हिरण्यकशिपुत्वे च रावणत्वे च विष्णुना अवाप निहतो भोगान अप्राप्यान अमरैर अपि ।।

hiraṇyakaśiputve ca rāvaṇatve ca viṣṇunā avāpa nihato bhogān aprāpyān amarair api ||

न लयं तत्र तेनैव निहतः स कथं पुनः संप्राप्तः शिशुपालत्वे सायुज्यं शाश्वते हरौ ।।

na layaṃ tatra tenaiva nihataḥ sa kathaṃ punaḥ saṃprāptaḥ śiśupālatve sāyujyaṃ śāśvate harau ||

एतद इच्छाम्य अहं श्रोतुं सर्वधर्मभृतां वर कौतूहलपरेणैतत पृष्टो मे वक्तुम अर्हसि ।।

etad icchāmy ahaṃ śrotuṃ sarvadharmabhṛtāṃ vara kautūhalapareṇaitat pṛṣṭo me vaktum arhasi ||

दैत्येश्वरस्य तु वधायाखिललोकोत्पत्तिस्थितिविनाशकारिणापूर्वं तनुग्रहणं कुर्वता नृसिंहरूपम आविष्कृतम। तत्र तु हिरण्यकशिपोर विष्णुर अयम इत्य एतन न मनस्य अभूत।।

daityeśvarasya tu vadhāyākhilalokotpattisthitivināśakāriṇāpūrvaṃ tanugrahaṇaṃ kurvatā nṛsiṃharūpam āviṣkṛtam| tatra tu hiraṇyakaśipor viṣṇur ayam ity etan na manasy abhūt||

निरतिशयपुण्यजातसमुद्भूतम एतत सत्त्वम इति रजोद्रेकप्रेरितैकाग्रमतिस तद्भावनायोगात ततो ऽवाप्तवधहैतुकीं निरतिशयाम एवाखिलत्रैलोक्याधिक्यधारिणीं दशाननत्वे भोगसंपदम अवाप।।

niratiśayapuṇyajātasamudbhūtam etat sattvam iti rajodrekapreritaikāgramatis tadbhāvanāyogāt tato 'vāptavadhahaitukīṃ niratiśayām evākhilatrailokyādhikyadhāriṇīṃ daśānanatve bhogasaṃpadam avāpa||

नातस तस्मिन्न अनादिनिधने परब्रह्मभूते भगवत्य अनालम्बनीकृते मनसस तल्लयम। दशाननत्वे ऽप्य अनङ्गपराधीनतया जानकीसक्तचेतसो दाशरथिरूपधारिणस तद्रूपदर्शनम एवासिन नायम अच्युत इत्य आसक्तिर विपद्यतो ऽन्तःकरणस्य मानुषबुद्धिर एव केवलम अस्याभूत।।

nātas tasminn anādinidhane parabrahmabhūte bhagavaty anālambanīkṛte manasas tallayam| daśānanatve 'py anaṅgaparādhīnatayā jānakīsaktacetaso dāśarathirūpadhāriṇas tadrūpadarśanam evāsin nāyam acyuta ity āsaktir vipadyato 'ntaḥkaraṇasya mānuṣabuddhir eva kevalam asyābhūt||

पुनर अप्य अच्युतविनिपातमात्रफलम अखिलभूमण्डलश्लाघ्यचेदिराजकुले जन्माव्याहतं ऐश्वर्यं शिशुपालत्वे चावाप।।

punar apy acyutavinipātamātraphalam akhilabhūmaṇḍalaślāghyacedirājakule janmāvyāhataṃ aiśvaryaṃ śiśupālatve cāvāpa||

तत्र त्व अखिलान्य एव भगवन्नामकारणान्य अभवन। ततश च तत्कारणकृतानां तेषाम अशेषाणाम एवाच्युतनाम्नाम अनवरतम अनेकजन्मसंवर्धितविद्वेषानुबन्धिचित्तो विनिन्दनसंतर्जनादिषूच्चारणम अकरोत।।

tatra tv akhilāny eva bhagavannāmakāraṇāny abhavan| tataś ca tatkāraṇakṛtānāṃ teṣām aśeṣāṇām evācyutanāmnām anavaratam anekajanmasaṃvardhitavidveṣānubandhicitto vinindanasaṃtarjanādiṣūccāraṇam akarot||

तच च रूपम उत्फुल्लपद्मदलामलाक्षम अत्युज्ज्वलपीतवस्त्रधार्य अमलकिरीटकेयूरकटकोपशोभितम उदारपीवरचतुर्बाहुशङ्खचक्रगदाधरम अतिप्रौढवैरानुभावाद अटनभोजनस्नानासनशयनादिष्व अशेषावस्थान्तरेषु नैवापययाव अस्यात्मचेतसः।।

tac ca rūpam utphullapadmadalāmalākṣam atyujjvalapītavastradhāry amalakirīṭakeyūrakaṭakopaśobhitam udārapīvaracaturbāhuśaṅkhacakragadādharam atiprauḍhavairānubhāvād aṭanabhojanasnānāsanaśayanādiṣv aśeṣāvasthāntareṣu naivāpayayāv asyātmacetasaḥ||

तम एवाक्रोशेषूच्चारयंस तम एव हृदयेन धारयन्न आत्मवधाय भगवदस्तचक्रांशुमालोज्ज्वलम अक्षयतेजःस्वरूपं परं ब्रह्मस्वरूपम अपगतरागद्वेषादिदोषं भगवन्तम अद्राक्षीत।।

tam evākrośeṣūccārayaṃs tam eva hṛdayena dhārayann ātmavadhāya bhagavadastacakrāṃśumālojjvalam akṣayatejaḥsvarūpaṃ paraṃ brahmasvarūpam apagatarāgadveṣādidoṣaṃ bhagavantam adrākṣīt||

तावच च भगवच्चक्रेणाशु व्यापादितस तेन तत्स्मरणदग्धाखिलाघसंचयो भगवतैवान्तम उपनीतस तस्मिन्न एव लयम उपययौ। एतत तवाखिलं मयाभिहितम। अयं हि भगवान कीर्तितः संस्मृतश च द्वेषानुबन्धेनाप्य अखिलसुरासुरादिदुर्लभं फलं प्रयच्छति किम उत सम्यग भक्तिमताम। वसुदेवस्यानकदुन्दुभेः पौरवीरोहिणीमदिराभद्रादेवकीप्रमुखा बह्व्यः पत्न्यो ऽभवन।।

tāvac ca bhagavaccakreṇāśu vyāpāditas tena tatsmaraṇadagdhākhilāghasaṃcayo bhagavataivāntam upanītas tasminn eva layam upayayau| etat tavākhilaṃ mayābhihitam| ayaṃ hi bhagavān kīrtitaḥ saṃsmṛtaś ca dveṣānubandhenāpy akhilasurāsurādidurlabhaṃ phalaṃ prayacchati kim uta samyag bhaktimatām| vasudevasyānakadundubheḥ pauravīrohiṇīmadirābhadrādevakīpramukhā bahvyaḥ patnyo 'bhavan||

बलभद्रसारणशठदुर्मदादीन पुत्रान रोहिण्याम आनकदुन्दुभिर उत्पादयाम आस। बलभद्रो ऽपि रेवत्यां निशठोल्मुकौ पुत्राव अजनयत। मार्ष्टिमार्षिमच्छिशिशिशुसत्यधृतिप्रमुखाः सारणस्यात्मजाः। भद्राश्वभद्रबाहुदुर्दमभूताद्या रोहिण्याः कुलजाः।।

balabhadrasāraṇaśaṭhadurmadādīn putrān rohiṇyām ānakadundubhir utpādayām āsa| balabhadro 'pi revatyāṃ niśaṭholmukau putrāv ajanayat| mārṣṭimārṣimacchiśiśiśusatyadhṛtipramukhāḥ sāraṇasyātmajāḥ| bhadrāśvabhadrabāhudurdamabhūtādyā rohiṇyāḥ kulajāḥ||

नन्दोपनन्दकृतकाद्या मदिरायास तनयाः। भद्रायाश चोपनिधिगदाद्याः। वैशाल्यां च कौशिकम एकम अजनयत। आनकदुन्दुभिर देवक्याम अपि कीर्तिमत्सुषेणोदायिभद्रसेनर्जुदासभद्रदेवाख्याः षट पुत्रा जज्ञिरे।।

nandopanandakṛtakādyā madirāyās tanayāḥ| bhadrāyāś copanidhigadādyāḥ| vaiśālyāṃ ca kauśikam ekam ajanayat| ānakadundubhir devakyām api kīrtimatsuṣeṇodāyibhadrasenarjudāsabhadradevākhyāḥ ṣaṭ putrā jajñire||

तांश च सर्वान एव कंसो घातितवान। अनन्तरं च सप्तमं गर्भम अर्धरात्रे भगवत्प्रहिता योगनिद्रा रोहिण्या जठरम अवकृष्य नीतवती।।

tāṃś ca sarvān eva kaṃso ghātitavān| anantaraṃ ca saptamaṃ garbham ardharātre bhagavatprahitā yoganidrā rohiṇyā jaṭharam avakṛṣya nītavatī||

कर्षणाच चासाव अपि संकर्षणाख्याम अवाप।।

karṣaṇāc cāsāv api saṃkarṣaṇākhyām avāpa||

ततश च सकलजगन्महातरुमूलभूतो भूतातीतभविष्यादिसकलसुरासुरमुनिमनुजमनसाम अप्य अगोचरो ऽब्जभवप्रमुखैर अनलप्रमुखैश च प्रणम्यावनिभारहरणाय प्रसादितो भगवान अनादिमध्यो देवकीगर्भे समवततार वासुदेवः।।

tataś ca sakalajaganmahātarumūlabhūto bhūtātītabhaviṣyādisakalasurāsuramunimanujamanasām apy agocaro 'bjabhavapramukhair analapramukhaiś ca praṇamyāvanibhāraharaṇāya prasādito bhagavān anādimadhyo devakīgarbhe samavatatāra vāsudevaḥ||

तत्प्रसादविवर्धितमानाभिमाना च योगनिद्रा नन्दगोपपत्न्या यशोदाया गर्भम अधिष्ठितवती।।

tatprasādavivardhitamānābhimānā ca yoganidrā nandagopapatnyā yaśodāyā garbham adhiṣṭhitavatī||

सुप्रसन्नादित्यचन्द्रादिग्रहम अव्यालादिभयं स्वस्थमानसम अखिलम एवैतज जगद अपास्ताधर्मम अभवत तस्मिंश च पुण्डरीकनयने जायमाने।।

suprasannādityacandrādigraham avyālādibhayaṃ svasthamānasam akhilam evaitaj jagad apāstādharmam abhavat tasmiṃś ca puṇḍarīkanayane jāyamāne||

जातेन च तेनाखिलम एवैतत सन्मार्गवर्ति जगद अक्रियत। भगवतो ऽप्य अत्र मर्त्यलोके ऽवतीर्णस्य षोडशसहस्राण्य एकोत्तरशताधिकानि भार्याणाम अभवन। तासां च रुक्मिणीसत्यभामाजाम्बवतीचारुहासिनीप्रमुखा ह्य अष्टौ पत्न्यः प्रधाना। तासु चाष्टायुतानि लक्षं च पुत्राणां भगवान अखिलमूर्तिर अनादिमान अजनयत।।

jātena ca tenākhilam evaitat sanmārgavarti jagad akriyata| bhagavato 'py atra martyaloke 'vatīrṇasya ṣoḍaśasahasrāṇy ekottaraśatādhikāni bhāryāṇām abhavan| tāsāṃ ca rukmiṇīsatyabhāmājāmbavatīcāruhāsinīpramukhā hy aṣṭau patnyaḥ pradhānā| tāsu cāṣṭāyutāni lakṣaṃ ca putrāṇāṃ bhagavān akhilamūrtir anādimān ajanayat||

यतो हि श्लोकाव अत्र चरितार्थौ।।

yato hi ślokāv atra caritārthau||

तिस्रः कोट्यः सहस्राणाम अष्टाशीतिशतानि च कुमाराणां गृहाचार्याश चापयोग्यासु ये रताः ।।

tisraḥ koṭyaḥ sahasrāṇām aṣṭāśītiśatāni ca kumārāṇāṃ gṛhācāryāś cāpayogyāsu ye ratāḥ ||

संख्यानं यादवानां कः करिष्यति महात्मनाम यत्रायुतानाम अयुतं लक्षेणास्ते सदाहुकः ।।

saṃkhyānaṃ yādavānāṃ kaḥ kariṣyati mahātmanām yatrāyutānām ayutaṃ lakṣeṇāste sadāhukaḥ ||

देवासुरहता ये तु दैतेयाः सुमहाबलाः ते चोत्पन्ना मनुष्येषु जनोपद्रवकारिणः ।।

devāsurahatā ye tu daiteyāḥ sumahābalāḥ te cotpannā manuṣyeṣu janopadravakāriṇaḥ ||

तेषाम उत्सादनार्थाय भुवि देवा यदोः कुले अवतीर्णाः कुलशतं यत्रैकाभ्यधिकं द्विज ।।

teṣām utsādanārthāya bhuvi devā yadoḥ kule avatīrṇāḥ kulaśataṃ yatraikābhyadhikaṃ dvija ||

विष्णुस तेषां प्रमाणे च प्रभुत्वे च व्यवस्थितः निदेशस्थायिनस तस्य बभूवुः सर्वयादवाः ।।

viṣṇus teṣāṃ pramāṇe ca prabhutve ca vyavasthitaḥ nideśasthāyinas tasya babhūvuḥ sarvayādavāḥ ||

प्रसूतिं वृष्णिवीराणां यः शृणोति नरः सदा स सर्वैः पातकैर मुक्तो विष्णुलोकं प्रपद्यते ।।

prasūtiṃ vṛṣṇivīrāṇāṃ yaḥ śṛṇoti naraḥ sadā sa sarvaiḥ pātakair mukto viṣṇulokaṃ prapadyate ||

तेषां च प्रद्युम्नचारुदेष्णसाम्बादयस त्रयोदश प्रधानाः। प्रद्युम्नो ऽपि रुक्मिणस तनयां ककुद्वतीं नामोपयेमे। तस्याम अस्यानिरुद्धो जज्ञे। अनिरुद्धो ऽपि रुक्मिण एव पौत्रीं सुभद्रां नामोपयेमे। तस्याम अस्य वज्रो ऽभवत। वज्रस्य प्रतिबाहुस तस्यापि सुचारुः। एवम अनेकशतसाहस्रपुरुषसंख्यस्य यदुकुलस्य पुरुषसंख्या वर्षशतैर अपि ज्ञातुं न शक्यते।।

teṣāṃ ca pradyumnacārudeṣṇasāmbādayas trayodaśa pradhānāḥ| pradyumno 'pi rukmiṇas tanayāṃ kakudvatīṃ nāmopayeme| tasyām asyāniruddho jajñe| aniruddho 'pi rukmiṇa eva pautrīṃ subhadrāṃ nāmopayeme| tasyām asya vajro 'bhavat| vajrasya pratibāhus tasyāpi sucāruḥ| evam anekaśatasāhasrapuruṣasaṃkhyasya yadukulasya puruṣasaṃkhyā varṣaśatair api jñātuṃ na śakyate||