तं तु राम स्समाश्वास्य भ्रातरं गुरवत्सलम्। लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा प्रष्टुं समुपचक्रमे।।

taṅ tu rāma ssamāśvāsya bhrātaraṅ guravatsalam. lakṣmaṇēna saha bhrātrā praṣṭuṅ samupacakramē৷৷

किमेतदिच्छेयमहं श्रोतुं प्रव्याहृतं त्वया। यस्मात्त्वमागतो देशमिमं चीरजटाजिनः।।

kimētadicchēyamahaṅ śrōtuṅ pravyāhṛtaṅ tvayā. yasmāttvamāgatō dēśamimaṅ cīrajaṭājinaḥ৷৷

यन्निमित्तमिमं देशं कृष्णाजिनजटाधरः। हित्वा राज्यं प्रविष्टस्त्वं तत्सर्वं वक्तुमर्हसि।।

kinnimittamimaṅ dēśaṅ kṛṣṇājinajaṭādharaḥ. hitvā rājyaṅ praviṣṭastvaṅ tatsarvaṅ vaktumarhasi৷৷

इत्युक्तः कैकयीपुत्रः काकुत्स्थेन महात्मना। प्रगृह्य बलवद्भूयः प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत्।।

ityuktaḥ kaikayīputraḥ kākutsthēna mahātmanā. pragṛhya balavadbhūyaḥ prāñjalirvākyamabravīt৷৷

आर्यं तातः परित्यज्य कृत्वा कर्म सुदुष्करम्। गत: स्वर्ग महाबाहुः पुत्रशोकाभिपीडितः।।

āryaṅ tātaḥ parityajya kṛtvā karma suduṣkaram. gata ssvargaṅ mahābāhuḥ putraśōkābhipīḍitaḥ৷৷

स्त्रिया नियुक्तः कैकेय्या मम मात्रा परन्तप। चकार सा महत्पापमिदमात्मयशोहरम्।।

striyā niyuktaḥ kaikēyyā mama mātrā parantapa. cakāra sumahatpāpamidamātmayaśōharam৷৷

सा राज्यफलमप्राप्य विधवा शोककर्शिता। पतिष्यति महाघोरे निरये जननी मम।।

sā rājyaphalamaprāpya vidhavā śōkakarśitā. patiṣyati mahāghōrē nirayē jananī mama৷৷

तस्य मे दासभूतस्य प्रसादं कर्तुमर्हसि। अभिषिञ्चस्व चाद्येव राज्येन मघवानिव।।

tasya mē dāsabhūtasya prasādaṅ kartumarhasi. abhiṣiñcasva cādyēva rājyēna maghavāniva৷৷

इमाः प्रकृतय स्सर्वा विधवा मातरश्च याः। त्वत्सकाशमनुप्राप्ता प्रसादं कर्तुमर्हसि।।

imāḥ prakṛtaya ssarvā vidhavā mātaraśca yāḥ. tvatsakāśamanuprāptā prasādaṅ kartumarhasi৷৷

तदानुपूर्व्या युक्तं च युक्तं चात्मनि मानद। राज्यं प्राप्नुहि धर्मेण सकामान्सुहृदः कुरु।।

tadānupūrvyā yuktaṅ ca yuktaṅ cātmani mānada!. rājyaṅ prāpnuhi dharmēṇa sakāmānsuhṛdaḥ kuru৷৷

भवत्वविधवा भूमि स्समग्रा पतिना त्वया। शशिना विमलेनेव शारदी रजनी यथा।।

bhavatvavidhavā bhūmi ssamagrā patinā tvayā. śaśinā vimalēnēva śāradī rajanī yathā৷৷

एभिश्च सचिवैस्सार्धं शिरसा याचितो मया। भ्रातु शिष्यस्य दासस्य प्रसादं कर्तुमर्हसि।।

ēbhiśca sacivaissārdhaṅ śirasā yācitō mayā. bhrātu śśiṣyasya dāsasya prasādaṅ kartumarhasi৷৷

तदिदं शाश्वतं पित्र्यं सर्वं प्रकृतिमण्डलम्। पूजितं पुरुषव्याघ्र नातिक्रमितुमर्हसि।।

tadidaṅ śāśvataṅ pitryaṅ sarvaṅ prakṛtimaṇḍalam. pūjitaṅ puruṣavyāghra nātikramitumarhasi৷৷

एवमुक्त्वा महाबाहु स्सबाष्पः कैकयीसुतः। रामस्य शिरसा पादौ जग्राह भरत: पुन:।।

ēvamuktvā mahābāhu ssabāṣpaḥ kaikayīsutaḥ. rāmasya śirasā pādau jagrāha vidhivatpunaḥ৷৷

तं मत्तमिव मातङ्गं निःश्वसन्तं पुन पुनः। भ्रातरं भरतं रामः परिष्वज्येदमब्रवीत्।।

taṅ mattamiva mātaṅgaṅ niḥśvasantaṅ puna punaḥ. bhrātaraṅ bharataṅ rāmaḥ pariṣvajyēdamabravīt৷৷

कुलीन:सत्त्वसम्पन्नस्तेजस्वी चरितव्रतः। राज्यहेतोः कथं पापमाचरेत्त्वद्विधो जनः।।

kulīnassattvasampannastējasvī caritavrataḥ. rājyahētōḥ kathaṅ pāpamācarēttvadvidhō janaḥ৷৷

न दोषं त्वयि पश्यामि सूक्ष्ममप्यरिसूदन। न चापि जननीं बाल्यात्त्वं विगर्हितुमर्हसि।।

na dōṣaṅ tvayi paśyāmi sūkṣmamapyarisūdana. na cāpi jananīṅ bālyāttvaṅ vigarhitumarhasi৷৷

कामकारो महाप्राज्ञ गुरूणां सर्वदाऽनघ। उपपन्नेषु दारेषु पुत्रेषु च विधीयते।।

kāmakārō mahāprājña! gurūṇāṅ sarvadā.nagha. upapannēṣu dārēṣu putrēṣu ca vidhīyatē৷৷

वयमस्य यथा लोके सङ्ख्याता: सौम्य साधुभिः। भार्याः पुत्राश्च शिष्याश्च त्वमनुज्ञातुमर्हसि।।

vayamasya yathā lōkē saṅkhyātā ssaumya sādhubhiḥ. bhāryāḥ putrāśca śiṣyāśca tvamanujñātumarhasi৷৷

वने वा चीरवसनं सौम्य कृष्णाजिनाम्बरम्। राज्ये वाऽपि महाराजो मां वासयितुमीश्वरः।।

vanē vā cīravasanaṅ saumya kṛṣṇājināmbaram. rājyē vā.pi mahārājō māṅ vāsayitumīśvaraḥ৷৷

यावत पितरि धर्मज्ञे गौरवं लोकसत्कृतम्। तावद्धर्मभृतां श्रेष्ठ जनन्यामपि गौरवम्।।

yāvatpitari dharmajñē gauravaṅ lōkasatkṛtam. tāvaddharmabhṛtāṅ śrēṣṭha jananyāmapi gauravam৷৷

एताभ्यां धर्मशीलाभ्यां वनं गच्छेति राघव। मातापितृभ्यामुक्तोऽहं कथमन्यत्समाचरे।।

ētābhyāṅ dharmaśīlābhyāṅ vanaṅ gacchēti rāghava!. mātāpitṛbhyāmuktō.haṅ kathamanyatsamācarēt৷৷

त्वया राज्यमयोध्यायां प्राप्तव्यं लोकसत्कृतम्। वस्तव्यं दण्डकारण्ये मया वल्कलवाससा।।

tvayā rājyamayōdhyāyāṅ prāptavyaṅ lōkasatkṛtam. vastavyaṅ daṇḍakāraṇyē mayā valkalavāsasā৷৷

एवं कृत्वा महाराजो विभागं लोकसन्निधौ। व्यादिश्य च महातेजा दिवं दशरथो गतः।।

ēvaṅ kṛtvā mahārājō vibhāgaṅ lōkasannidhau. vyādiśya ca mahātējā divaṅ daśarathō gataḥ৷৷

स च प्रमाणं धर्मात्मा राजा लोकगुरुस्तव। पित्रा दत्तं यथाभागमुपभोक्तुं त्वमर्हसि।।

sa ca pramāṇaṅ dharmātmā rājā lōkagurustava. pitrā dattaṅ yathābhāgamupabhōktuṅ tvamarhasi৷৷

चतुर्दश समास्सौम्य दण्डकारण्यमाश्रितः। उपभोक्ष्ये त्वहं दत्तं भागं पित्रा महात्मना।।

caturdaśa samāssaumya daṇḍakāraṇyamāśritaḥ. upabhōkṣyē tvahaṅ dattaṅ bhāgaṅ pitrā mahātmanā৷৷

यदब्रवीन्मां नरलोकसत्कृतः पिता महात्मा विबुधाधिपोपमः। तदेव मन्ये परमात्मनो हितं न सर्वलोकेश्वर भावमप्ययम्।।

yadabravīnmāṅ naralōkasatkṛtaḥ pitā mahātmā vibudhādhipōpamaḥ. tadēva manyē paramātmanō hitaṅ na sarvalōkēśvara bhāvamapyayam৷৷