītāmupāsīnāmanasūyā dṛḍhavratā. vacanaṅ praṣṭumārēbhē kāñcitpriyakathāmanu৷৷

स्वयं वरे किल प्राप्ता त्वमनेन यशस्विना। राघवेणेति मे सिते कथा श्रुतिमुपागता।।

svayaṅ varē kila prāptā tvamanēna yaśasvinā. rāghavēṇēti mē sitē! kathā śrutimupāgatā৷৷

तां कथां श्रोतुमिच्छामि विस्तरेण च मैथिलि। यथाऽनुभूतं कार्त्स्न्येन तन्मे त्वं वक्तुमर्हसि।।

tāṅ kathāṅ śrōtumicchāmi vistarēṇa ca maithili!. yathā.nubhūtaṅ kārtsnyēna tanmē tvaṅ vaktumarhasi৷৷

एवमुक्ता तु सा सीता तां ततो धर्मचारिणीम्। श्रूयतामिति चोक्त्वा वै कथयामास तां कथाम्।।

ēvamuktā tu sā sītā tāṅ tatō dharmacāriṇīm. śrūyatāmiti cōktvā vai kathayāmāsa tāṅ kathām৷৷

मिथिलाधिपतिर्वीरो जनको नाम धर्मवित्। क्षत्रधर्मे ह्यभिरतो न्यायतश्शास्ति मेदिनीम्।।

mithilādhipatirvīrō janakō nāma dharmavit. kṣatradharmē hyabhiratō nyāyataśśāsti mēdinīm৷৷

तस्य लाङ्गलहस्तन्य कर्षतः क्षेत्रमण्डलम्। अहं किलोत्थिता भित्वा जगतीं नृपतेस्सुता।।

tasya lāṅgalahastanya karṣataḥ kṣētramaṇḍalam. ahaṅ kilōtthitā bhitvā jagatīṅ nṛpatēssutā৷৷

स मां दृष्ट्वा नरपतिर्मुष्टिविक्षेपतत्परः। पांसुकुण्ठितसर्वाङ्गीं जनको विस्मितोऽभवत्।।

sa māṅ dṛṣṭvā narapatirmuṣṭivikṣēpatatparaḥ. pāṅsukuṇṭhitasarvāṅgīṅ janakō vismitō.bhavat৷৷

अनपत्येन च स्नेहादङ्कमारोप्य च स्वयम्। ममेयं तनयेत्युक्त्वा स्नेहो मयि निपातितः।।

anapatyēna ca snēhādaṅkamārōpya ca svayam. mamēyaṅ tanayētyuktvā snēhō mayi nipātitaḥ৷৷

अन्तरिक्षे च वागुक्ताऽप्रतिमाऽमानुषी किल। एवमेतन्नरपते धर्मेण तनया तव।।

antarikṣē ca vāguktā.pratimā.mānuṣī kila. ēvamētannarapatē! dharmēṇa tanayā tava৷৷

ततः प्रहृष्टो धर्मात्मा पिता मे मिथिलाधिपः। अवाप्तो विपुलां बुद्धिं मामवाप्य नराधिपः।।

tataḥ prahṛṣṭō dharmātmā pitā mē mithilādhipaḥ. avāptō vipulāṅ buddhiṅ māmavāpya narādhipaḥ৷৷

दत्ता चास्मीष्टवद्देव्यै ज्येष्ठायै पुण्यकर्मणा। तया सम्भाविता चास्मि स्निग्धया मातृसौहृदात्।।

dattā cāsmīṣṭavaddēvyai jyēṣṭhāyai puṇyakarmaṇā. tayā sambhāvitā cāsmi snigdhayā mātṛsauhṛdāt৷৷

पतिसंयोगसुलभं वयो दृष्ट्वा तु मे पिता। चिन्तामभ्यगमद्धीनो वित्तनाशादिवाधनः।।

patisaṅyōgasulabhaṅ vayō dṛṣṭvā tu mē pitā. cintāmabhyagamaddhīnō vittanāśādivādhanaḥ৷৷

सदृशाच्चापकृष्टाच्च लोके कन्यापिता जनात्। प्रधर्षणामवाप्नोति शक्रेणापि समो भुवि।।

sadṛśāccāpakṛṣṭācca lōkē kanyāpitā janāt. pradharṣaṇāmavāpnōti śakrēṇāpi samō bhuvi৷৷

तां धर्षणामदूरस्थां दृष्ट्वा चात्मनि पार्थिवः। चिन्तार्णवगतः पारं नाससादाप्लवो यथा।।

tāṅ dharṣaṇāmadūrasthāṅ dṛṣṭvā cātmani pārthivaḥ. cintārṇavagataḥ pāraṅ nāsasādāplavō yathā৷৷

अयोनिजां हि मां ज्ञात्वा नाध्यगच्छद्विचिन्तयन्। सदृशं चानुरूपं च महीपालः पतिं मम।।

ayōnijāṅ hi māṅ jñātvā nādhyagacchadvicintayan. sadṛśaṅ cānurūpaṅ ca mahīpālaḥ patiṅ mama৷৷

तस्य बुद्धिरियं जाता चिन्तयानस्य सन्ततम्। स्वयंवरं तनूजायाः करिष्यामीति धीमतः।।

tasya buddhiriyaṅ jātā cintayānasya santatam. svayaṅvaraṅ tanūjāyāḥ kariṣyāmīti dhīmataḥ৷৷

महायज्ञे तदा तस्य वरुणेन महात्मना। दत्तं धनुर्वरं प्रीत्या तूणी चाक्षयसायकौ।।

mahāyajñē tadā tasya varuṇēna mahātmanā. dattaṅ dhanurvaraṅ prītyā tūṇī cākṣayasāyakau৷৷

असञ्चाल्यं मनुष्यैश्च यत्नेनापि च गौरवात्। तन्न शक्ता नमयितुं स्वप्नेष्वपि नराधिपाः।।

asañcālyaṅ manuṣyaiśca yatnēnāpi ca gauravāt. tanna śaktā namayituṅ svapnēṣvapi narādhipāḥ৷৷

तद्धनुः प्राप्य मे पित्रा व्याहृतं सत्यवादिना। समवाये नरेन्द्राणां पूर्वमामन्त्र्य पार्थिवान्।।

taddhanuḥ prāpya mē pitrā vyāhṛtaṅ satyavādinā. samavāyē narēndrāṇāṅ pūrvamāmantya pārthivān৷৷

इदं च धनुरुद्यम्य सज्यं यः कुरुते नरः। तस्य मे दुहिता भार्या भविष्यति न संशयः।।

idaṅ ca dhanurudyamya sajyaṅ yaḥ kurutē naraḥ. tasya mē duhitā bhāryā bhaviṣyati na saṅśayaḥ৷৷

तच्च दृष्ट्वा धनुश्श्रेष्ठं गौरवाद्गिरिसन्निभम्। अभिवाद्य नृपा जग्मुरशक्तास्तस्य तोलने।।

tacca dṛṣṭvā dhanuśśrēṣṭhaṅ gauravādgirisannibham. abhivādya nṛpā jagmuraśaktāstasya tōlanē৷৷

सुदीर्घस्य तु कालस्य राघवोऽयं महाद्युतिः। विश्वामित्रेण सहितो यज्ञं द्रष्टुं समागतः।।

sudīrghasya tu kālasya rāghavō.yaṅ mahādyutiḥ. viśvāmitrēṇa sahitō yajñaṅ draṣṭuṅ samāgataḥ৷৷

विश्वामित्रस्तु धर्मात्मा मम पित्रा सुपूजितः।।

viśvāmitrastu dharmātmā mama pitrā supūjitaḥ৷৷

सुतौ दशरथस्येमौ धनुर्दर्शकाङ्क्षिणौ। धनुर्दर्शय रामाय राजपुत्राय दैविकम्।।

sutau daśarathasyēmau dhanurdarśakāṅkṣiṇau. dhanurdarśaya rāmāya rājaputrāya daivikam৷৷

इत्युक्तस्तेन विप्रेण तद्धनुस्समुपानयत्।।

ityuktastēna viprēṇa taddhanussamupānayat৷৷

।। निमेषान्तरमात्रेण तदाऽनम्य महाबलः। ज्यां समारोप्य झडिति पूरयामास वीर्यवान्।।

৷৷ nimēṣāntaramātrēṇa tadā.namya mahābalaḥ. jyāṅ samārōpya jhaḍiti pūrayāmāsa vīryavān৷৷

तेन पूरयता वेगान्मध्ये भग्नं द्विधा धनुः। तस्य शब्दो भवद्भीमः पतितस्याशनेरिव।।

tēna pūrayatā vēgānmadhyē bhagnaṅ dvidhā dhanuḥ. tasya śabdō bhavadbhīmaḥ patitasyāśanēriva৷৷

ततोऽहं तत्र रामाय पित्रा सत्याभिसन्धिना। निश्चिता दातुमुद्यम्य जलभाजनमुत्तमम्।।

tatō.haṅ tatra rāmāya pitrā satyābhisandhinā. niścitā dātumudyamya jalabhājanamuttamam৷৷

दीयमानां न तु तदा प्रतिजग्राह राघवः। अविज्ञाय पितुश्छन्दमयोध्याऽधिपतेः प्रभोः।।

dīyamānāṅ na tu tadā pratijagrāha rāghavaḥ. avijñāya pituśchandamayōdhyā.dhipatēḥ prabhōḥ৷৷

तत श्श्वशुरमामन्त्र्य वृद्धं दशरथं नृपम्। मम पित्रा त्वहं दत्ता रामाय विदितात्मने।।

tata śśvaśuramāmantrya vṛddhaṅ daśarathaṅ nṛpam. mama pitrā tvahaṅ dattā rāmāya viditātmanē৷৷

मम चैवानुजा साध्वी ऊर्मिला प्रियदर्शना। भार्यार्थे लक्ष्मणस्यापि दत्ता पित्रा मम स्वयम्।।

mama caivānujā sādhvī ūrmilā priyadarśanā. bhāryarthē lakṣmaṇasyāpi pitrā dattā mama svayam৷৷

एवं दत्ताऽस्मि रामाय तदा तस्मिन्स्वयंवरे। अनुरक्ताऽस्मि धर्मेण पतिं वीर्यवतां वरम्।।

ēvaṅ dattā.smi rāmāya tadā tasminsvayaṅvarē. anuraktā.smi dharmēṇa patiṅ vīryavatāṅ varam৷৷