एवं दैत्यवधं कृष्णो बलदेवसहायवान चक्रे दुष्टक्षितीशानां तथैव जगतः कृते ।।

evaṃ daityavadhaṃ kṛṣṇo baladevasahāyavān cakre duṣṭakṣitīśānāṃ tathaiva jagataḥ kṛte ||

क्षितेश च भारं भगवान फाल्गुनेन समं विभुः अवतारयाम आस हरिः समस्ताक्षौहिणीवधात ।।

kṣiteś ca bhāraṃ bhagavān phālgunena samaṃ vibhuḥ avatārayām āsa hariḥ samastākṣauhiṇīvadhāt ||

कृत्वा भारावतरणं भुवो हत्वाखिलान नृपान ।। शापव्याजेन विप्राणाम उपसंहृतवान कुलम ।।

kṛtvā bhārāvataraṇaṃ bhuvo hatvākhilān nṛpān || śāpavyājena viprāṇām upasaṃhṛtavān kulam ||

उत्सृज्य द्वारकां कृष्णस त्यक्त्वा मानुष्यम आत्मभूः सांशो विष्णुमयं स्थानं प्रविवेश पुनर निजम ।।

utsṛjya dvārakāṃ kṛṣṇas tyaktvā mānuṣyam ātmabhūḥ sāṃśo viṣṇumayaṃ sthānaṃ praviveśa punar nijam ||

स विप्रशापव्याजेन संजह्रे स्वकुलं कथम कथं च मानुषं देहम उत्ससर्ज जनार्दनः ।।

sa vipraśāpavyājena saṃjahre svakulaṃ katham kathaṃ ca mānuṣaṃ deham utsasarja janārdanaḥ ||

विश्वामित्रस तथा कण्वो नारदश च महामुनिः ।। पिण्डारके महातीर्थे दृष्टा यदुकुमारकैः ।।

viśvāmitras tathā kaṇvo nāradaś ca mahāmuniḥ || piṇḍārake mahātīrthe dṛṣṭā yadukumārakaiḥ ||

ततस ते यौवनोन्मत्ता भाविकार्यप्रचोदिताः साम्बं जाम्बवतीपुत्रं भूषयित्वा स्त्रियं यथा ।।

tatas te yauvanonmattā bhāvikāryapracoditāḥ sāmbaṃ jāmbavatīputraṃ bhūṣayitvā striyaṃ yathā ||

प्रसृतास तान मुनीन ऊचुः प्रणिपातपुरःसरम इयं स्त्री पुत्रकामस्य बभ्रोः किं जनयिष्यति ।।

prasṛtās tān munīn ūcuḥ praṇipātapuraḥsaram iyaṃ strī putrakāmasya babhroḥ kiṃ janayiṣyati ||

दिव्यज्ञानोपपन्नास ते विप्रलब्धाः कुमारकैः ।। मुनयः कुपिताः प्रोचुर मुसलं जनयिष्यति ।। येनाखिलकुलोत्सादो यादवानां भविष्यति ।।

divyajñānopapannās te vipralabdhāḥ kumārakaiḥ || munayaḥ kupitāḥ procur musalaṃ janayiṣyati || yenākhilakulotsādo yādavānāṃ bhaviṣyati ||

इत्य उक्तास तैः कुमारास ते आचचक्षुर यथातथम उग्रसेनाय मुसलं जज्ञे साम्बस्य चोदरात ।।

ity uktās taiḥ kumārās te ācacakṣur yathātatham ugrasenāya musalaṃ jajñe sāmbasya codarāt ||

तद उग्रसेनो मुसलम अयश्चूर्णम अकारयत जज्ञे स चैरकाश चूर्णः प्रक्षिप्तस तैर महोदधौ ।।

tad ugraseno musalam ayaścūrṇam akārayat jajñe sa cairakāś cūrṇaḥ prakṣiptas tair mahodadhau ||

मुसलस्याथ लोहस्य चूर्णितस्यान्धकैर द्विज खण्डं चूर्णयितुं शेकुर नैकं ते तोमराकृति ।।

musalasyātha lohasya cūrṇitasyāndhakair dvija khaṇḍaṃ cūrṇayituṃ śekur naikaṃ te tomarākṛti ||

तद अप्य अम्बुनिधौ क्षिप्तं मत्स्यो जग्राह जालिभिः घातितस्योदरात तस्य लुब्धो जग्राह तं जराः ।।

tad apy ambunidhau kṣiptaṃ matsyo jagrāha jālibhiḥ ghātitasyodarāt tasya lubdho jagrāha taṃ jarāḥ ||

विज्ञातपरमार्थो ऽपि भगवान मधुसूदनः नैच्छत तद अन्यथाकर्तुं विधिना यत समाहितम ।।

vijñātaparamārtho 'pi bhagavān madhusūdanaḥ naicchat tad anyathākartuṃ vidhinā yat samāhitam ||

देवैश च प्रहितो दूतः प्रणिपत्याह केशवम रहस्य एवम अहं दूतः प्रहितो भगवन सुरैः ।।

devaiś ca prahito dūtaḥ praṇipatyāha keśavam rahasy evam ahaṃ dūtaḥ prahito bhagavan suraiḥ ||

वस्वश्विमरुदादित्यरुद्रसाध्यादिभिः सह विज्ञापयति वः शक्रस तद इदं श्रूयतां प्रभो ।।

vasvaśvimarudādityarudrasādhyādibhiḥ saha vijñāpayati vaḥ śakras tad idaṃ śrūyatāṃ prabho ||

भारावतारणार्थाय वर्षाणाम अधिकं शतम भगवान अवतीर्णो ऽत्र त्रिदशैः संप्रसादितः ।।

bhārāvatāraṇārthāya varṣāṇām adhikaṃ śatam bhagavān avatīrṇo 'tra tridaśaiḥ saṃprasāditaḥ ||

दुर्वृत्ता निहता दैत्या भुवो भारो ऽवतारितः त्वया सनाथास त्रिदशा भवन्तु त्रिदिवे सदा ।।

durvṛttā nihatā daityā bhuvo bhāro 'vatāritaḥ tvayā sanāthās tridaśā bhavantu tridive sadā ||

तद अतीतं जगन्नाथ वर्षाणाम अधिकं शतम इदानीं गम्यतां स्वर्गो भवता यदि रोचते ।।

tad atītaṃ jagannātha varṣāṇām adhikaṃ śatam idānīṃ gamyatāṃ svargo bhavatā yadi rocate ||

देवैर विज्ञाप्यते चेदं अथात्रैव रतिस तव तत स्थीयतां यथाकालम आख्येयम अनुजीविभिः ।।

devair vijñāpyate cedaṃ athātraiva ratis tava tat sthīyatāṃ yathākālam ākhyeyam anujīvibhiḥ ||

यत त्वम आत्थाखिलं दूत वेद्म्य एतद अहम अप्य उत प्रारब्ध एव हि मया यादवानाम अपि क्षयः ।।

yat tvam ātthākhilaṃ dūta vedmy etad aham apy uta prārabdha eva hi mayā yādavānām api kṣayaḥ ||

भुवो नाद्यापि भारो ऽयं यादवैर अनिबर्हितैः अवतार्य करोम्य एतत सप्तरात्रेण सत्वरः ।।

bhuvo nādyāpi bhāro 'yaṃ yādavair anibarhitaiḥ avatārya karomy etat saptarātreṇa satvaraḥ ||

यथा गृहीतम अम्भोधेर दत्त्वाहं द्वारकाभुवम यादवान उपसंहृत्य यास्यामि त्रिदशालयम ।।

yathā gṛhītam ambhodher dattvāhaṃ dvārakābhuvam yādavān upasaṃhṛtya yāsyāmi tridaśālayam ||

मनुष्यदेहम उत्सृज्य संकर्षणसहायवान प्राप्त एवास्मि मन्तव्यो देवेन्द्रेण तथा सुरैः ।।

manuṣyadeham utsṛjya saṃkarṣaṇasahāyavān prāpta evāsmi mantavyo devendreṇa tathā suraiḥ ||

जरासंधादयो ये ऽन्ये निहता भारहेतवः क्षितेस तेभ्यः कुमारो ऽपि यदूनां नापचीयते ।।

jarāsaṃdhādayo ye 'nye nihatā bhārahetavaḥ kṣites tebhyaḥ kumāro 'pi yadūnāṃ nāpacīyate ||

तद एनं सुमहाभारम अवतार्य क्षितेर अहम यास्याम्य अमरलोकस्य पालनाय ब्रवीहि तान ।।

tad enaṃ sumahābhāram avatārya kṣiter aham yāsyāmy amaralokasya pālanāya bravīhi tān ||

इत्य उक्तो वासुदेवेन देवदूतः प्रणम्य तम मैत्रेय दिव्यया गत्या देवराजान्तिकं ययौ ।।

ity ukto vāsudevena devadūtaḥ praṇamya tam maitreya divyayā gatyā devarājāntikaṃ yayau ||

भगवान अप्य अथोत्पातान दिव्यभौमान्तरिक्षगान ददर्श द्वारकापुर्यां विनाशाय दिवानिशम ।।

bhagavān apy athotpātān divyabhaumāntarikṣagān dadarśa dvārakāpuryāṃ vināśāya divāniśam ||

तान दृष्ट्वा यादवान आह पश्यध्वम अतिदारुणान महोत्पाताञ छमायैषां प्रभासं याम मा चिरम ।।

tān dṛṣṭvā yādavān āha paśyadhvam atidāruṇān mahotpātāñ chamāyaiṣāṃ prabhāsaṃ yāma mā ciram ||

महाभागवतः प्राह प्रणिपत्योद्धवो हरिम भगवन यन मया कार्यं तद आज्ञापय साम्प्रतम मन्ये कुलम इदं सर्वं भगवान संहरिष्यति ।।

mahābhāgavataḥ prāha praṇipatyoddhavo harim bhagavan yan mayā kāryaṃ tad ājñāpaya sāmpratam manye kulam idaṃ sarvaṃ bhagavān saṃhariṣyati ||

नाशायास्य निमित्तानि कुलस्याच्युत लक्षये ।।

nāśāyāsya nimittāni kulasyācyuta lakṣaye ||

गच्छ त्वं दिव्यया गत्या मत्प्रसादसमुत्थया बदरीकाश्रमं पुण्यं गन्धमादनपर्वते नरनारायणस्थाने तत्पावितमहीतले ।।

gaccha tvaṃ divyayā gatyā matprasādasamutthayā badarīkāśramaṃ puṇyaṃ gandhamādanaparvate naranārāyaṇasthāne tatpāvitamahītale ||

मन्मना मत्प्रसादेन तत्र सिद्धिम अवाप्स्यसि अहं स्वर्गं गमिष्यामि उपसंहृत्य वै कुलम ।।

manmanā matprasādena tatra siddhim avāpsyasi ahaṃ svargaṃ gamiṣyāmi upasaṃhṛtya vai kulam ||

द्वारकां च मया त्यक्तां समुद्रः प्लावयिष्यति ।।

dvārakāṃ ca mayā tyaktāṃ samudraḥ plāvayiṣyati ||

इत्य उक्तः प्रणिपत्यैनं जगाम स तदोद्धवः नरनारायणस्थानं केशवेनानुमोदितः ।।

ity uktaḥ praṇipatyainaṃ jagāma sa tadoddhavaḥ naranārāyaṇasthānaṃ keśavenānumoditaḥ ||

ततस ते यादवाः सर्वे रथान आरुह्य शीघ्रगान प्रभासं प्रययुः सार्धं कृष्णरामादिभिर द्विज ।।

tatas te yādavāḥ sarve rathān āruhya śīghragān prabhāsaṃ prayayuḥ sārdhaṃ kṛṣṇarāmādibhir dvija ||

प्राप्य प्रभासं प्रयताः स्नातास ते कुकुरान्धकाः चक्रुस तत्र मुदा पानं वासुदेवानुमोदिताः ।।

prāpya prabhāsaṃ prayatāḥ snātās te kukurāndhakāḥ cakrus tatra mudā pānaṃ vāsudevānumoditāḥ ||

पिबतां तत्र वै तेषां संघर्षेण परस्परम अतिवादेन्धनो जज्ञे कलहाग्निः क्षयावहः ।।

pibatāṃ tatra vai teṣāṃ saṃgharṣeṇa parasparam ativādendhano jajñe kalahāgniḥ kṣayāvahaḥ ||

जघ्नुः परस्परं ते तु शस्त्रैर दैवबलात्कृताः क्षीणशस्त्राश च जगृहुः प्रत्यासन्नाम अथैरकाम ।।

jaghnuḥ parasparaṃ te tu śastrair daivabalātkṛtāḥ kṣīṇaśastrāś ca jagṛhuḥ pratyāsannām athairakām ||

एरका तु गृहीता तैर वज्रभूतेव लक्ष्यते तया परस्परं जघ्नुः संप्रहारे सुदारुणे ।।

erakā tu gṛhītā tair vajrabhūteva lakṣyate tayā parasparaṃ jaghnuḥ saṃprahāre sudāruṇe ||

प्रद्युम्नसाम्बप्रमुखाः कृतवर्माथ सात्यकिः अनिरुद्धादयश चान्ये पृथुर विपृथुर एव च ।।

pradyumnasāmbapramukhāḥ kṛtavarmātha sātyakiḥ aniruddhādayaś cānye pṛthur vipṛthur eva ca ||

चारुवर्मा चारुकश च तथाक्रूरादयो द्विज एरकारूपिभिर वज्रैस ते निजघ्नुः परस्परम ।।

cāruvarmā cārukaś ca tathākrūrādayo dvija erakārūpibhir vajrais te nijaghnuḥ parasparam ||

निवारयाम आस हरिर यादवांस ते च केशवम सहायं मेनिरे प्राप्तं ते निजघ्नुः परस्परम ।।

nivārayām āsa harir yādavāṃs te ca keśavam sahāyaṃ menire prāptaṃ te nijaghnuḥ parasparam ||

कृष्णो ऽपि कुपितस तेषाम एरकामुष्टिम आददे वधाय सो ऽपि मुसलं मुष्टिर लोहम अभूत तदा ।।

kṛṣṇo 'pi kupitas teṣām erakāmuṣṭim ādade vadhāya so 'pi musalaṃ muṣṭir loham abhūt tadā ||

जघान तेन निःशेषान यादवान आततायिनः जघ्नुश च सहसाभ्येत्य तथान्ये वै परस्परम ।।

jaghāna tena niḥśeṣān yādavān ātatāyinaḥ jaghnuś ca sahasābhyetya tathānye vai parasparam ||

ततश चार्णवमध्येन जैत्रो ऽसौ चक्रिणो रथः पश्यतो दारुकस्याशु हृतो ऽश्वैर द्विजसत्तम ।।

tataś cārṇavamadhyena jaitro 'sau cakriṇo rathaḥ paśyato dārukasyāśu hṛto 'śvair dvijasattama ||

चक्रं तथा गदा शार्ङ्गतूणी शङ्खो ऽसिर एव च प्रदक्षिणं हरिं कृत्वा जग्मुर आदित्यवर्त्मना ।।

cakraṃ tathā gadā śārṅgatūṇī śaṅkho 'sir eva ca pradakṣiṇaṃ hariṃ kṛtvā jagmur ādityavartmanā ||

क्षणेन नाभवत कश्चिद यादवानाम अघातितः ऋते कृष्णं महाबाहुं दारुकं च महामुने ।।

kṣaṇena nābhavat kaścid yādavānām aghātitaḥ ṛte kṛṣṇaṃ mahābāhuṃ dārukaṃ ca mahāmune ||

चङ्क्रम्यमाणौ तौ रामं वृक्षमूले कृतासनम ददृशाते मुखाच चास्य निष्क्रामन्तं महोरगम ।।

caṅkramyamāṇau tau rāmaṃ vṛkṣamūle kṛtāsanam dadṛśāte mukhāc cāsya niṣkrāmantaṃ mahoragam ||

निष्क्रम्य स मुखात तस्य महाभोगो भुजंगमः प्रययाव अर्णवं सिद्धैः पूज्यमानस तथोरगैः ।।

niṣkramya sa mukhāt tasya mahābhogo bhujaṃgamaḥ prayayāv arṇavaṃ siddhaiḥ pūjyamānas tathoragaiḥ ||

ततो ऽर्घम आदाय तदा जलधिः संमुखं ययौ प्रविवेश च तत्तोयं पूजितः पन्नगोत्तमैः ।।

tato 'rgham ādāya tadā jaladhiḥ saṃmukhaṃ yayau praviveśa ca tattoyaṃ pūjitaḥ pannagottamaiḥ ||

दृष्ट्वा बलस्य निर्याणं दारुकं प्राह केशवः इदं सर्वं त्वम आचक्ष्व वसुदेवोग्रसेनयोः ।।

dṛṣṭvā balasya niryāṇaṃ dārukaṃ prāha keśavaḥ idaṃ sarvaṃ tvam ācakṣva vasudevograsenayoḥ ||

निर्याणं बलभद्रस्य यादवानां तथा क्षयम योगे स्थित्वाहम अप्य एतत परित्यक्ष्ये कलेवरम ।।

niryāṇaṃ balabhadrasya yādavānāṃ tathā kṣayam yoge sthitvāham apy etat parityakṣye kalevaram ||

वाच्यश च द्वारकावासी जनः सर्वस तथाहुकः यथेमां नगरीं सर्वां समुद्रः प्लावयिष्यति ।।

vācyaś ca dvārakāvāsī janaḥ sarvas tathāhukaḥ yathemāṃ nagarīṃ sarvāṃ samudraḥ plāvayiṣyati ||

तस्माद भवद्भिः सज्जैस तु प्रतीक्ष्यो ह्य अर्जुनागमः न स्थेयं द्वारकामध्ये निष्क्रान्ते तत्र पाण्डवे ।।

tasmād bhavadbhiḥ sajjais tu pratīkṣyo hy arjunāgamaḥ na stheyaṃ dvārakāmadhye niṣkrānte tatra pāṇḍave ||

तेनैव सह गन्तव्यं यत्र याति स कौरवः ।।

tenaiva saha gantavyaṃ yatra yāti sa kauravaḥ ||

गत्वा च ब्रूहि कौन्तेयम अर्जुनं वचनान मम पालनीयस त्वया शक्त्या जनो ऽयं मत्परिग्रहः ।।

gatvā ca brūhi kaunteyam arjunaṃ vacanān mama pālanīyas tvayā śaktyā jano 'yaṃ matparigrahaḥ ||

इत्य अर्जुनेन सहितो द्वारवत्या भवाञ जनम गृहीत्वा यातु वज्रश च यदुराजो भविष्यति ।।

ity arjunena sahito dvāravatyā bhavāñ janam gṛhītvā yātu vajraś ca yadurājo bhaviṣyati ||

इत्य उक्तो दारुकः कृष्णं प्रणिपत्य पुनः पुनः प्रदक्षिणं च बहुशः कृत्वा प्रायाद यथोदितम ।।

ity ukto dārukaḥ kṛṣṇaṃ praṇipatya punaḥ punaḥ pradakṣiṇaṃ ca bahuśaḥ kṛtvā prāyād yathoditam ||

स गत्वा च तथा चक्रे द्वारकायां तथार्जुनम आनिनाय महाबुद्धिर वज्रं चक्रे तथा नृपम ।।

sa gatvā ca tathā cakre dvārakāyāṃ tathārjunam ānināya mahābuddhir vajraṃ cakre tathā nṛpam ||

भगवान अपि गोविन्दो वासुदेवात्मकं परम ब्रह्मात्मनि समारोप्य सर्वभूतेष्व अधारयत ।।

bhagavān api govindo vāsudevātmakaṃ param brahmātmani samāropya sarvabhūteṣv adhārayat ||

संमानयन द्विजवचो दुर्वासा यद उवाच ह योगयुक्तो ऽभवत पादं कृत्वा जानुनि सत्तम ।।

saṃmānayan dvijavaco durvāsā yad uvāca ha yogayukto 'bhavat pādaṃ kṛtvā jānuni sattama ||

आययौ च जरा नाम स तदा तत्र लुब्धकः मुसलावशेषलोहैकसायकन्यस्ततोमरः ।।

āyayau ca jarā nāma sa tadā tatra lubdhakaḥ musalāvaśeṣalohaikasāyakanyastatomaraḥ ||

स तत्पादं मृगाकारम अवेक्ष्याराद अवस्थितः तले विव्याध तेनैव तोमरेण द्विजोत्तम ।।

sa tatpādaṃ mṛgākāram avekṣyārād avasthitaḥ tale vivyādha tenaiva tomareṇa dvijottama ||

गतश च ददृशे तत्र चतुर्बाहुधरं नरम प्रणिपत्याह चैवैनं प्रसीदेति पुनः पुनः ।।

gataś ca dadṛśe tatra caturbāhudharaṃ naram praṇipatyāha caivainaṃ prasīdeti punaḥ punaḥ ||

अजानता कृतम इदं मया हरिणशङ्कया क्षम्यतां नात्मपापेन दग्धं मां दग्धुम अर्हसि ।।

ajānatā kṛtam idaṃ mayā hariṇaśaṅkayā kṣamyatāṃ nātmapāpena dagdhaṃ māṃ dagdhum arhasi ||

ततस तं भगवान आह न ते ऽस्ति भयम अण्व अपि गच्छ त्वं मत्प्रसादेन लुब्ध स्वर्गं सुरास्पदम ।।

tatas taṃ bhagavān āha na te 'sti bhayam aṇv api gaccha tvaṃ matprasādena lubdha svargaṃ surāspadam ||

विमानम आगतं सद्यस तद्वाक्यसमनन्तरम आरुह्य प्रययौ स्वर्गं लुब्धकस तत्प्रसादतः ।।

vimānam āgataṃ sadyas tadvākyasamanantaram āruhya prayayau svargaṃ lubdhakas tatprasādataḥ ||

गते तस्मिन स भगवान संयोज्यात्मानम आत्मनि ब्रह्मभूते ऽव्यये ऽचिन्त्ये वासुदेवमये ऽमले ।।

gate tasmin sa bhagavān saṃyojyātmānam ātmani brahmabhūte 'vyaye 'cintye vāsudevamaye 'male ||

अजन्मन्य अजरे ऽनाशिन्य अप्रमेये ऽखिलात्मनि तत्याज मानुषं देहम अतीत्य त्रिविधां गतिम ।।

ajanmany ajare 'nāśiny aprameye 'khilātmani tatyāja mānuṣaṃ deham atītya trividhāṃ gatim ||