अर्जुनो ऽपि तदान्विष्य कृष्णरामकलेवरे संस्कारं लम्भयाम आस तथान्येषाम अनुक्रमात ।।

arjuno 'pi tadānviṣya kṛṣṇarāmakalevare saṃskāraṃ lambhayām āsa tathānyeṣām anukramāt ||

अष्टौ महिष्यः कथिता रुक्मिणीप्रमुखास तु याः उपगुह्य हरेर देहं विविशुस ता हुताशनम ।।

aṣṭau mahiṣyaḥ kathitā rukmiṇīpramukhās tu yāḥ upaguhya harer dehaṃ viviśus tā hutāśanam ||

रेवती चैव रामस्य देहम आश्लिष्य सत्तम विवेश ज्वलितं वह्निं तत्सङ्गाह्लादशीतलम ।।

revatī caiva rāmasya deham āśliṣya sattama viveśa jvalitaṃ vahniṃ tatsaṅgāhlādaśītalam ||

उग्रसेनस तु तच छ्रुत्वा तथैवानकदुन्दुभिः देवकी रोहिणी चैव विविशुर जातवेदसम ।।

ugrasenas tu tac chrutvā tathaivānakadundubhiḥ devakī rohiṇī caiva viviśur jātavedasam ||

ततो ऽर्जुनः प्रेतकार्यं कृत्वा तेषां यथाविधि निश्चक्राम जनं सर्वं गृहीत्वा वज्रम एव च ।।

tato 'rjunaḥ pretakāryaṃ kṛtvā teṣāṃ yathāvidhi niścakrāma janaṃ sarvaṃ gṛhītvā vajram eva ca ||

द्वारवत्या विनिष्क्रान्ताः कृष्णपत्न्यः सहस्रशः वज्रं जनं च कौन्तेयः पालयञ छनकैर ययौ ।।

dvāravatyā viniṣkrāntāḥ kṛṣṇapatnyaḥ sahasraśaḥ vajraṃ janaṃ ca kaunteyaḥ pālayañ chanakair yayau ||

सभा सुधर्मा कृष्णेन मर्त्यलोके समुज्झिते स्वर्गं जगाम मैत्रेय पारिजातश च पादपः ।।

sabhā sudharmā kṛṣṇena martyaloke samujjhite svargaṃ jagāma maitreya pārijātaś ca pādapaḥ ||

यस्मिन दिने हरिर यातो दिवं संत्यज्य मेदिनीम तस्मिन्न एवावतीर्णो ऽयं कालकायो बली कलिः ।।

yasmin dine harir yāto divaṃ saṃtyajya medinīm tasminn evāvatīrṇo 'yaṃ kālakāyo balī kaliḥ ||

प्लावयाम आस तां शून्यां द्वारकां च महोदधिः यदुदेवगृहं त्व एकं नाप्लावयत सागरः ।।

plāvayām āsa tāṃ śūnyāṃ dvārakāṃ ca mahodadhiḥ yadudevagṛhaṃ tv ekaṃ nāplāvayata sāgaraḥ ||

नातिक्रान्तुम अलं ब्रह्मंस तद अद्यापि महोदधिः नित्यं संनिहितस तत्र भगवान केशवो यतः ।।

nātikrāntum alaṃ brahmaṃs tad adyāpi mahodadhiḥ nityaṃ saṃnihitas tatra bhagavān keśavo yataḥ ||

तद अतीव महापुण्यं सर्वपातकनाशनम विष्णुक्रीडान्वितं स्थानं दृष्ट्वा पापात प्रमुच्यते ।।

tad atīva mahāpuṇyaṃ sarvapātakanāśanam viṣṇukrīḍānvitaṃ sthānaṃ dṛṣṭvā pāpāt pramucyate ||

पार्थः पञ्चनदे देशे बहुधान्यसमन्विते चकार वासं सर्वस्य जनस्य मुनिसत्तम ।।

pārthaḥ pañcanade deśe bahudhānyasamanvite cakāra vāsaṃ sarvasya janasya munisattama ||

ततो लोभः समभवत पार्थेनैकेन धन्विना दृष्ट्वा स्त्रियो नीयमाना दस्यूनां निहतेश्वराः ।।

tato lobhaḥ samabhavat pārthenaikena dhanvinā dṛṣṭvā striyo nīyamānā dasyūnāṃ nihateśvarāḥ ||

ततस ते पापकर्माणो लोभोपहतचेतसः आभीरा मन्त्रयाम आसुः समेत्यात्यन्तदुर्मदाः ।।

tatas te pāpakarmāṇo lobhopahatacetasaḥ ābhīrā mantrayām āsuḥ sametyātyantadurmadāḥ ||

अयम एको ऽर्जुनो धन्वी स्त्रीजनं निहतेश्वरम नयत्य अस्मान अतिक्रम्य धिग एतद भवतां बलम ।।

ayam eko 'rjuno dhanvī strījanaṃ nihateśvaram nayaty asmān atikramya dhig etad bhavatāṃ balam ||

हत्वा गर्वं समारूढो भीष्मद्रोणजयद्रथान कर्णादींश च न जानाति बलं ग्रामनिवासिनाम ।।

hatvā garvaṃ samārūḍho bhīṣmadroṇajayadrathān karṇādīṃś ca na jānāti balaṃ grāmanivāsinām ||

हे हे यष्टीर महायामा गृह्णीतायं सुदुर्मतिः सर्वान एवावजानाति किं वो बाहुभिर उन्नतैः ।।

he he yaṣṭīr mahāyāmā gṛhṇītāyaṃ sudurmatiḥ sarvān evāvajānāti kiṃ vo bāhubhir unnataiḥ ||

ततो यष्टिप्रहरणा दस्यवो लोप्त्रहारिणः सहस्रशो ऽभ्यधावन्त तं जनं निहतेश्वरम ।।

tato yaṣṭipraharaṇā dasyavo loptrahāriṇaḥ sahasraśo 'bhyadhāvanta taṃ janaṃ nihateśvaram ||

ततो निवृत्य कौन्तेयः प्राहाभीरान हसन्न इव निवर्तध्वम अधर्मज्ञा यदि न स्थ मुमूर्षवः ।।

tato nivṛtya kaunteyaḥ prāhābhīrān hasann iva nivartadhvam adharmajñā yadi na stha mumūrṣavaḥ ||

अवज्ञाय वचस तस्य जगृहुस ते तदा धनम स्त्रीजनं चैव मैत्रेय विष्वक्सेनपरिग्रहम ।।

avajñāya vacas tasya jagṛhus te tadā dhanam strījanaṃ caiva maitreya viṣvaksenaparigraham ||

ततो ऽर्जुनो धनुर दिव्यं गाण्डीवम अजरं युधि आरोपयितुम आरेभे न शशाक च वीर्यवान ।।

tato 'rjuno dhanur divyaṃ gāṇḍīvam ajaraṃ yudhi āropayitum ārebhe na śaśāka ca vīryavān ||

चकार सज्जं कृच्छ्राच च तच चाभूच छिथिलं पुनः न सस्मार तथास्त्राणि चिन्तयन्न अपि पाण्डवः ।।

cakāra sajjaṃ kṛcchrāc ca tac cābhūc chithilaṃ punaḥ na sasmāra tathāstrāṇi cintayann api pāṇḍavaḥ ||

शरान मुमोच चैतेषु पार्थो वैरिष्व अमर्षितः त्वग्भेदं ते परं चक्रुर अस्ता गाण्डीवधन्वना ।।

śarān mumoca caiteṣu pārtho vairiṣv amarṣitaḥ tvagbhedaṃ te paraṃ cakrur astā gāṇḍīvadhanvanā ||

वह्निना ये ऽक्षया दत्ताः शरास ते ऽपि क्षयं ययुः युध्यतः सह गोपालैर अर्जुनस्य भवक्षये ।।

vahninā ye 'kṣayā dattāḥ śarās te 'pi kṣayaṃ yayuḥ yudhyataḥ saha gopālair arjunasya bhavakṣaye ||

अचिन्तयच च कौन्तेयः कृष्णस्यैव हि तद बलम यन मया शरसंघातैः सकला भूभृतो जिताः ।।

acintayac ca kaunteyaḥ kṛṣṇasyaiva hi tad balam yan mayā śarasaṃghātaiḥ sakalā bhūbhṛto jitāḥ ||

मिषतः पाण्डुपुत्रस्य ततस ताः प्रमदोत्तमाः आभीरैर अपकृष्यन्त कामाच चान्याः प्रवव्रजुः ।।

miṣataḥ pāṇḍuputrasya tatas tāḥ pramadottamāḥ ābhīrair apakṛṣyanta kāmāc cānyāḥ pravavrajuḥ ||

ततः शरेषु क्षीणेषु धनुष्कोट्या धनंजयः जघान दस्यूंस ते चास्य प्रहाराञ जहसुर मुने ।।

tataḥ śareṣu kṣīṇeṣu dhanuṣkoṭyā dhanaṃjayaḥ jaghāna dasyūṃs te cāsya prahārāñ jahasur mune ||

प्रेक्षतश चैव पार्थस्य वृष्ण्यन्धकवरस्त्रियः जग्मुर आदाय ते म्लेच्छाः समस्ता मुनिसत्तम ।।

prekṣataś caiva pārthasya vṛṣṇyandhakavarastriyaḥ jagmur ādāya te mlecchāḥ samastā munisattama ||

ततः सुदुःखितो जिष्णुः कष्टं कष्टम इति ब्रुवन अहो भगवता तेन मुक्तो ऽस्मीति रुरोद वै ।।

tataḥ suduḥkhito jiṣṇuḥ kaṣṭaṃ kaṣṭam iti bruvan aho bhagavatā tena mukto 'smīti ruroda vai ||

तद धनुस तानि शस्त्राणि स रथस ते च वाजिनः सर्वम एकपदे नष्टं दानम अश्रोत्रिये यथा ।।

tad dhanus tāni śastrāṇi sa rathas te ca vājinaḥ sarvam ekapade naṣṭaṃ dānam aśrotriye yathā ||

अहो ऽतिबलवद दैवं विना तेन महात्मना यद असामर्थ्ययुक्ते ऽपि नीचवर्गे जयप्रदम ।।

aho 'tibalavad daivaṃ vinā tena mahātmanā yad asāmarthyayukte 'pi nīcavarge jayapradam ||

तौ बाहू स च मे मुष्टिः स्थानं तत सो ऽस्मि चार्जुनः पुण्येनैव विना तेन गतं सर्वम असारताम ।।

tau bāhū sa ca me muṣṭiḥ sthānaṃ tat so 'smi cārjunaḥ puṇyenaiva vinā tena gataṃ sarvam asāratām ||

ममार्जुनत्वं भीमस्य भीमत्वं तत कृतं ध्रुवम विना तेन यद आभीरैर जितो ऽहं कथम अन्यथा ।।

mamārjunatvaṃ bhīmasya bhīmatvaṃ tat kṛtaṃ dhruvam vinā tena yad ābhīrair jito 'haṃ katham anyathā ||

इत्थं वदन ययौ जिष्णुर मथुराख्यं पुरोत्तमम चकार तत्र राजानं वज्रं यादवनन्दनम ।।

itthaṃ vadan yayau jiṣṇur mathurākhyaṃ purottamam cakāra tatra rājānaṃ vajraṃ yādavanandanam ||

स ददर्श ततो व्यासं फाल्गुनः काननाश्रयम तम उपेत्य महाभागं विनयेनाभ्यवादयत ।।

sa dadarśa tato vyāsaṃ phālgunaḥ kānanāśrayam tam upetya mahābhāgaṃ vinayenābhyavādayat ||

तं वन्दमानं चरणाव अवलोक्य मुनिश चिरम उवाच पार्थं विच्छायः कथम अत्यन्तम ईदृशः ।।

taṃ vandamānaṃ caraṇāv avalokya muniś ciram uvāca pārthaṃ vicchāyaḥ katham atyantam īdṛśaḥ ||

अवीरजोऽनुगमनं ब्रह्महत्याथवा कृता दृढाशाभङ्गदुःखीव भ्रष्टच्छायो ऽसि साम्प्रतम ।।

avīrajo'nugamanaṃ brahmahatyāthavā kṛtā dṛḍhāśābhaṅgaduḥkhīva bhraṣṭacchāyo 'si sāmpratam ||

सान्तानिकादयो वा ते याचमाना निराकृताः अगम्यस्त्रीरतिर वा त्वं तेनासि विगतप्रभः ।।

sāntānikādayo vā te yācamānā nirākṛtāḥ agamyastrīratir vā tvaṃ tenāsi vigataprabhaḥ ||

भुङ्क्ते ऽप्रदाय विप्रेभ्यो एको मिष्टम अथो भवान किं वा कृपणवित्तानि हृतानि भवतार्जुन ।।

bhuṅkte 'pradāya viprebhyo eko miṣṭam atho bhavān kiṃ vā kṛpaṇavittāni hṛtāni bhavatārjuna ||

कच्चित त्वं शूर्पवातस्य गोचरत्वं गतो ऽर्जुन दुष्टचक्षुर्हतो वापि निःश्रीकः कथम अन्यथा ।।

kaccit tvaṃ śūrpavātasya gocaratvaṃ gato 'rjuna duṣṭacakṣurhato vāpi niḥśrīkaḥ katham anyathā ||

स्पृष्टो नखाम्भसा वाथ घटवार्युक्षितो ऽपि वा तेनातीवासि विच्छायो न्यूनैर वा युधि निर्जितः ।।

spṛṣṭo nakhāmbhasā vātha ghaṭavāryukṣito 'pi vā tenātīvāsi vicchāyo nyūnair vā yudhi nirjitaḥ ||

ततः पार्थो विनिश्वस्य श्रूयतां भगवन्न इति प्रोक्तो यथावद आचष्टे व्यासायात्मपराभवम ।।

tataḥ pārtho viniśvasya śrūyatāṃ bhagavann iti prokto yathāvad ācaṣṭe vyāsāyātmaparābhavam ||

यद बलं यच च नस तेजो यद वीर्यं यः पराक्रमः या श्रीश छाया च नः सो ऽस्मान परित्यज्य हरिर गतः ।।

yad balaṃ yac ca nas tejo yad vīryaṃ yaḥ parākramaḥ yā śrīś chāyā ca naḥ so 'smān parityajya harir gataḥ ||

इतरेणेव महता स्मितपूर्वाभिभाषिणा हीना वयं मुने तेन जातास तृणमया इव ।।

itareṇeva mahatā smitapūrvābhibhāṣiṇā hīnā vayaṃ mune tena jātās tṛṇamayā iva ||

अस्त्राणां सायकानां च गाण्डीवस्य तथा मम सारता याभवन मूर्ता स गतः पुरुषोत्तमः ।।

astrāṇāṃ sāyakānāṃ ca gāṇḍīvasya tathā mama sāratā yābhavan mūrtā sa gataḥ puruṣottamaḥ ||

यस्यावलोकनाद अस्माञ श्रीर जयः संपद उन्नतिः न तत्याज स गोविन्दस त्यक्त्वास्मान भगवान गतः ।।

yasyāvalokanād asmāñ śrīr jayaḥ saṃpad unnatiḥ na tatyāja sa govindas tyaktvāsmān bhagavān gataḥ ||

भीष्मद्रोणाङ्गराजाद्यास तथा दुर्योधनादयः यत्प्रभावेन निर्दग्धाः स कृष्णस त्यक्तवान भुवम ।।

bhīṣmadroṇāṅgarājādyās tathā duryodhanādayaḥ yatprabhāvena nirdagdhāḥ sa kṛṣṇas tyaktavān bhuvam ||

निर्यौवना हतश्रीका भ्रष्टच्छायेव मे मही विभाति तात नैको ऽहं विरहे तस्य चक्रिणः ।।

niryauvanā hataśrīkā bhraṣṭacchāyeva me mahī vibhāti tāta naiko 'haṃ virahe tasya cakriṇaḥ ||

यस्यानुभावाद भीष्माद्यैर मय्य अग्नौ शलभायितम विना तेनाद्य कृष्णेन गोपालैर अस्मि निर्जितः ।।

yasyānubhāvād bhīṣmādyair mayy agnau śalabhāyitam vinā tenādya kṛṣṇena gopālair asmi nirjitaḥ ||

गाण्डीवं त्रिषु लोकेषु ख्यातिं यदनुभावतः गतं तेन विनाभीरैर लगुडैस तन्निराकृतम ।।

gāṇḍīvaṃ triṣu lokeṣu khyātiṃ yadanubhāvataḥ gataṃ tena vinābhīrair laguḍais tannirākṛtam ||

स्त्रीसहस्राण्य अनेकानि मन्नाथानि महामुने यततो मम नीतानि दस्युभिर लगुडायुधैः ।।

strīsahasrāṇy anekāni mannāthāni mahāmune yatato mama nītāni dasyubhir laguḍāyudhaiḥ ||

आनीयमानम आभीरैः कृष्ण कृष्णावरोधनम हृतं यष्टिप्रहरणैः परिभूय बलं मम ।।

ānīyamānam ābhīraiḥ kṛṣṇa kṛṣṇāvarodhanam hṛtaṃ yaṣṭipraharaṇaiḥ paribhūya balaṃ mama ||

निःश्रीकता न मे चित्रं यज जीवामि तद अद्भुतम नीचावमानपङ्काङ्की निर्लज्जो ऽस्मि पितामह ।।

niḥśrīkatā na me citraṃ yaj jīvāmi tad adbhutam nīcāvamānapaṅkāṅkī nirlajjo 'smi pitāmaha ||

अलं ते व्रीडया पार्थ न त्वं शोचितुम अर्हसि अवेहि सर्वभूतेषु कालस्य गतिर ईदृशी ।।

alaṃ te vrīḍayā pārtha na tvaṃ śocitum arhasi avehi sarvabhūteṣu kālasya gatir īdṛśī ||

कालो भवाय भूतानाम अभावाय च पाण्डव कालमूलम इदं ज्ञात्वा भव स्थैर्यधनो ऽर्जुन ।।

kālo bhavāya bhūtānām abhāvāya ca pāṇḍava kālamūlam idaṃ jñātvā bhava sthairyadhano 'rjuna ||

नद्यः समुद्रा गिरयः सकला च वसुंधरा देवा मनुष्याः पशवस तरवः ससरीसृपाः ।।

nadyaḥ samudrā girayaḥ sakalā ca vasuṃdharā devā manuṣyāḥ paśavas taravaḥ sasarīsṛpāḥ ||

सृष्टाः कालेन कालेन पुनर यास्यन्ति संक्षयम कालात्मकम इदं सर्वं ज्ञात्वा शमम अवाप्नुहि ।।

sṛṣṭāḥ kālena kālena punar yāsyanti saṃkṣayam kālātmakam idaṃ sarvaṃ jñātvā śamam avāpnuhi ||

यच चात्थ कृष्णमाहात्म्यं तत तथैव धनंजय भारावतारकार्यार्थम अवतीर्णः स मेदिनीम ।।

yac cāttha kṛṣṇamāhātmyaṃ tat tathaiva dhanaṃjaya bhārāvatārakāryārtham avatīrṇaḥ sa medinīm ||

भाराक्रान्ता धरा याता देवानां समितिं पुरा तदर्थम अवतीर्णो ऽसौ कालरूपी जनार्दनः ।।

bhārākrāntā dharā yātā devānāṃ samitiṃ purā tadartham avatīrṇo 'sau kālarūpī janārdanaḥ ||

तच च निष्पादितं कार्यम अशेषा भूभृतो हताः वृष्ण्यन्धककुलं सर्वं तथा पार्थोपसंहृतम ।।

tac ca niṣpāditaṃ kāryam aśeṣā bhūbhṛto hatāḥ vṛṣṇyandhakakulaṃ sarvaṃ tathā pārthopasaṃhṛtam ||

न किंचिद अन्यत कर्तव्यम अस्य भूमितले प्रभोः अतो गतः स भगवान कृतकृत्यो यथेच्छया ।।

na kiṃcid anyat kartavyam asya bhūmitale prabhoḥ ato gataḥ sa bhagavān kṛtakṛtyo yathecchayā ||

सृष्टिं सर्गे करोत्य एष देवदेवः स्थितौ स्थितिम अन्ते ऽन्ताय समर्थो ऽयं साम्प्रतं वै यथा कृतम ।।

sṛṣṭiṃ sarge karoty eṣa devadevaḥ sthitau sthitim ante 'ntāya samartho 'yaṃ sāmprataṃ vai yathā kṛtam ||

तस्मात पार्थ न संतापस त्वया कार्यः पराभवात भवन्ति भवकालेषु पुरुषाणां पराक्रमाः ।।

tasmāt pārtha na saṃtāpas tvayā kāryaḥ parābhavāt bhavanti bhavakāleṣu puruṣāṇāṃ parākramāḥ ||

त्वयैकेन हता भीष्मद्रोणकर्णादयो नृपाः तेषाम अर्जुन कालोत्थः किं न्यूनाभिभवो न सः ।।

tvayaikena hatā bhīṣmadroṇakarṇādayo nṛpāḥ teṣām arjuna kālotthaḥ kiṃ nyūnābhibhavo na saḥ ||

विष्णोस तस्यानुभावेन यथा तेषां पराभवः त्वत्तस तथैव भवतो दस्युभ्यो ऽन्ते तदुद्भवः ।।

viṣṇos tasyānubhāvena yathā teṣāṃ parābhavaḥ tvattas tathaiva bhavato dasyubhyo 'nte tadudbhavaḥ ||

स देवो ऽन्यशरीराणि समाविश्य जगत्स्थितिम करोति सर्वभूतानां नाशं चान्ते जगत्पतिः ।।

sa devo 'nyaśarīrāṇi samāviśya jagatsthitim karoti sarvabhūtānāṃ nāśaṃ cānte jagatpatiḥ ||

तवोद्भवे स कौन्तेय सहायो ऽभूज जनार्दनः ।। भवान्ते त्वद्विपक्षास ते केशवेनावलोकिताः ।।

tavodbhave sa kaunteya sahāyo 'bhūj janārdanaḥ || bhavānte tvadvipakṣās te keśavenāvalokitāḥ ||

कः श्रद्दध्यात सगाङ्गेयान हन्यास त्वं सर्वकौरवान आभीरेभ्यश च भवतः कः श्रद्दध्यात पराभवम ।।

kaḥ śraddadhyāt sagāṅgeyān hanyās tvaṃ sarvakauravān ābhīrebhyaś ca bhavataḥ kaḥ śraddadhyāt parābhavam ||

पार्थैतत सर्वभूतस्य हरेर लीलाविचेष्टितम त्वया यत कौरवा ध्वस्ता यद आभीरैर भवाञ जितः ।।

pārthaitat sarvabhūtasya harer līlāviceṣṭitam tvayā yat kauravā dhvastā yad ābhīrair bhavāñ jitaḥ ||

गृहीता दस्युभिर यच च भवता शोचिताः स्त्रियः तद अप्य अहं यथावृत्तं कथयामि तवार्जुन ।।

gṛhītā dasyubhir yac ca bhavatā śocitāḥ striyaḥ tad apy ahaṃ yathāvṛttaṃ kathayāmi tavārjuna ||

अष्टावक्रः पुरा विप्रो जलवासरतो ऽभवत बहून वर्षगणान पार्थ गृणन ब्रह्म सनातनम ।।

aṣṭāvakraḥ purā vipro jalavāsarato 'bhavat bahūn varṣagaṇān pārtha gṛṇan brahma sanātanam ||

जितेष्व असुरसंघेषु मेरुपृष्ठे महोत्सवः बभूव तत्र गच्छन्त्यो ददृशुस तं सुरस्त्रियः ।।

jiteṣv asurasaṃgheṣu merupṛṣṭhe mahotsavaḥ babhūva tatra gacchantyo dadṛśus taṃ surastriyaḥ ||

रम्भातिलोत्तमाद्याश च शतशो ऽथ सहस्रशः तुष्टुवुस तं महात्मानं प्रशशंसुश च पाण्डव ।।

rambhātilottamādyāś ca śataśo 'tha sahasraśaḥ tuṣṭuvus taṃ mahātmānaṃ praśaśaṃsuś ca pāṇḍava ||

आकण्ठमग्नं सलिले जटाभारधरं मुनिम विनयावनताश चैनं प्रणेमुः स्तोत्रतत्पराः ।।

ākaṇṭhamagnaṃ salile jaṭābhāradharaṃ munim vinayāvanatāś cainaṃ praṇemuḥ stotratatparāḥ ||

यथा यथा प्रसन्नो ऽसौ तुष्टुवुस तं तथा तथा सर्वास ताः कौरवश्रेष्ठ वरिष्ठं तं द्विजन्मनाम ।।

yathā yathā prasanno 'sau tuṣṭuvus taṃ tathā tathā sarvās tāḥ kauravaśreṣṭha variṣṭhaṃ taṃ dvijanmanām ||

प्रसन्नो ऽहं महाभागा भवतीनां यद इष्यते मत्तस तद व्रियतां सर्वं प्रदास्याम्य अतिदुर्लभम ।।

prasanno 'haṃ mahābhāgā bhavatīnāṃ yad iṣyate mattas tad vriyatāṃ sarvaṃ pradāsyāmy atidurlabham ||

रम्भातिलोत्तमाद्यास तं वैदिक्यो ऽप्सरसो ऽब्रुवन प्रसन्ने त्वय्य अपर्याप्तं किम अस्माकम इति द्विज ।।

rambhātilottamādyās taṃ vaidikyo 'psaraso 'bruvan prasanne tvayy aparyāptaṃ kim asmākam iti dvija ||

इतरास त्व अब्रुवन विप्र प्रसन्नो भगवान यदि तद इच्छामः पतिं प्राप्तुं विप्रेन्द्र पुरुषोत्तमम ।।

itarās tv abruvan vipra prasanno bhagavān yadi tad icchāmaḥ patiṃ prāptuṃ viprendra puruṣottamam ||

एवं भविष्यतीत्य उक्त्वा उत्ततार जलान मुनिः तम उत्तीर्णं च ददृशुर विरूपं वक्रम अष्टधा ।।

evaṃ bhaviṣyatīty uktvā uttatāra jalān muniḥ tam uttīrṇaṃ ca dadṛśur virūpaṃ vakram aṣṭadhā ||

तं दृष्ट्वा गूहमानानां यासां हासः स्फुटो ऽभवत ताः शशाप मुनिः कोपम अवाप्य कुरुनन्दन ।।

taṃ dṛṣṭvā gūhamānānāṃ yāsāṃ hāsaḥ sphuṭo 'bhavat tāḥ śaśāpa muniḥ kopam avāpya kurunandana ||

यस्माद विरूपरूपं मां मत्वा हासावमानना भवतीभिः कृता तस्माद एषं शापं ददामि वः ।।

yasmād virūparūpaṃ māṃ matvā hāsāvamānanā bhavatībhiḥ kṛtā tasmād eṣaṃ śāpaṃ dadāmi vaḥ ||

मत्प्रसादेन भर्तारं लब्ध्वा तु पुरुषोत्तमम मच्छापोपहताः सर्वा दस्युहस्तं गमिष्यथ ।।

matprasādena bhartāraṃ labdhvā tu puruṣottamam macchāpopahatāḥ sarvā dasyuhastaṃ gamiṣyatha ||

इत्य उदीरितम आकर्ण्य मुनिस ताभिः प्रसादितः पुनः सुरेन्द्रलोकं वै प्राह भूयो गमिष्यथ ।।

ity udīritam ākarṇya munis tābhiḥ prasāditaḥ punaḥ surendralokaṃ vai prāha bhūyo gamiṣyatha ||

एवं तस्य मुनेः शापाद अष्टावक्रस्य केशवम भर्तारं प्राप्य ता याता दस्युहस्तं वराङ्गनाः ।।

evaṃ tasya muneḥ śāpād aṣṭāvakrasya keśavam bhartāraṃ prāpya tā yātā dasyuhastaṃ varāṅganāḥ ||

तत त्वया नात्र कर्तव्यः शोको ऽल्पो ऽपि हि पाण्डव तेनैवाखिलनाथेन सर्वं तद उपसंहृतम ।।

tat tvayā nātra kartavyaḥ śoko 'lpo 'pi hi pāṇḍava tenaivākhilanāthena sarvaṃ tad upasaṃhṛtam ||

भवतां चोपसंहारम आसन्नं तेन कुर्वता बलं तेजस तथा वीर्यं माहात्म्यं चोपसंहृतम ।।

bhavatāṃ copasaṃhāram āsannaṃ tena kurvatā balaṃ tejas tathā vīryaṃ māhātmyaṃ copasaṃhṛtam ||

जातस्य नियतो मृत्युः पतनं च तथोन्नतेः विप्रयोगावसानश च संयोगः संचयात क्षयः ।।

jātasya niyato mṛtyuḥ patanaṃ ca tathonnateḥ viprayogāvasānaś ca saṃyogaḥ saṃcayāt kṣayaḥ ||

विज्ञाय न बुधाः शोकं न हर्षम उपयान्ति ये तेषाम एवेतरे चेष्टां शिक्षन्तः सन्ति तादृशाः ।।

vijñāya na budhāḥ śokaṃ na harṣam upayānti ye teṣām evetare ceṣṭāṃ śikṣantaḥ santi tādṛśāḥ ||

तस्मात त्वया नरश्रेष्ठ ज्ञात्वैतद भ्रातृभिः सह परित्यज्याखिलं तन्त्रं गन्तव्यं तपसे वनम ।।

tasmāt tvayā naraśreṣṭha jñātvaitad bhrātṛbhiḥ saha parityajyākhilaṃ tantraṃ gantavyaṃ tapase vanam ||

तद गच्छ धर्मराजाय निवेद्यैतद वचो मम परश्वो भ्रातृभिः सार्धं यथा यासि तथा कुरु ।।

tad gaccha dharmarājāya nivedyaitad vaco mama paraśvo bhrātṛbhiḥ sārdhaṃ yathā yāsi tathā kuru ||

इत्य उक्तो ऽभ्येत्य पार्थाभ्यां यमाभ्यां च सहार्जुनः दृष्टं चैवानुभूतं च कथितं तद विशेषतः ।।

ity ukto 'bhyetya pārthābhyāṃ yamābhyāṃ ca sahārjunaḥ dṛṣṭaṃ caivānubhūtaṃ ca kathitaṃ tad viśeṣataḥ ||

व्यासवाक्यं च ते सर्वे श्रुत्वार्जुनसमीरितम राज्ये परीक्षितं कृत्वा ययुः पाण्डुसुता वनम ।।

vyāsavākyaṃ ca te sarve śrutvārjunasamīritam rājye parīkṣitaṃ kṛtvā yayuḥ pāṇḍusutā vanam ||

इत्य एतत तव मैत्रेय विस्तरेण मयोदितम जातस्य यद यदोर वंशे वासुदेवस्य चेष्टितम ।।

ity etat tava maitreya vistareṇa mayoditam jātasya yad yador vaṃśe vāsudevasya ceṣṭitam ||