भूय एवाहम इच्छामि बलभद्रस्य धीमतः श्रोतुं पराक्रमं ब्रह्मन तन ममाख्यातुम अर्हसि ।।

bhūya evāham icchāmi balabhadrasya dhīmataḥ śrotuṃ parākramaṃ brahman tan mamākhyātum arhasi ||

यमुनाकर्षणादीनि श्रुतानि भगवन मया तत कथ्यतां महाभाग यद अन्यत कृतवान बलः ।।

yamunākarṣaṇādīni śrutāni bhagavan mayā tat kathyatāṃ mahābhāga yad anyat kṛtavān balaḥ ||

मैत्रेय श्रूयतां कर्म यद रामेणाभवत कृतम अनन्तेनाप्रमेयेन शेषेण धरणीभृता ।।

maitreya śrūyatāṃ karma yad rāmeṇābhavat kṛtam anantenāprameyena śeṣeṇa dharaṇībhṛtā ||

दुर्योधनस्य तनयां स्वयंवरकृतक्षणाम बलाद आदत्तवान वीरः साम्बो जाम्बवतीसुतः ।।

duryodhanasya tanayāṃ svayaṃvarakṛtakṣaṇām balād ādattavān vīraḥ sāmbo jāmbavatīsutaḥ ||

ततः क्रुद्धा महावीर्याः कर्णदुर्योधनादयः भीष्मद्रोणादयश चैनं बबन्धुर युधि निर्जितम ।।

tataḥ kruddhā mahāvīryāḥ karṇaduryodhanādayaḥ bhīṣmadroṇādayaś cainaṃ babandhur yudhi nirjitam ||

तच छ्रुत्वा यादवाः सर्वे क्रोधं दुर्योधनादिषु मैत्रेय चक्रुश चक्रुश च तान निहन्तुं महोद्यमम ।।

tac chrutvā yādavāḥ sarve krodhaṃ duryodhanādiṣu maitreya cakruś cakruś ca tān nihantuṃ mahodyamam ||

तान निवार्य बलः प्राह मदलोलकलाक्षरम मोक्ष्यन्ति ते मद्वचनाद यास्याम्य एको हि कौरवान ।।

tān nivārya balaḥ prāha madalolakalākṣaram mokṣyanti te madvacanād yāsyāmy eko hi kauravān ||

बलदेवस ततो गत्वा नगरं नागसाह्वयम बाह्योपवनमध्ये ऽभून न विवेश च तत पुरम ।।

baladevas tato gatvā nagaraṃ nāgasāhvayam bāhyopavanamadhye 'bhūn na viveśa ca tat puram ||

बलम आगतम आज्ञाय भूपा दुर्योधनादयः गाम अर्घ्यम उदकं चैव रामाय प्रत्यवेदयन ।।

balam āgatam ājñāya bhūpā duryodhanādayaḥ gām arghyam udakaṃ caiva rāmāya pratyavedayan ||

गृहीत्वा विधिवत सर्वं ततस तान आह कौरवान आज्ञापयत्य उग्रसेनः साम्बम आशु विमुञ्चत ।।

gṛhītvā vidhivat sarvaṃ tatas tān āha kauravān ājñāpayaty ugrasenaḥ sāmbam āśu vimuñcata ||

ततस ते तद्वचः श्रुत्वा भीष्मद्रोणादयो द्विज कर्णदुर्योधनाद्याश च चुक्रुधुर द्विजसत्तम ।।

tatas te tadvacaḥ śrutvā bhīṣmadroṇādayo dvija karṇaduryodhanādyāś ca cukrudhur dvijasattama ||

ऊचुश च कुपिताः सर्वे बाह्लिकाद्याश च कौरवाः अराज्यार्हं यदोर वंशम अवेक्ष्य मुसलायुधम ।।

ūcuś ca kupitāḥ sarve bāhlikādyāś ca kauravāḥ arājyārhaṃ yador vaṃśam avekṣya musalāyudham ||

भो भोः किम एतद भवता बलभद्रेरितं वचः आज्ञां कुरुकुलोत्थानां यादवः कः प्रदास्यति ।।

bho bhoḥ kim etad bhavatā balabhadreritaṃ vacaḥ ājñāṃ kurukulotthānāṃ yādavaḥ kaḥ pradāsyati ||

उग्रसेनो ऽपि यद्य आज्ञां कौरवाणां प्रदास्यति तद अलं पाण्डुरैश छत्रैर नृपयोग्यैर विडम्बितैः ।।

ugraseno 'pi yady ājñāṃ kauravāṇāṃ pradāsyati tad alaṃ pāṇḍuraiś chatrair nṛpayogyair viḍambitaiḥ ||

तद गच्छ बल मा वा त्वं साम्बम अन्यायचेष्टितम विमोक्ष्यामो न भवतो नोग्रसेनस्य शासनात ।।

tad gaccha bala mā vā tvaṃ sāmbam anyāyaceṣṭitam vimokṣyāmo na bhavato nograsenasya śāsanāt ||

प्रणतिर या कृतास्माकं मान्यानां कुकुरान्धकैः ननाम सा कृता केयम आज्ञा स्वामिनि भृत्यतः ।।

praṇatir yā kṛtāsmākaṃ mānyānāṃ kukurāndhakaiḥ nanāma sā kṛtā keyam ājñā svāmini bhṛtyataḥ ||

गर्वम आरोपिता यूयं समानासनभोजनैः को दोषो भवतां नीतिर यत प्रीत्या नावलोकिता ।।

garvam āropitā yūyaṃ samānāsanabhojanaiḥ ko doṣo bhavatāṃ nītir yat prītyā nāvalokitā ||

अस्माभिर अर्घो भवतो यो ऽयं बल निवेदितः प्रेम्णैतन नैतद अस्माकं कुलाद युष्मत्कुलोचितम ।।

asmābhir argho bhavato yo 'yaṃ bala niveditaḥ premṇaitan naitad asmākaṃ kulād yuṣmatkulocitam ||

इत्य उक्त्वा कुरवः सर्वे न मुञ्चामो हरेः सुतम कृतैकनिश्चयास तूर्णं विविशुर गजसाह्वयम ।।

ity uktvā kuravaḥ sarve na muñcāmo hareḥ sutam kṛtaikaniścayās tūrṇaṃ viviśur gajasāhvayam ||

मत्तः कोपेन चाघूर्णस ततो ऽधिक्षेपजन्मना उत्थाय पार्ष्ण्या वसुधां जघान स हलायुधः ।।

mattaḥ kopena cāghūrṇas tato 'dhikṣepajanmanā utthāya pārṣṇyā vasudhāṃ jaghāna sa halāyudhaḥ ||

ततो विदारिता पृथ्वी पार्ष्णिघातान महात्मनः आस्फोटयाम आस तदा दिशः शब्देन पूरयन ।।

tato vidāritā pṛthvī pārṣṇighātān mahātmanaḥ āsphoṭayām āsa tadā diśaḥ śabdena pūrayan ||

उवाच चातिताम्राक्षो भृकुटीकुटिलाननः ।।

uvāca cātitāmrākṣo bhṛkuṭīkuṭilānanaḥ ||

अहो मदावलेपो ऽयम असाराणां दुरात्मनाम कौरवाणाम आधिपत्यम अस्माकं किल कालजम उग्रसेनस्य येनाज्ञां मन्यन्ते ऽद्यापि लङ्घनम ।।

aho madāvalepo 'yam asārāṇāṃ durātmanām kauravāṇām ādhipatyam asmākaṃ kila kālajam ugrasenasya yenājñāṃ manyante 'dyāpi laṅghanam ||

आज्ञां प्रतीच्छेद धर्मेण सह देवैः शचीपतिः ।। समध्यास्ते सुधर्मां ताम उग्रसेनः शचीपतेः ।।

ājñāṃ pratīcched dharmeṇa saha devaiḥ śacīpatiḥ || samadhyāste sudharmāṃ tām ugrasenaḥ śacīpateḥ ||

धिङ मनुष्यशतोच्छिष्टे तुष्टिर एषां नृपासने पारिजाततरोः पुष्पमञ्जरीर वनिताजनः बिभर्ति यस्य भृत्यानां सो ऽप्य एषां न महीपतिः ।।

dhiṅ manuṣyaśatocchiṣṭe tuṣṭir eṣāṃ nṛpāsane pārijātataroḥ puṣpamañjarīr vanitājanaḥ bibharti yasya bhṛtyānāṃ so 'py eṣāṃ na mahīpatiḥ ||

समस्तभूभृतां नाथ उग्रसेनः स तिष्ठतु अद्य निष्कौरवाम उर्वीं कृत्वा यास्यामि तत्पुरीम ।।

samastabhūbhṛtāṃ nātha ugrasenaḥ sa tiṣṭhatu adya niṣkauravām urvīṃ kṛtvā yāsyāmi tatpurīm ||

कर्णं दुर्योधनं द्रोणम अद्य भीष्मं सबाह्लिकम दुःशासनादीन भूरिं च भूरिश्रवसम एव च ।।

karṇaṃ duryodhanaṃ droṇam adya bhīṣmaṃ sabāhlikam duḥśāsanādīn bhūriṃ ca bhūriśravasam eva ca ||

सोमदत्तं शलं भीमम अर्जुनं सयुधिष्ठिरम यमजौ कौरवांश चान्यान हत्वा साश्वरथद्विपान ।।

somadattaṃ śalaṃ bhīmam arjunaṃ sayudhiṣṭhiram yamajau kauravāṃś cānyān hatvā sāśvarathadvipān ||

वीरम आदाय तं साम्बं सपत्नीकं ततः पुरीम द्वारकाम उग्रसेनादीन गत्वा द्रक्ष्यामि बान्धवान ।।

vīram ādāya taṃ sāmbaṃ sapatnīkaṃ tataḥ purīm dvārakām ugrasenādīn gatvā drakṣyāmi bāndhavān ||

अथवा कौरवाधानीं समस्तैः कुरुभिः सह ।। भागीरथ्यां क्षिपाम्य आशु नगरं नागसाह्वयम ।।

athavā kauravādhānīṃ samastaiḥ kurubhiḥ saha || bhāgīrathyāṃ kṣipāmy āśu nagaraṃ nāgasāhvayam ||

इत्य उक्त्वा मदरक्ताक्षः कर्षणाधोमुखं हलम प्राकारवप्रे विन्यस्य चकर्ष मुसलायुधः ।।

ity uktvā madaraktākṣaḥ karṣaṇādhomukhaṃ halam prākāravapre vinyasya cakarṣa musalāyudhaḥ ||

आघूर्णितं तत सहसा ततो वै हस्तिनापुरम दृष्ट्वा संक्षुब्धहृदयाश चुक्रुशुः सर्वकौरवाः ।।

āghūrṇitaṃ tat sahasā tato vai hastināpuram dṛṣṭvā saṃkṣubdhahṛdayāś cukruśuḥ sarvakauravāḥ ||

राम राम महाबाहो क्षम्यतां क्षम्यतां त्वया उपसंह्रियतां कोपः प्रसीद मुसलायुध ।।

rāma rāma mahābāho kṣamyatāṃ kṣamyatāṃ tvayā upasaṃhriyatāṃ kopaḥ prasīda musalāyudha ||

एष साम्बः सपत्नीकस तव निर्यातितो बल अविज्ञातप्रभावाणां क्षम्यताम अपराधिनाम ।।

eṣa sāmbaḥ sapatnīkas tava niryātito bala avijñātaprabhāvāṇāṃ kṣamyatām aparādhinām ||

ततो निर्यातयाम आसुः साम्बं पत्न्या समन्वितम निष्क्रम्य स्वपुरात तूर्णं कौरवा मुनिपुंगव ।।

tato niryātayām āsuḥ sāmbaṃ patnyā samanvitam niṣkramya svapurāt tūrṇaṃ kauravā munipuṃgava ||

भीष्मद्रोणकृपादीनां प्रणम्य वदतां प्रियम क्षान्तम एव मयेत्य आह बलो बलवतां वरः ।।

bhīṣmadroṇakṛpādīnāṃ praṇamya vadatāṃ priyam kṣāntam eva mayety āha balo balavatāṃ varaḥ ||

अद्याप्य आघूर्णिताकारं लक्ष्यते तत पुरं द्विज एष प्रभावो रामस्य बलशौर्योपलक्षणः ।।

adyāpy āghūrṇitākāraṃ lakṣyate tat puraṃ dvija eṣa prabhāvo rāmasya balaśauryopalakṣaṇaḥ ||

ततस तु कौरवाः साम्बं संपूज्य हलिना सह प्रेषयाम आसुर उद्वाहधनभार्यासमन्वितम ।।

tatas tu kauravāḥ sāmbaṃ saṃpūjya halinā saha preṣayām āsur udvāhadhanabhāryāsamanvitam ||