चारुदेष्णं सुदेष्णं च चारुदेहं च वीर्यवान सुषेणं चारुगुप्तं च भद्रचारुं तथा परम ।।

cārudeṣṇaṃ sudeṣṇaṃ ca cārudehaṃ ca vīryavān suṣeṇaṃ cāruguptaṃ ca bhadracāruṃ tathā param ||

चारुविन्दं सुचारुं च चारुं च बलिनां वरम रुक्मिण्य अजनयत पुत्रान कन्यां चारुमतीं तथा ।।

cāruvindaṃ sucāruṃ ca cāruṃ ca balināṃ varam rukmiṇy ajanayat putrān kanyāṃ cārumatīṃ tathā ||

अन्याश च भार्याः कृष्णस्य बभूवुः सप्त शोभनाः कालिन्दी मित्रविन्दा च सत्या नाग्नजिती तथा ।।

anyāś ca bhāryāḥ kṛṣṇasya babhūvuḥ sapta śobhanāḥ kālindī mitravindā ca satyā nāgnajitī tathā ||

देवी जाम्बवती चापि रोहिणी कामरूपिणी मद्रराजसुता चान्या सुशीला शीलमण्डना ।।

devī jāmbavatī cāpi rohiṇī kāmarūpiṇī madrarājasutā cānyā suśīlā śīlamaṇḍanā ||

सात्राजिती सत्यभामा लक्ष्मणा चारुहासिनी षोडशासन सहस्राणि स्त्रीणाम अन्यानि चक्रिणः ।।

sātrājitī satyabhāmā lakṣmaṇā cāruhāsinī ṣoḍaśāsan sahasrāṇi strīṇām anyāni cakriṇaḥ ||

प्रद्युम्नो ऽपि महावीर्यो रुक्मिणस तनयां शुभाम स्वयंवरस्थां जग्राह सा च तं तनयं हरेः ।।

pradyumno 'pi mahāvīryo rukmiṇas tanayāṃ śubhām svayaṃvarasthāṃ jagrāha sā ca taṃ tanayaṃ hareḥ ||

तस्याम अस्याभवत पुत्रो महाबलपराक्रमः अनिरुद्धो रणे रुद्धो वीर्योदधिर अरिंदमः ।।

tasyām asyābhavat putro mahābalaparākramaḥ aniruddho raṇe ruddho vīryodadhir ariṃdamaḥ ||

तस्यापि रुक्मिणः पौत्रीं वरयाम आस केशवः दौहित्राय ददौ रुक्मी तां स्पर्धन्न अपि शौरिणा ।।

tasyāpi rukmiṇaḥ pautrīṃ varayām āsa keśavaḥ dauhitrāya dadau rukmī tāṃ spardhann api śauriṇā ||

तस्या विवाहे रामाद्या यादवा हरिणा सह ।। रुक्मिणो नगरं जग्मुर नाम्ना भोजकटं द्विज ।।

tasyā vivāhe rāmādyā yādavā hariṇā saha || rukmiṇo nagaraṃ jagmur nāmnā bhojakaṭaṃ dvija ||

विवाहे तत्र निर्वृत्ते प्राद्युम्नेः सुमहात्मनः कलिङ्गराजप्रमुखा रुक्मिणं वाक्यम अब्रुवन ।।

vivāhe tatra nirvṛtte prādyumneḥ sumahātmanaḥ kaliṅgarājapramukhā rukmiṇaṃ vākyam abruvan ||

अनक्षज्ञो हली द्यूते तथास्य व्यसनं महत न जयामो बलं कस्माद द्यूते नैनं महाद्युते ।।

anakṣajño halī dyūte tathāsya vyasanaṃ mahat na jayāmo balaṃ kasmād dyūte nainaṃ mahādyute ||

तथेति तान आह नृपान रुक्मी बलसमन्वितः सभायां सह रामेण चक्रे द्यूतं च वै तदा ।।

tatheti tān āha nṛpān rukmī balasamanvitaḥ sabhāyāṃ saha rāmeṇa cakre dyūtaṃ ca vai tadā ||

सहस्रम एकं निष्काणां रुक्मिणा विजितो बलः द्वितीये ऽपि पणे चान्यत सहस्रं रुक्मिणा जितः ।।

sahasram ekaṃ niṣkāṇāṃ rukmiṇā vijito balaḥ dvitīye 'pi paṇe cānyat sahasraṃ rukmiṇā jitaḥ ||

ततो दशसहस्राणि निष्काणां पणम आददे बलभद्रो ऽजयत तानि रुक्मी द्यूतविदां वरः ।।

tato daśasahasrāṇi niṣkāṇāṃ paṇam ādade balabhadro 'jayat tāni rukmī dyūtavidāṃ varaḥ ||

ततो जहास स्वनवत कलिङ्गाधिपतिर द्विज दन्तान विदर्शयन मूढो रुक्मी चाह मदोद्धतः ।।

tato jahāsa svanavat kaliṅgādhipatir dvija dantān vidarśayan mūḍho rukmī cāha madoddhataḥ ||

अविद्यो ऽयं मया द्यूते बलदेवः पराजितः मुधैवाक्षावलेपान्धो यो ऽवमेने ऽक्षकोविदान ।।

avidyo 'yaṃ mayā dyūte baladevaḥ parājitaḥ mudhaivākṣāvalepāndho yo 'vamene 'kṣakovidān ||

दृष्ट्वा कलिङ्गराजानं प्रकाशदशनाननम रुक्मिणं चापि दुर्वाक्यं कोपं चक्रे हलायुधः ।।

dṛṣṭvā kaliṅgarājānaṃ prakāśadaśanānanam rukmiṇaṃ cāpi durvākyaṃ kopaṃ cakre halāyudhaḥ ||

ततः कोपपरीतात्मा निष्ककोटिं हलायुधः ग्लहं जग्राह रुक्मी च तदर्थे ऽक्षान अपातयत ।।

tataḥ kopaparītātmā niṣkakoṭiṃ halāyudhaḥ glahaṃ jagrāha rukmī ca tadarthe 'kṣān apātayat ||

अजयद बलदेवस तं प्राहोच्चैस तं जितं मया मयेति रुक्मी प्राहोच्चैर अलीकोक्तैर अलं बल ।।

ajayad baladevas taṃ prāhoccais taṃ jitaṃ mayā mayeti rukmī prāhoccair alīkoktair alaṃ bala ||

त्वयोक्तो ऽयं ग्लहः सत्यं न मयैषो ऽनुमोदितः एवं त्वया चेद विजितं मया न विजितं कथम ।।

tvayokto 'yaṃ glahaḥ satyaṃ na mayaiṣo 'numoditaḥ evaṃ tvayā ced vijitaṃ mayā na vijitaṃ katham ||

अथान्तरिक्षे वाग उच्चैः प्राह गम्भीरनादिनी बलदेवस्य तं कोपं वर्धयन्ती महात्मनः ।।

athāntarikṣe vāg uccaiḥ prāha gambhīranādinī baladevasya taṃ kopaṃ vardhayantī mahātmanaḥ ||

जितं बलेन धर्मेण रुक्मिणा भाषितं मृषा अनुक्त्वापि वचः किंचित कृतं भवति कर्मणा ।।

jitaṃ balena dharmeṇa rukmiṇā bhāṣitaṃ mṛṣā anuktvāpi vacaḥ kiṃcit kṛtaṃ bhavati karmaṇā ||

ततो बलः समुत्थाय कोपसंरक्तलोचनः जघानाष्टापदेनैव रुक्मिणं स महाबलः ।।

tato balaḥ samutthāya kopasaṃraktalocanaḥ jaghānāṣṭāpadenaiva rukmiṇaṃ sa mahābalaḥ ||

कलिङ्गराजं चादाय विस्फुरन्तं बलाद बलः बभञ्ज दन्तान कुपितो यैः प्रकाशं जहास सः ।।

kaliṅgarājaṃ cādāya visphurantaṃ balād balaḥ babhañja dantān kupito yaiḥ prakāśaṃ jahāsa saḥ ||

आकृष्य च महास्तम्भं जातरूपमयं बलः जघान ये ऽन्ये तत्पक्षाः भूभृतः कुपितो बलः ।।

ākṛṣya ca mahāstambhaṃ jātarūpamayaṃ balaḥ jaghāna ye 'nye tatpakṣāḥ bhūbhṛtaḥ kupito balaḥ ||

ततो हाहाकृतं सर्वं पलायनपरं द्विज तद राजमण्डलं सर्वं बभूव कुपिते बले ।।

tato hāhākṛtaṃ sarvaṃ palāyanaparaṃ dvija tad rājamaṇḍalaṃ sarvaṃ babhūva kupite bale ||

बलेन निहतं श्रुत्वा रुक्मिणं मधुसूदनः नोवाच किंचिन मैत्रेय रुक्मिणीबलयोर भयात ।।

balena nihataṃ śrutvā rukmiṇaṃ madhusūdanaḥ novāca kiṃcin maitreya rukmiṇībalayor bhayāt ||

ततो ऽनिरुद्धम आदाय कृतोद्वाहं द्विजोत्तम द्वारकाम आजगामाथ यदुचक्रं स केशवः ।।

tato 'niruddham ādāya kṛtodvāhaṃ dvijottama dvārakām ājagāmātha yaducakraṃ sa keśavaḥ ||