तयोर विहरतोर एवं रामकेशवयोर व्रजे प्रावृड _व्यतीता विकसत्सरोजा चाभवच छरत ।।

tayor viharator evaṃ rāmakeśavayor vraje prāvṛḍ _vyatītā vikasatsarojā cābhavac charat ||

अवापुस तापम अत्यर्थं शफर्यः पल्वलोदके पुत्रक्षेत्रादिसक्तेन ममत्वेन यथा गृही ।।

avāpus tāpam atyarthaṃ śapharyaḥ palvalodake putrakṣetrādisaktena mamatvena yathā gṛhī ||

मयूरा मौनिनस तस्थुः परित्यक्तमदा वने असारतां परिज्ञाय संसारस्येव योगिनः ।।

mayūrā mauninas tasthuḥ parityaktamadā vane asāratāṃ parijñāya saṃsārasyeva yoginaḥ ||

उत्सृज्य जलसर्वस्वं विमलाः सितमूर्तयः तत्यजुश चाम्बरं मेघा गृहं विज्ञानिनो यथा ।।

utsṛjya jalasarvasvaṃ vimalāḥ sitamūrtayaḥ tatyajuś cāmbaraṃ meghā gṛhaṃ vijñānino yathā ||

शरत्सूर्यांशुतप्तानि ययुः शोषं सरांसि च बह्वालम्बिममत्वेन हृदयानीव देहिनाम ।।

śaratsūryāṃśutaptāni yayuḥ śoṣaṃ sarāṃsi ca bahvālambimamatvena hṛdayānīva dehinām ||

कुमुदैः शरदम्भांसि योग्यतालक्षणं ययुः अवबोधैर मनांसीव संबन्धम अमलात्मनाम ।।

kumudaiḥ śaradambhāṃsi yogyatālakṣaṇaṃ yayuḥ avabodhair manāṃsīva saṃbandham amalātmanām ||

तारकाविमले व्योम्नि रराजाखण्डमण्डलः चन्द्रश चरमदेहात्मा योगी साधुकुले यथा ।।

tārakāvimale vyomni rarājākhaṇḍamaṇḍalaḥ candraś caramadehātmā yogī sādhukule yathā ||

शनकैः शनकैस तीरं तत्यजुश च जलाशयाः ममत्वं क्षेत्रपुत्रादिरूढम उच्चैर यथा बुधाः ।।

śanakaiḥ śanakais tīraṃ tatyajuś ca jalāśayāḥ mamatvaṃ kṣetraputrādirūḍham uccair yathā budhāḥ ||

पूर्वत्यक्तैः सरोऽम्भोभिर हंसा योगं पुनर ययुः क्लेशैः कुयोगिनो ऽशेषैर अन्तरायहता इव ।।

pūrvatyaktaiḥ saro'mbhobhir haṃsā yogaṃ punar yayuḥ kleśaiḥ kuyogino 'śeṣair antarāyahatā iva ||

निभृतो ऽभवद अत्यर्थं समुद्रः स्तिमितोदकः क्रमावाप्तमहायोगो निश्चलात्मा यथा यतिः ।।

nibhṛto 'bhavad atyarthaṃ samudraḥ stimitodakaḥ kramāvāptamahāyogo niścalātmā yathā yatiḥ ||

सर्वत्रातिप्रसन्नानि सलिलानि तदाभवन ज्ञाते सर्वगते विष्णौ मनांसीव सुमेधसाम ।।

sarvatrātiprasannāni salilāni tadābhavan jñāte sarvagate viṣṇau manāṃsīva sumedhasām ||

बभूव विमलं व्योम शरदाध्वस्ततोयदम योगाग्निदग्धक्लेशौघं योगिनाम इव मानसम ।।

babhūva vimalaṃ vyoma śaradādhvastatoyadam yogāgnidagdhakleśaughaṃ yoginām iva mānasam ||

सूर्यांशुजनितं तापं निन्ये तारापतिः शमम अहंकारोद्भवं दुःखं विवेकः सुमहान इव ।।

sūryāṃśujanitaṃ tāpaṃ ninye tārāpatiḥ śamam ahaṃkārodbhavaṃ duḥkhaṃ vivekaḥ sumahān iva ||

नभसो ऽब्दान भुवः पङ्कं कालुष्यं चाम्भसः शरत इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यः प्रत्याहार इवाहरत ।।

nabhaso 'bdān bhuvaḥ paṅkaṃ kāluṣyaṃ cāmbhasaḥ śarat indriyāṇīndriyārthebhyaḥ pratyāhāra ivāharat ||

प्राणायाम इवाम्भोभिः सरसां कृतपूरकैः अभ्यस्यते ऽनुदिवसं रेचकाकुम्भकादिभिः ।।

prāṇāyāma ivāmbhobhiḥ sarasāṃ kṛtapūrakaiḥ abhyasyate 'nudivasaṃ recakākumbhakādibhiḥ ||

विमलाम्बरनक्षत्रे काले चाभ्यागते व्रजम ददर्शेन्द्रमहारम्भाय(अ) (उ)द्यतांस तान व्रजौकसः ।।

vimalāmbaranakṣatre kāle cābhyāgate vrajam dadarśendramahārambhāy(a) (u)dyatāṃs tān vrajaukasaḥ ||

कृष्णस तान उत्सुकान दृष्ट्वा गोपान उत्सवलालसान कौतूहलाद इदं वाक्यं प्राह वृद्धान महामतिः ।।

kṛṣṇas tān utsukān dṛṣṭvā gopān utsavalālasān kautūhalād idaṃ vākyaṃ prāha vṛddhān mahāmatiḥ ||

को ऽयं शक्रमहो नाम येन वो हर्ष आगतः प्राह तं नन्दगोपश च पृच्छन्तम अतिसादरम ।।

ko 'yaṃ śakramaho nāma yena vo harṣa āgataḥ prāha taṃ nandagopaś ca pṛcchantam atisādaram ||

मेघानां पयसां चेशो देवराजः शतक्रतुः तेन संचोदिता मेघा वर्षन्त्य अम्बुमयं रसम ।।

meghānāṃ payasāṃ ceśo devarājaḥ śatakratuḥ tena saṃcoditā meghā varṣanty ambumayaṃ rasam ||

तद वृष्टिजनितं सस्यं वयम अन्ये च देहिनः वर्तयामोपभुञ्जानास तर्पयामश च देवताः ।।

tad vṛṣṭijanitaṃ sasyaṃ vayam anye ca dehinaḥ vartayāmopabhuñjānās tarpayāmaś ca devatāḥ ||

क्षीरवत्य इमा गावो वत्सवत्यश च निर्वृताः तेन संवर्धितैः सस्यैस तुष्टाः पुष्टा भवन्ति वै ।।

kṣīravatya imā gāvo vatsavatyaś ca nirvṛtāḥ tena saṃvardhitaiḥ sasyais tuṣṭāḥ puṣṭā bhavanti vai ||

नासस्या नातृणा भूमिर न बुभुक्षार्दितो जनः दृश्यते यत्र दृश्यन्ते वृष्टिमन्तो बलाहकाः ।।

nāsasyā nātṛṇā bhūmir na bubhukṣārdito janaḥ dṛśyate yatra dṛśyante vṛṣṭimanto balāhakāḥ ||

भौमम एतत पयो दुग्धं गोभिः सूर्यस्य वारिदः पर्जन्यः सर्वलोकस्य भवाय भुवि वर्षति ।।

bhaumam etat payo dugdhaṃ gobhiḥ sūryasya vāridaḥ parjanyaḥ sarvalokasya bhavāya bhuvi varṣati ||

तस्मात प्रावृषि राजानः सर्वे शक्रं मुदा युताः महैः सुरेशम अर्चन्ति वयम अन्ये च मानवाः ।।

tasmāt prāvṛṣi rājānaḥ sarve śakraṃ mudā yutāḥ mahaiḥ sureśam arcanti vayam anye ca mānavāḥ ||

नन्दगोपस्य वचनं श्रुत्वेत्थं शक्रपूजने कोपाय त्रिदशेन्द्रस्य प्राह दामोदरस तदा ।।

nandagopasya vacanaṃ śrutvetthaṃ śakrapūjane kopāya tridaśendrasya prāha dāmodaras tadā ||

न वयं कृषिकर्तारो वाणिज्याजीविनो न च गावो ऽस्मद्दैवतं तात वयं वनचरा यतः ।।

na vayaṃ kṛṣikartāro vāṇijyājīvino na ca gāvo 'smaddaivataṃ tāta vayaṃ vanacarā yataḥ ||

आन्वीक्षिकी त्रयी वार्ता दण्डनीतिस तथापरा विद्याचतुष्टयं चैतद वार्ताम अत्र शृणुष्व मे ।।

ānvīkṣikī trayī vārtā daṇḍanītis tathāparā vidyācatuṣṭayaṃ caitad vārtām atra śṛṇuṣva me ||

कृषिर वणिज्या तद्वच च तृतीयं पशुपालनम विद्या ह्य एका महाभाग वार्ता वृत्तित्रयाश्रया ।।

kṛṣir vaṇijyā tadvac ca tṛtīyaṃ paśupālanam vidyā hy ekā mahābhāga vārtā vṛttitrayāśrayā ||

कर्षकाणां कृषिर वृत्तिः पण्यं विपणिजीविनाम अस्माकं गौः परा वृत्तिर वार्ताभेदैर इयं त्रिभिः ।।

karṣakāṇāṃ kṛṣir vṛttiḥ paṇyaṃ vipaṇijīvinām asmākaṃ gauḥ parā vṛttir vārtābhedair iyaṃ tribhiḥ ||

विद्यया यो यया युक्तस तस्य सा दैवतं महत सैव पूज्यार्चनीया च सैव तस्योपकारिका ।।

vidyayā yo yayā yuktas tasya sā daivataṃ mahat saiva pūjyārcanīyā ca saiva tasyopakārikā ||

यो ऽन्यस्याः फलम अश्नन वै पूजयत्य अपरां नरः इह च प्रेत्य चैवासौ तात नाप्नोति शोभनम ।।

yo 'nyasyāḥ phalam aśnan vai pūjayaty aparāṃ naraḥ iha ca pretya caivāsau tāta nāpnoti śobhanam ||

कृष्यन्ताः प्रथिताः सीमाः सीमान्तं च पुनर वनम वनान्ता गिरयः सर्वे ते चास्माकं परा गतिः ।।

kṛṣyantāḥ prathitāḥ sīmāḥ sīmāntaṃ ca punar vanam vanāntā girayaḥ sarve te cāsmākaṃ parā gatiḥ ||

न द्वारबन्धावरणा न गृहक्षेत्रिणस तथा सुखिनस त्व अखिले लोके यथा वै चक्रचारिणः ।।

na dvārabandhāvaraṇā na gṛhakṣetriṇas tathā sukhinas tv akhile loke yathā vai cakracāriṇaḥ ||

श्रूयन्ते गिरयश चामी वने ऽस्मिन कामरूपिणः तत तद रूपं समास्थाय रमन्ते स्वेषु सानुषु ।।

śrūyante girayaś cāmī vane 'smin kāmarūpiṇaḥ tat tad rūpaṃ samāsthāya ramante sveṣu sānuṣu ||

यदा चैते ऽपराध्यन्ते तेषां ये काननौकसः तदा सिंहादिरूपैस तान घातयन्ति महीधराः ।।

yadā caite 'parādhyante teṣāṃ ye kānanaukasaḥ tadā siṃhādirūpais tān ghātayanti mahīdharāḥ ||

गिरियज्ञस त्व अयं तस्माद गोयज्ञश च प्रवर्त्यताम किम अस्माकं महेन्द्रेण गावः शैलाश च देवताः ।।

giriyajñas tv ayaṃ tasmād goyajñaś ca pravartyatām kim asmākaṃ mahendreṇa gāvaḥ śailāś ca devatāḥ ||

मन्त्रयज्ञपरा विप्राः सीरयज्ञाश च कर्षकाः गिरिगोयज्ञशीलाश च वयम अद्रिवनाश्रयाः ।।

mantrayajñaparā viprāḥ sīrayajñāś ca karṣakāḥ girigoyajñaśīlāś ca vayam adrivanāśrayāḥ ||

तस्माद गोवर्धनः शैलो भवद्भिर विविधार्हणैः अर्च्यतां पूज्यतां मेध्यं पशुं हत्वा विधानतः ।।

tasmād govardhanaḥ śailo bhavadbhir vividhārhaṇaiḥ arcyatāṃ pūjyatāṃ medhyaṃ paśuṃ hatvā vidhānataḥ ||

सर्वघोषस्य संदोहो गृह्यतां मा विचार्यताम भोज्यन्तां तेन वै विप्रास तथा ये चाभिवाञ्छकाः ।।

sarvaghoṣasya saṃdoho gṛhyatāṃ mā vicāryatām bhojyantāṃ tena vai viprās tathā ye cābhivāñchakāḥ ||

समर्चिते कृते होमे भोजितेषु द्विजातिषु शरत्पुष्पकृतापीडाः परिगच्छन्तु गोगणाः ।।

samarcite kṛte home bhojiteṣu dvijātiṣu śaratpuṣpakṛtāpīḍāḥ parigacchantu gogaṇāḥ ||

एतन मम मतं गोपाः संप्रीत्या क्रियते यदि ततः कृता भवेत प्रीतिर गवाम अद्रेस तथा मम ।।

etan mama mataṃ gopāḥ saṃprītyā kriyate yadi tataḥ kṛtā bhavet prītir gavām adres tathā mama ||

इति तस्य वचः श्रुत्वा नन्दाद्यास ते व्रजौकसः प्रीत्युत्फुल्लमुखा विप्र साधु साध्व इत्य अथाब्रुवन ।।

iti tasya vacaḥ śrutvā nandādyās te vrajaukasaḥ prītyutphullamukhā vipra sādhu sādhv ity athābruvan ||

शोभनं ते मतं वत्स यद एतद भवतोदितम तत करिष्यामहे सर्वं गिरियज्ञः प्रवर्त्यताम ।।

śobhanaṃ te mataṃ vatsa yad etad bhavatoditam tat kariṣyāmahe sarvaṃ giriyajñaḥ pravartyatām ||

तथा च कृतवन्तस ते गिरियज्ञं व्रजौकसः दधिपायसमांसाद्यैर ददुः शैलबलिं ततः ।।

tathā ca kṛtavantas te giriyajñaṃ vrajaukasaḥ dadhipāyasamāṃsādyair daduḥ śailabaliṃ tataḥ ||

द्विजांश च भोजयाम आसुः शतशो ऽथ सहस्रशः ।।

dvijāṃś ca bhojayām āsuḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ ||

गावः शैलं ततश चक्रुर अर्चितास ताः प्रदक्षिणम ऋषभाश चापि नर्दन्तः सतोया जलदा इव ।।

gāvaḥ śailaṃ tataś cakrur arcitās tāḥ pradakṣiṇam ṛṣabhāś cāpi nardantaḥ satoyā jaladā iva ||

गिरिमूर्धनि कृष्णो ऽपि शैलो ऽहम इति मूर्तिमान बुभुजे ऽन्नं बहु तदा गोपवर्याहृतं द्विज ।।

girimūrdhani kṛṣṇo 'pi śailo 'ham iti mūrtimān bubhuje 'nnaṃ bahu tadā gopavaryāhṛtaṃ dvija ||

तेनैव कृष्णो रूपेण गोपैः सह गिरेः शिरः अधिरुह्यार्चयाम आस द्वितीयाम आत्मनस तनुम ।।

tenaiva kṛṣṇo rūpeṇa gopaiḥ saha gireḥ śiraḥ adhiruhyārcayām āsa dvitīyām ātmanas tanum ||

अन्तर्धानं गते तस्मिन गोपा लब्ध्वा ततो वरान कृत्वा गिरिमहं गोष्ठं निजम अभ्याययुः पुनः ।।

antardhānaṃ gate tasmin gopā labdhvā tato varān kṛtvā girimahaṃ goṣṭhaṃ nijam abhyāyayuḥ punaḥ ||