विश्वामित्रवचश्श्रुत्वा कथाऽन्ते रघुनन्दन:। उवाच परमप्रीतो मुनिं दीप्तमिवानलम्।।

viśvāmitravacaśśrutvā kathā.ntē raghunandana:. uvāca paramaprītō muniṅ dīptamivānalam৷৷

श्रोतुमिच्छामि भद्रं ते विस्तरेण कथामिमाम्। पूर्वको मे कथं ब्रह्मन् यज्ञं वै समुपाहरत्।।

śrōtumicchāmi bhadraṅ tē vistarēṇa kathāmimām. pūrvakō mē kathaṅ brahman yajñaṅ vai samupāharat৷৷

विश्वामित्रस्तु काकुत्स्थमुवाच प्रहसन्निव। श्रूयतां विस्तरो राम सगरस्य महात्मन:।।

viśvāmitrastu kākutsthamuvāca prahasanniva. śrūyatāṅ vistarō rāma sagarasya mahātmana:৷৷

शङ्करश्वशुरो नाम हिमवानचलोत्तम:। विंध्यपर्वतमासाद्य निरीक्षेते परस्परम्।।

śaṅkaraśvaśurō nāma! himavānacalōttama:. viṅdhyaparvatamāsādya nirīkṣētē parasparam৷৷

तयोर्मध्ये प्रवृत्तोऽभूद्यज्ञ स्सपुरुषोत्तम। स हि देशो नरव्याघ्र प्रशस्तो यज्ञकर्मणि।।

tayōrmadhyē pravṛttō.bhūdyajña ssapuruṣōttama!. sa hi dēśō naravyāghra praśastō yajñakarmaṇi৷৷

तस्याश्वचर्यां काकुत्स्थ दृढधन्वा महारथ:। अंशुमानकरोत्तात सगरस्य मते स्थित:।।

tasyāśvacaryāṅ kākutstha dṛḍhadhanvā mahāratha:. aṅśumānakarōttāta sagarasya matē sthita:৷৷

तस्य पर्वणि तं यज्ञं यजमानस्य वासव:। राक्षसीं तनुमास्थाय यज्ञीयाश्वमपाहरत्।।

tasya parvaṇi taṅ yajñaṅ yajamānasya vāsava:. rākṣasīṅ tanumāsthāya yajñīyāśvamapāharat৷৷

ह्रियमाणे तु काकुत्स्थ तस्मिन्नश्वे महात्मन:। उपाध्यायगणास्सर्वे यजमानमथाब्रुवन्।।

hriyamāṇē tu kākutstha tasminnaśvē mahātmana:. upādhyāyagaṇāssarvē yajamānamathābruvan৷৷

अयं पर्वणि वेगेन यज्ञियाश्वोऽपनीयते। हर्तारं जहि काकुत्स्थ हयश्चैवोपनीयताम्।।

ayaṅ parvaṇi vēgēna yajñiyāśvō.panīyatē. hartāraṅ jahi kākutstha hayaścaivōpanīyatām৷৷

यज्ञच्छिद्रं भवत्येतत्सर्वेषामशिवाय न:। तत्तथा क्रियतां राजन् यथाऽच्छिद्र: क्रतुर्भवेत्।।

yajñacchidraṅ bhavatyētatsarvēṣāmaśivāya na:. tattathā kriyatāṅ rājan! yathā.cchidra: kraturbhavēt৷৷

उपाध्यायवच श्श्रुत्वा तस्मिन् सदसि पार्थिव:। षष्टिं पुत्रसहस्राणि वाक्यमेतदुवाच ह।।

upādhyāyavaca śśrutvā tasmin sadasi pārthiva:. ṣaṣṭiṅ putrasahasrāṇi vākyamētaduvāca ha৷৷

गतिं पुत्रा: न पश्यामि रक्षसां परुषर्षभा:। मन्त्रपूतैर्महाभागैरास्थितो हि महाक्रतु:।।

gatiṅ putrā: na paśyāmi rakṣasāṅ paruṣarṣabhā:. mantrapūtairmahābhāgairāsthitō hi mahākratu:৷৷

तद्गच्छत विचिन्वध्वं पुत्रका: भद्रमस्तु व:। समुद्रमालिनीं सर्वां पृथिवीमनुगच्छत।।

tadgacchata vicinvadhvaṅ putrakā: bhadramastu va:. samudramālinīṅ sarvāṅ pṛthivīmanugacchata৷৷

एकैकयोजनं पुत्रा विस्तारमधिगच्छत। यावत्तुरगसन्दर्श: तावत् खनत मेदिनीम्। तं चैव हयहर्तारं मार्गमाणा ममाज्ञया।।

ēkaikayōjanaṅ putrā vistāramadhigacchata. yāvatturagasandarśa: tāvat khanata mēdinīm. taṅ caiva hayahartāraṅ mārgamāṇā mamājñayā৷৷

दीक्षित: पौत्रसहितस्सोपाध्यायगणो ह्यहम्। इह स्थास्यामि भद्रं वो यावत्तुरगदर्शनम्।।

dīkṣita: pautrasahitassōpādhyāyagaṇō hyaham. iha sthāsyāmi bhadraṅ vō yāvatturagadarśanam৷৷

इत्युक्ता हृष्टमनसो राजपुत्रा महाबला:। जग्मुर्महीतलं राम पितुर्वचनयन्त्रिता:।।

ityuktā hṛṣṭamanasō rājaputrā mahābalā:. jagmurmahītalaṅ rāma piturvacanayantritā:৷৷

योजनायामविस्तारमेकैको धरणीतलम्। बिभिदु: परुषव्याघ्र वज्रस्पर्शसमैर्नखै:।।

yōjanāyāmavistāramēkaikō dharaṇītalam. bibhidu: paruṣavyāghra vajrasparśasamairnakhai:৷৷

शूलैरशनिकल्पैश्च हलैश्चापि सुदारुणै:। भिद्यमाना वसुमती ननाद रघुनन्दन।।

śūlairaśanikalpaiśca halaiścāpi sudāruṇai:. bhidyamānā vasumatī nanāda raghunandana৷৷

नागानां मथ्यमानानामसुराणां च राघव । राक्षसानां च दुर्धर्षस्सत्त्वानां निनदोऽभवत्।।

nāgānāṅ mathyamānānāmasurāṇāṅ ca rāghava! . rākṣasānāṅ ca durdharṣassattvānāṅ ninadō.bhavat৷৷

योजनानां सहस्राणि षष्टिं तु रघुनन्दन । बिभिदुर्धरणीं वीरा: रसातलमनुत्तमम्।।

yōjanānāṅ sahasrāṇi ṣaṣṭiṅ tu raghunandana! . bibhidurdharaṇīṅ vīrā: rasātalamanuttamam৷৷

एवं पर्वतसम्बाधं जम्बूद्वीपं नृपात्मजा:। खनन्तो नरशार्दूल सर्वत: परिचक्रमु:।।

ēvaṅ parvatasambādhaṅ jambūdvīpaṅ nṛpātmajā:. khanantō naraśārdūla! sarvata: paricakramu:৷৷

ततो देवास्सगन्धर्वास्सासुरास्सहपन्नगा:। सम्भ्रान्तमनसस्सर्वे पितामहमुपागमन्।।

tatō dēvāssagandharvāssāsurāssahapannagā:. sambhrāntamanasassarvē pitāmahamupāgaman৷৷

ते प्रसाद्य महात्मानं विषण्णवदनास्तदा। ऊचु: परमसन्त्रस्ता पितामहमिदं वच:।।

tē prasādya mahātmānaṅ viṣaṇṇavadanāstadā. ūcu: paramasantrastā pitāmahamidaṅ vaca:৷৷

भगवन् पृथिवी सर्वा खन्यते सगरात्मजै:। बहवश्च महात्मानो हन्यन्ते तलवासिन:।।

bhagavan pṛthivī sarvā khanyatē sagarātmajai:. bahavaśca mahātmānō hanyantē talavāsina:৷৷

अयं यज्ञहरोऽस्माकमनेनाश्वोऽपनीयते। इति ते सर्वभूतानि निघ्नन्ति सगरात्मजा:।।

ayaṅ yajñaharō.smākamanēnāśvō.panīyatē. iti tē sarvabhūtāni nighnanti sagarātmajā:৷৷