कदाचिच छकटस्याधः शयानो मधुसूदनः चिक्षेप चरणाव ऊर्ध्वं स्तन्यार्थी प्ररुरोद च ।।

kadācic chakaṭasyādhaḥ śayāno madhusūdanaḥ cikṣepa caraṇāv ūrdhvaṃ stanyārthī praruroda ca ||

तस्य पादप्रहारेण शकटं परिवर्तितम विध्वस्तकुम्भभाण्डं तद विपरीतं पपात च ।।

tasya pādaprahāreṇa śakaṭaṃ parivartitam vidhvastakumbhabhāṇḍaṃ tad viparītaṃ papāta ca ||

ततो हाहाकृतः सर्वो गोपगोपीजनो द्विज आजगामाथ ददृशे बालम उत्तानशायिनम ।।

tato hāhākṛtaḥ sarvo gopagopījano dvija ājagāmātha dadṛśe bālam uttānaśāyinam ||

गोपाः केनेति केनेदं शकटं परिवर्तितम तत्रैव बालकाः प्रोचुर बालेनानेन पातितम ।।

gopāḥ keneti kenedaṃ śakaṭaṃ parivartitam tatraiva bālakāḥ procur bālenānena pātitam ||

रुदता दृष्टम अस्माभिः पादविक्षेपताडितम शकटं परिवृत्तं वै नैतद अन्यस्य चेष्टितम ।।

rudatā dṛṣṭam asmābhiḥ pādavikṣepatāḍitam śakaṭaṃ parivṛttaṃ vai naitad anyasya ceṣṭitam ||

ततः पुनर अतीवासन गोपा विस्मितचेतसः नन्दगोपो ऽपि जग्राह बालम अत्यन्तविस्मितः ।।

tataḥ punar atīvāsan gopā vismitacetasaḥ nandagopo 'pi jagrāha bālam atyantavismitaḥ ||

यशोदा शकटारूढभग्नभाण्डकपालिकाः शकटं चार्चयाम आस दधिपुष्पफलाक्षतैः ।।

yaśodā śakaṭārūḍhabhagnabhāṇḍakapālikāḥ śakaṭaṃ cārcayām āsa dadhipuṣpaphalākṣataiḥ ||

गर्गश च गोकुले तत्र वसुदेवप्रचोदितः प्रच्छन्न एव गोपानां संस्कारान अकरोत तयोः ।।

gargaś ca gokule tatra vasudevapracoditaḥ pracchanna eva gopānāṃ saṃskārān akarot tayoḥ ||

ज्येष्ठं च रामम इत्य आह कृष्णं चैव तथापरम गर्गो मतिमतां श्रेष्ठो नाम कुर्वन महामतिः ।।

jyeṣṭhaṃ ca rāmam ity āha kṛṣṇaṃ caiva tathāparam gargo matimatāṃ śreṣṭho nāma kurvan mahāmatiḥ ||

स्वल्पेनैव हि कालेन रिङ्गिणौ तौ तदा व्रजे घृष्टजानुकरौ विप्र बभूवतुर उभाव अपि ।।

svalpenaiva hi kālena riṅgiṇau tau tadā vraje ghṛṣṭajānukarau vipra babhūvatur ubhāv api ||

करीषभस्मदिग्धाङ्गौ भ्रममाणाव इतस ततः न निवारयितुं सेहे यशोदा न च रोहिणी ।।

karīṣabhasmadigdhāṅgau bhramamāṇāv itas tataḥ na nivārayituṃ sehe yaśodā na ca rohiṇī ||

गोवाटमध्ये क्रीडन्तौ वत्सवाटगतौ पुनः तदहर्जातगोवत्सपुच्छाकर्षणतत्परौ ।।

govāṭamadhye krīḍantau vatsavāṭagatau punaḥ tadaharjātagovatsapucchākarṣaṇatatparau ||

यदा यशोदा तौ बालाव एकस्थानचराव उभौ शशाक नो वारयितुं क्रीडन्ताव अतिचञ्चलौ ।।

yadā yaśodā tau bālāv ekasthānacarāv ubhau śaśāka no vārayituṃ krīḍantāv aticañcalau ||

दाम्ना बद्ध्वा तदा मध्ये निबबन्ध उलूखले कृष्णम अक्लिष्टकर्माणम आह चेदम अमर्षिता ।।

dāmnā baddhvā tadā madhye nibabandha ulūkhale kṛṣṇam akliṣṭakarmāṇam āha cedam amarṣitā ||

यदि शक्नोषि गच्छ त्वम अतिचञ्चलचेष्टित इत्य उक्त्वा च निजं कर्म सा चकार कुटुम्बिनी ।।

yadi śaknoṣi gaccha tvam aticañcalaceṣṭita ity uktvā ca nijaṃ karma sā cakāra kuṭumbinī ||

व्यग्रायाम अथ तस्यां स कर्षमाण उलूखलम यमलार्जुनमध्येन जगाम कमलेक्षणः ।।

vyagrāyām atha tasyāṃ sa karṣamāṇa ulūkhalam yamalārjunamadhyena jagāma kamalekṣaṇaḥ ||

कर्षता वृक्षयोर मध्ये तिर्यग्गतम उलूखलम भग्नाव उत्तुङ्गशाखाग्रौ तेन तौ यमलार्जुनौ ।।

karṣatā vṛkṣayor madhye tiryaggatam ulūkhalam bhagnāv uttuṅgaśākhāgrau tena tau yamalārjunau ||

ततः कटकटाशब्दसमाकर्णनकातरः आजगाम व्रजजनो ददृशे च महाद्रुमौ ।।

tataḥ kaṭakaṭāśabdasamākarṇanakātaraḥ ājagāma vrajajano dadṛśe ca mahādrumau ||

भग्नस्कन्धौ निपतितौ भग्नशाखौ महीतले नवोद्गताल्पदन्तांशुसितहासं च बालकम तयोर मध्यगतं बद्धं दाम्ना गाढं तथोदरे ।।

bhagnaskandhau nipatitau bhagnaśākhau mahītale navodgatālpadantāṃśusitahāsaṃ ca bālakam tayor madhyagataṃ baddhaṃ dāmnā gāḍhaṃ tathodare ||

ततश च दामोदरतां स ययौ दामबन्धनात ।।

tataś ca dāmodaratāṃ sa yayau dāmabandhanāt ||

गोपवृद्धास ततः सर्वे नन्दगोपपुरोगमाः मन्त्रयाम आसुर उद्विग्ना महोत्पातातिभीरवः ।।

gopavṛddhās tataḥ sarve nandagopapurogamāḥ mantrayām āsur udvignā mahotpātātibhīravaḥ ||

स्थानेनेह न नः कार्यं व्रजामो ऽन्यन महावनम उत्पाता बहवो ह्य अत्र दृश्यन्ते नाशहेतवः ।।

sthāneneha na naḥ kāryaṃ vrajāmo 'nyan mahāvanam utpātā bahavo hy atra dṛśyante nāśahetavaḥ ||

पूतनाया विनाशश च शकटस्य विपर्ययः विना वातादिदोषेण द्रुमयोः पतनं तथा ।।

pūtanāyā vināśaś ca śakaṭasya viparyayaḥ vinā vātādidoṣeṇa drumayoḥ patanaṃ tathā ||

वृन्दावनम इतः स्थानात तस्माद गच्छाम मा चिरम यावद भौममहोत्पातदोषो नाभिभवेद व्रजम ।।

vṛndāvanam itaḥ sthānāt tasmād gacchāma mā ciram yāvad bhaumamahotpātadoṣo nābhibhaved vrajam ||

इति कृत्वा मतिं सर्वे गमने ते व्रजौकसः ऊचुः स्वं स्वं कुलं शीघ्रं गम्यतां मा विलम्ब्यताम ।।

iti kṛtvā matiṃ sarve gamane te vrajaukasaḥ ūcuḥ svaṃ svaṃ kulaṃ śīghraṃ gamyatāṃ mā vilambyatām ||

ततः क्षणेन प्रययुः शकटैर गोधनैस तथा यूथशो वत्सपालांश च कालयन्तो व्रजौकसः ।।

tataḥ kṣaṇena prayayuḥ śakaṭair godhanais tathā yūthaśo vatsapālāṃś ca kālayanto vrajaukasaḥ ||

द्रव्यावयवनिर्धूतं क्षणमात्रेण तत तदा काकभाससमाकीर्णं व्रजस्थानम अभूद द्विज ।।

dravyāvayavanirdhūtaṃ kṣaṇamātreṇa tat tadā kākabhāsasamākīrṇaṃ vrajasthānam abhūd dvija ||

वृन्दावनं भगवता कृष्णेनाक्लिष्टकर्मणा शुभेन मनसा ध्यातं गवां वृद्धिम अभीप्सता ।।

vṛndāvanaṃ bhagavatā kṛṣṇenākliṣṭakarmaṇā śubhena manasā dhyātaṃ gavāṃ vṛddhim abhīpsatā ||

ततस तत्रातिरूक्षे ऽपि घर्मकाले द्विजोत्तम प्रावृट्काल इवोद्भूतं नवशष्पं समन्ततः ।।

tatas tatrātirūkṣe 'pi gharmakāle dvijottama prāvṛṭkāla ivodbhūtaṃ navaśaṣpaṃ samantataḥ ||

स समावासितः सर्वो व्रजो वृन्दावने ततः शकटीवाटपर्यन्तश चन्द्रार्धाकारसंस्थितिः ।।

sa samāvāsitaḥ sarvo vrajo vṛndāvane tataḥ śakaṭīvāṭaparyantaś candrārdhākārasaṃsthitiḥ ||

वत्सपालौ च संवृत्तौ रामदामोदरौ ततः एकस्थानस्थितौ गोष्ठे चेरतुर बाललीलया ।।

vatsapālau ca saṃvṛttau rāmadāmodarau tataḥ ekasthānasthitau goṣṭhe ceratur bālalīlayā ||

बर्हिपत्रकृतापीडौ वन्यपुष्पावतंसकौ गोपवेणुकृतातोद्यौ पत्रवाद्यकृतस्वनौ ।।

barhipatrakṛtāpīḍau vanyapuṣpāvataṃsakau gopaveṇukṛtātodyau patravādyakṛtasvanau ||

काकपक्षधरौ बालौ कुमाराव इव पावकी हसन्तौ च रमन्तौ च चेरतुस तन महावनम ।।

kākapakṣadharau bālau kumārāv iva pāvakī hasantau ca ramantau ca ceratus tan mahāvanam ||

क्वचिद धसन्ताव अन्योन्यं क्रीडमानौ तथापरैः गोपपुत्रैः समं वत्सांश चारयन्तौ विचेरतुः ।।

kvacid dhasantāv anyonyaṃ krīḍamānau tathāparaiḥ gopaputraiḥ samaṃ vatsāṃś cārayantau viceratuḥ ||

कालेन गच्छता तौ तु सप्तवर्षौ महाव्रजे सर्वस्य जगतः पालौ वत्सपालौ बभूवतुः ।।

kālena gacchatā tau tu saptavarṣau mahāvraje sarvasya jagataḥ pālau vatsapālau babhūvatuḥ ||

प्रावृट्कालस ततो ऽतीव मेघौघस्थगिताम्बरः बभूव वारिधाराभिर ऐक्यं कुर्वन दिशाम इव ।।

prāvṛṭkālas tato 'tīva meghaughasthagitāmbaraḥ babhūva vāridhārābhir aikyaṃ kurvan diśām iva ||

प्ररूढनवशष्पाढ्या शक्रगोपास्तृता मही तदा मारकतेवासीत पद्मरागविभूषिता ।।

prarūḍhanavaśaṣpāḍhyā śakragopāstṛtā mahī tadā mārakatevāsīt padmarāgavibhūṣitā ||

ऊहुर उन्मार्गवाहीनि निम्नगाम्भांसि सर्वतः मनांसि दुर्विनीतानां प्राप्य लक्ष्मीं नवाम इव ।।

ūhur unmārgavāhīni nimnagāmbhāṃsi sarvataḥ manāṃsi durvinītānāṃ prāpya lakṣmīṃ navām iva ||

न रेजे ऽन्तरितश चन्द्रो निर्मलो मलिनैर घनैः सद्वाक्यवादो मूर्खाणां प्रगल्भाभिर इवोक्तिभिः ।।

na reje 'ntaritaś candro nirmalo malinair ghanaiḥ sadvākyavādo mūrkhāṇāṃ pragalbhābhir ivoktibhiḥ ||

निर्गुणेनापि चापेन शक्रस्य गगने पदम अवाप्यताविवेकस्य नृपस्येव परिग्रहे ।।

nirguṇenāpi cāpena śakrasya gagane padam avāpyatāvivekasya nṛpasyeva parigrahe ||

मेघपृष्ठे बलाकानां रराज विमला ततिः दुर्वृत्ते वृत्तचेष्टेव कुलीनस्यातिशोभना ।।

meghapṛṣṭhe balākānāṃ rarāja vimalā tatiḥ durvṛtte vṛttaceṣṭeva kulīnasyātiśobhanā ||

न बबन्धाम्बरे स्थैर्यं विद्युद अत्यन्तचञ्चला मैत्रीव प्रवरे पुंसि दुर्जनेन प्रयोजिता ।।

na babandhāmbare sthairyaṃ vidyud atyantacañcalā maitrīva pravare puṃsi durjanena prayojitā ||

मार्गा बभूवुर अस्पष्टा नवशष्पचयावृताः अर्थान्तरम अनुप्राप्ताः प्रजडानाम इवोक्तयः ।।

mārgā babhūvur aspaṣṭā navaśaṣpacayāvṛtāḥ arthāntaram anuprāptāḥ prajaḍānām ivoktayaḥ ||

उन्मत्तशिखिसारङ्गे तस्मिन काले महावने कृष्णरामौ मुदा युक्तौ गोपालैश चेरतुः सह ।।

unmattaśikhisāraṅge tasmin kāle mahāvane kṛṣṇarāmau mudā yuktau gopālaiś ceratuḥ saha ||

क्वचिद गोभिः समं रम्यं गेयतानरताव उभौ चेरतुः क्वचिद अत्यर्थं शीतवृक्षतलाश्रयौ ।।

kvacid gobhiḥ samaṃ ramyaṃ geyatānaratāv ubhau ceratuḥ kvacid atyarthaṃ śītavṛkṣatalāśrayau ||

क्वचित कदम्बस्रक्चित्रौ मयूरस्रग्धरौ क्वचित विचित्रौ क्वचिद आसातां विविधैर गिरिधातुभिः ।।

kvacit kadambasrakcitrau mayūrasragdharau kvacit vicitrau kvacid āsātāṃ vividhair giridhātubhiḥ ||

पर्णशय्यासु संसुप्तौ क्वचिन निद्रान्तरैषिणौ क्वचिद गर्जति जीमूते हाहाकाररवादृतौ ।।

parṇaśayyāsu saṃsuptau kvacin nidrāntaraiṣiṇau kvacid garjati jīmūte hāhākāraravādṛtau ||

गायताम अन्यगोपानां प्रशंसापरमौ क्वचित मयूरकेकानुगतौ गोपवेणुप्रवादकौ ।।

gāyatām anyagopānāṃ praśaṃsāparamau kvacit mayūrakekānugatau gopaveṇupravādakau ||

इति नानाविधैर भावैर उत्तमप्रीतिसंयुतौ क्रीडन्तौ तौ वने तस्मिञ चेरतुस तुष्टमानसौ ।।

iti nānāvidhair bhāvair uttamaprītisaṃyutau krīḍantau tau vane tasmiñ ceratus tuṣṭamānasau ||

विकाले च समं गोभिर गोपवृन्दसमन्वितौ ।। विकाले च यथाजोषं व्रजम एत्य महाबलौ ।।

vikāle ca samaṃ gobhir gopavṛndasamanvitau || vikāle ca yathājoṣaṃ vrajam etya mahābalau ||

गोपैः समानैः सहितौ क्रीडन्ताव अमराव इव ।।

gopaiḥ samānaiḥ sahitau krīḍantāv amarāv iva ||