नारदस्य तु तद्वाक्यं श्रुत्वा वाक्यविशारद:। पूजयामास धर्मात्मा सहशिष्यो महामुनि: ।।

nāradasya tu tadvākyaṅ śrutvā vākyaviśārada:. pūjayāmāsa dharmātmā sahaśiṣyō mahāmuni: ৷৷

यथावत्पूजितस्तेन देवर्षिर्नारदस्तदा । आपृष्ट्वैवाभ्यनुज्ञातस्स जगाम विहायसम् ।।

yathāvatpūjitastēna dēvarṣirnāradastadā . āpṛṣṭvaivābhyanujñātassa jagāma vihāyasam ৷৷

स मुहूर्तं गते तस्मिन्देवलोकं मुनिस्तदा । जगाम तमसातीरं जाह्नव्यास्त्वविदूरत: ।।

sa muhūrtaṅ gatē tasmindēvalōkaṅ munistadā . jagāma tamasātīraṅ jāhnavyāstvavidūrata: ৷৷

स तु तीरं समासाद्य तमसाया महामुनि: । शिष्यमाह स्थितं पार्श्वे दृष्ट्वा तीर्थमकर्दमम् ।।

sa tu tīraṅ samāsādya tamasāyā mahāmuni: . śiṣyamāha sthitaṅ pārśvē dṛṣṭvā tīrthamakardamam ৷৷

अकर्दममिदं तीर्थं भरद्वाज निशामय । रमणीयं प्रसन्नाम्बु सन्मनुष्यमनो यथा ।।

akardamamidaṅ tīrthaṅ bharadvāja niśāmaya . ramaṇīyaṅ prasannāmbu sanmanuṣyamanō yathā ৷৷

न्यस्यतां कलशस्तात दीयतां वल्कलं मम । इदमेवावगाहिष्ये तमसातीर्थमुत्तमम् ।।

nyasyatāṅ kalaśastāta dīyatāṅ valkalaṅ mama . idamēvāvagāhiṣyē tamasātīrthamuttamam ৷৷

एवमुक्तो भरद्वाजो वाल्मीकेन महात्मना । प्रायच्छत मुनेस्तस्य वल्कलं नियतो गुरो: ।।

ēvamuktō bharadvājō vālmīkēna mahātmanā . prāyacchata munēstasya valkalaṅ niyatō gurō: ৷৷

स शिष्यहस्तादादाय वल्कलं नियतेन्द्रिय: । विचचार ह पश्यंस्तत्सर्वतो विपुलं वनम् ।।

sa śiṣyahastādādāya valkalaṅ niyatēndriya: . vicacāra ha paśyaṅstatsarvatō vipulaṅ vanam ৷৷

तस्याभ्याशे तु मिथुनं चरन्तमनपायिनम् । ददर्श भगवांस्तत्र क्रौञ्चयोश्चारुनिस्वनम् ।।

tasyābhyāśē tu mithunaṅ carantamanapāyinam . dadarśa bhagavāṅstatra krauñcayōścārunisvanam ৷৷

तस्मात्तु मिथुनादेकं पुमांसं पापनिश्चय: । जघान वैरनिलयो निषादस्तस्य पश्यत: ।।

tasmāttu mithunādēkaṅ pumāṅsaṅ pāpaniścaya: . jaghāna vairanilayō niṣādastasya paśyata: ৷৷

तं शोणितपरीताङ्गं वेष्टमानं महीतले । भार्या तु निहतं दृष्ट्वा रुराव करुणां गिरम् ।।

taṅ śōṇitaparītāṅgaṅ vēṣṭamānaṅ mahītalē . bhāryā tu nihataṅ dṛṣṭvā rurāva karuṇāṅ giram ৷৷

।। वियुक्ता पतिना तेन द्विजेन सहचारिणा । ताम्रशीर्षेण मत्तेन पत्रिणा सहितेन वै ।।

৷৷ viyuktā patinā tēna dvijēna sahacāriṇā . tāmraśīrṣēṇa mattēna patriṇā sahitēna vai ৷৷

तदा तु तं द्विजं दृष्ट्वा निषादेन निपातितम् । ऋषेर्धर्मात्मनस्तस्य कारुण्यं समपद्यत ।।

tadā tu taṅ dvijaṅ dṛṣṭvā niṣādēna nipātitam . ṛṣērdharmātmanastasya kāruṇyaṅ samapadyata ৷৷

तत: करुणवेदित्वादधर्मोऽयमिति द्विज: । निशाम्य रुदतीं क्रौञ्चीमिदं वचनमब्रवीत् ।।

tata: karuṇavēditvādadharmō.yamiti dvija: . niśāmya rudatīṅ krauñcīmidaṅ vacanamabravīt ৷৷

मा निषाद प्रतिष्ठां त्वमगमश्शाश्वतीस्समा: । यत्क्रौञ्चमिथुनादेकमवधी: काममोहितम् ।।

mā niṣāda pratiṣṭhāṅ tvamagamaśśāśvatīssamā: . yatkrauñcamithunādēkamavadhī: kāmamōhitam ৷৷

तस्यैवं ब्रुवतश्चिन्ता बभूव हृदि वीक्षतः । शोकार्तेनास्य शकुने: किमिदं व्याहृतं मया ।।

tasyaivaṅ bruvataścintā babhūva hṛdi vīkṣataḥ . śōkārtēnāsya śakunē: kimidaṅ vyāhṛtaṅ mayā ৷৷

चिन्तयन्स महाप्राज्ञश्चकार मतिमान्मतिम् । शिष्यं चैवाऽब्रवीद्वाक्यमिदं स मुनिपुङ्गव: ।।

cintayansa mahāprājñaścakāra matimānmatim . śiṣyaṅ caivā.bravīdvākyamidaṅ sa munipuṅgava: ৷৷

पादबद्धोऽक्षरसमस्तन्त्रीलयसमन्वित: । शोकार्तस्य प्रवृत्तो मे श्लोको भवतु नान्यथा ।।

pādabaddhō.kṣarasamastantrīlayasamanvita: . śōkārtasya pravṛttō mē ślōkō bhavatu nānyathā ৷৷

शिष्यस्तु तस्य ब्रुवतो मुनेर्वाक्यमनुत्तमम् । प्रतिजग्राह संहृष्टस्तस्य तुष्टोऽभवद्गुरु: ।।

śiṣyastu tasya bruvatō munērvākyamanuttamam . pratijagrāha saṅhṛṣṭastasya tuṣṭō.bhavadguru: ৷৷

सोऽभिषेकं तत: कृत्वा तीर्थे तस्मिन्यथाविधि । तमेव चिन्तयन्नर्थमुपावर्तत वै मुनि: ।।

sō.bhiṣēkaṅ tata: kṛtvā tīrthē tasminyathāvidhi . tamēva cintayannarthamupāvartata vai muni: ৷৷

भरद्वाजस्ततश्शिष्यो विनीतश्श्रुतवान्मुनेः । कलशं पूर्णमादाय पृष्ठतोऽनुजगाम ह ।।

bharadvājastataśśiṣyō vinītaśśrutavānmunēḥ . kalaśaṅ pūrṇamādāya pṛṣṭhatō.nujagāma ha ৷৷

स प्रविश्याश्रमपदं शिष्येण सह धर्मवित् । उपविष्ट: कथाश्चान्याश्चकार ध्यानमास्थित: ।।

sa praviśyāśramapadaṅ śiṣyēṇa saha dharmavit . upaviṣṭa: kathāścānyāścakāra dhyānamāsthita: ৷৷

आजगाम ततो ब्रह्मा लोककर्ता स्वयं प्रभु: । चतुर्मुखो महातेजा द्रष्टुं तं मुनिपुङ्गवम् ।।

ājagāma tatō brahmā lōkakartā svayaṅ prabhu: . caturmukhō mahātējā draṣṭuṅ taṅ munipuṅgavam ৷৷

वाल्मीकिरथ तं दृष्ट्वा सहसोत्थाय वाग्यत: । प्राञ्जलि: प्रयतो भूत्वा तस्थौ परमविस्मित: ।।

vālmīkiratha taṅ dṛṣṭvā sahasōtthāya vāgyata: . prāñjali: prayatō bhūtvā tasthau paramavismita: ৷৷

पूजयामास तं देवं पाद्यार्घ्यासनवन्दनै: । प्रणम्य विधिवच्चैनं पृष्ट्वाऽनामयमव्ययम् ।।

pūjayāmāsa taṅ dēvaṅ pādyārghyāsanavandanai: . praṇamya vidhivaccainaṅ pṛṣṭvā.nāmayamavyayam ৷৷

अथोपविश्य भगवानासने परमार्चिते । वाल्मीकये महर्षये सन्दिदेशासनं तत: ।।

athōpaviśya bhagavānāsanē paramārcitē . vālmīkayē maharṣayē sandidēśāsanaṅ tata: ৷৷

ब्रह्मणा समनुज्ञातस्सोऽप्युपाविशदासने । उपविष्टे तदा तस्मिन्सर्वलोकपितामहे। तद्गतेनैव मनसा वाल्मीकिर्ध्यानमास्थित: ।।

brahmaṇā samanujñātassō.pyupāviśadāsanē . upaviṣṭē tadā tasminsarvalōkapitāmahē. tadgatēnaiva manasā vālmīkirdhyānamāsthita: ৷৷

पापात्मना कृतं कष्टं वैरग्रहणबुद्धिना । यस्तादृशं चारुरवं क्रौञ्चं हन्यादकारणात् ।।

pāpātmanā kṛtaṅ kaṣṭaṅ vairagrahaṇabuddhinā . yastādṛśaṅ cāruravaṅ krauñcaṅ hanyādakāraṇāt ৷৷

शोचन्नेव मुहु: क्रौञ्चीमुपश्लोकमिमं पुन: । जगावन्तर्गतमना भूत्वा शोकपरायण: ।।

śōcannēva muhu: krauñcīmupaślōkamimaṅ puna: . jagāvantargatamanā bhūtvā śōkaparāyaṇa: ৷৷

तमुवाच ततो ब्रह्मा प्रहसन्मुनिपुङ्गवम् । श्लोक एव त्वया बद्धो नात्र कार्या विचारणा ।।

tamuvāca tatō brahmā prahasanmunipuṅgavam . ślōka ēva tvayā baddhō nātra kāryā vicāraṇā ৷৷

मच्छन्दादेव ते ब्रह्मन् प्रवृत्तेयं सरस्वती । रामस्य चरितं सर्वं कुरु त्वमृषिसत्तम ।।

macchandādēva tē brahman pravṛttēyaṅ sarasvatī . rāmasya caritaṅ sarvaṅ kuru tvamṛṣisattama ৷৷

धर्मात्मनो गुणवतो लोके रामस्य धीमत: । वृत्तं कथय धीरस्य यथा ते नारदाच्छ्रुतम् ।।

dharmātmanō guṇavatō lōkē rāmasya dhīmata: . vṛttaṅ kathaya dhīrasya yathā tē nāradācchrutam ৷৷

रहस्यं च प्रकाशं च यद्वृत्तं तस्य धीमत: । रामस्य सहसौमित्रेः राक्षसानां च सर्वश: ।।

rahasyaṅ ca prakāśaṅ ca yadvṛttaṅ tasya dhīmata: . rāmasya sahasaumitrēḥ rākṣasānāṅ ca sarvaśa: ৷৷

।। वैदेह्याश्चैव यद्वृत्तं प्रकाशं यदि वा रह: । तच्चाप्यविदितं सर्वं विदितं ते भविष्यति ।।

৷৷ vaidēhyāścaiva yadvṛttaṅ prakāśaṅ yadi vā raha: . taccāpyaviditaṅ sarvaṅ viditaṅ tē bhaviṣyati ৷৷

न ते वागनृता काव्ये काचिदत्र भविष्यति । कुरु रामकथां पुण्यां श्लोकबद्धां मनोरमाम् ।।

na tē vāganṛtā kāvyē kācidatra bhaviṣyati . kuru rāmakathāṅ puṇyāṅ ślōkabaddhāṅ manōramām ৷৷

यावत् स्थास्यन्ति गिरयस्सरितश्च महीतले । तावद्रामायणकथा लोकेषु प्रचरिष्यति ।।

yāvat sthāsyanti girayassaritaśca mahītalē . tāvadrāmāyaṇakathā lōkēṣu pracariṣyati ৷৷

यावद्रामायणकथा त्वत्कृता प्रचरिष्यति । तावदूर्ध्वमधश्च त्वं मल्लोकेषु निवत्स्यसि ।।

yāvadrāmāyaṇakathā tvatkṛtā pracariṣyati . tāvadūrdhvamadhaśca tvaṅ mallōkēṣu nivatsyasi ৷৷

इत्युक्त्वा भगवान्ब्रह्मा तत्रैवान्तरधीयत । ततस्सशिष्यो भगवान्मुनिर्विस्मयमाययौ ।।

ityuktvā bhagavānbrahmā tatraivāntaradhīyata . tatassaśiṣyō bhagavānmunirvismayamāyayau ৷৷

तस्य शिष्यास्ततस्सर्वे जगुश्श्लोकमिमं पुन: । मुहुर्मुहु: प्रीयमाणा: प्राहुश्च भृशविस्मिता: ।।

tasya śiṣyāstatassarvē jaguśślōkamimaṅ puna: . muhurmuhu: prīyamāṇā: prāhuśca bhṛśavismitā: ৷৷

समाक्षरैश्चतुर्भिर्य: पादैर्गीतो महर्षिणा । सोऽनुव्याहरणाद्भूयश्श्लोकश्श्लोकत्वमागत: ।।

samākṣaraiścaturbhirya: pādairgītō maharṣiṇā . sō.nuvyāharaṇādbhūyaśślōkaśślōkatvamāgata: ৷৷

तस्य बुद्धिरियं जाता वाल्मीकेर्भावितात्मन: । कृत्स्नं रामायणं काव्यमीदृशै: करवाण्यहम् ।।

tasya buddhiriyaṅ jātā vālmīkērbhāvitātmana: . kṛtsnaṅ rāmāyaṇaṅ kāvyamīdṛśai: karavāṇyaham ৷৷

उदारवृत्तार्थपदैर्मनोरमैः तदास्य रामस्य चकारकीर्तिमान् । समाक्षरैश्श्लोकशतैर्यशस्विनो यशस्करं काव्यमुदारधीर्मुनि: ।।

udāravṛttārthapadairmanōramaiḥ tadāsya rāmasya cakārakīrtimān . samākṣaraiśślōkaśatairyaśasvinō yaśaskaraṅ kāvyamudāradhīrmuni: ৷৷

तदुपगतसमाससन्धियोगं सममधुरोपनतार्थवाक्यबद्धम् । रघुवरचरितं मुनिप्रणीतं दशशिरसश्च वधं निशामयध्वम् ।।

tadupagatasamāsasandhiyōgaṅ samamadhurōpanatārthavākyabaddham . raghuvaracaritaṅ munipraṇītaṅ daśaśirasaśca vadhaṅ niśāmayadhvam ৷৷