अतो मांधातुः पुत्रसंततिर अभिधीयते।।

ato māṃdhātuḥ putrasaṃtatir abhidhīyate||

अम्बरीषस्य मांधातुस तनयस्य युवनाश्वः पुत्रो ऽभूत।।

ambarīṣasya māṃdhātus tanayasya yuvanāśvaḥ putro 'bhūt||

तस्माद धरीतो यतो ऽङ्गिरसो हारीताः।।

tasmād dharīto yato 'ṅgiraso hārītāḥ||

रसातले च मौनेया नाम गन्धर्वाः षट्कोटिसंख्यास तैर अशेषाणि नागकुलान्य अपहृतप्रधानरत्नाधिपत्यान्य अक्रियन्त।।

rasātale ca mauneyā nāma gandharvāḥ ṣaṭkoṭisaṃkhyās tair aśeṣāṇi nāgakulāny apahṛtapradhānaratnādhipatyāny akriyanta||

तैश च गन्धर्ववीर्यावधूतैर उरगेश्वरैर भगवान अशेषदेवेशस्तवश्रवणोन्मीलितोन्निद्रपुण्डरीकनयनो जलशयनो निद्रावसानाद विबुद्धः प्रणिपत्याभिहितः। भगवन्न अप्य अस्माकम एतेभ्यो गन्धर्वेभ्यो भयम उपशमम एष्यतीति आह भगवान अनादिपुरुषः पुरुषोत्तमो यौवनाश्वस्य मांधातुः पुरुकुत्सनामा पुत्रस तम अहम अनुप्रविश्य तान अशेषदुष्टगन्धर्वान उपशमं नयिष्यामि।।

taiś ca gandharvavīryāvadhūtair urageśvarair bhagavān aśeṣadeveśastavaśravaṇonmīlitonnidrapuṇḍarīkanayano jalaśayano nidrāvasānād vibuddhaḥ praṇipatyābhihitaḥ| bhagavann apy asmākam etebhyo gandharvebhyo bhayam upaśamam eṣyatīti āha bhagavān anādipuruṣaḥ puruṣottamo yauvanāśvasya māṃdhātuḥ purukutsanāmā putras tam aham anupraviśya tān aśeṣaduṣṭagandharvān upaśamaṃ nayiṣyāmi||

इत्य आकर्ण्य भगवते कृतप्रणामाः पुनर नागलोकम आगताः पन्नगपतयो नर्मदां च पुरुकुत्सानयनाय चोदयाम आसुः।।

ity ākarṇya bhagavate kṛtapraṇāmāḥ punar nāgalokam āgatāḥ pannagapatayo narmadāṃ ca purukutsānayanāya codayām āsuḥ||

सा चैनं रसातलं नीतवती।।

sā cainaṃ rasātalaṃ nītavatī||

रसातलगतश चासौ भगवत्तेजसाप्यायितात्मवीर्यः सकलगन्धर्वाञ जघान। पुनश च स्वभवनम आजगाम।।

rasātalagataś cāsau bhagavattejasāpyāyitātmavīryaḥ sakalagandharvāñ jaghāna| punaś ca svabhavanam ājagāma||

सकलपन्नगपतयश च नर्मदायै वरं ददुः। यस ते ऽनुस्मरणसमवेतं नामग्रहणं करिष्यति न तस्य सर्पविषभयं भविष्यतीति।।

sakalapannagapatayaś ca narmadāyai varaṃ daduḥ| yas te 'nusmaraṇasamavetaṃ nāmagrahaṇaṃ kariṣyati na tasya sarpaviṣabhayaṃ bhaviṣyatīti||

इत्य उच्चार्याहर्निशम अन्धकारप्रवेशे वा न सर्पैर दश्यते न चापि कृतानुस्मरणभुजो विषम अपि भुक्तम उपघाताय भविष्यति।।

ity uccāryāharniśam andhakārapraveśe vā na sarpair daśyate na cāpi kṛtānusmaraṇabhujo viṣam api bhuktam upaghātāya bhaviṣyati||

पुरुकुत्साय च संततिविच्छेदो न भवतो भविष्यतीत्य उरगपतयो वरं ददुः।।

purukutsāya ca saṃtativicchedo na bhavato bhaviṣyatīty uragapatayo varaṃ daduḥ||

पुरुकुत्सो नर्मदायां त्रसदस्युम अजीजनत।।

purukutso narmadāyāṃ trasadasyum ajījanat||

तस्मात सत्यव्रतो यो ऽसौ त्रिशङ्कुसंज्ञाम अवाप। चण्डालताम उपगतश च।।

tasmāt satyavrato yo 'sau triśaṅkusaṃjñām avāpa| caṇḍālatām upagataś ca||

द्वादशवार्षिक्याम अनावृष्ट्यां विश्वामित्रकलत्रापत्यपोषणार्थं चाण्डालप्रतिग्रहपरिहरणाय जाह्नवीतीरन्यग्रोधे मृगमांसम अनुदिनं बबन्ध।।

dvādaśavārṣikyām anāvṛṣṭyāṃ viśvāmitrakalatrāpatyapoṣaṇārthaṃ cāṇḍālapratigrahapariharaṇāya jāhnavītīranyagrodhe mṛgamāṃsam anudinaṃ babandha||

परितुष्टेन विश्वामित्रेण सशरीरः स्वर्गम आरोपितः।।

parituṣṭena viśvāmitreṇa saśarīraḥ svargam āropitaḥ||

त्रिशङ्कोर हरिश्चन्द्रस तस्माद रोहिताश्वस ततश च हरितो हरिताच चञ्चुश चञ्चोर विजयसुदेवौ रुरुको विजयाद रुरुकस्य वृकः।।

triśaṅkor hariścandras tasmād rohitāśvas tataś ca harito haritāc cañcuś cañcor vijayasudevau ruruko vijayād rurukasya vṛkaḥ||

ततो बाहुर यो ऽसौ हैहयतालजङ्घादिभिर अवजितो ऽन्तर्वत्न्या महिष्या सह वनं विवेश।।

tato bāhur yo 'sau haihayatālajaṅghādibhir avajito 'ntarvatnyā mahiṣyā saha vanaṃ viveśa||

तस्याश च सपत्न्या गर्भस्तम्भनाय गरो दत्तः।।

tasyāś ca sapatnyā garbhastambhanāya garo dattaḥ||

त्रसदस्युतः संभूतस ततो ऽनरण्यस तं रावणो दिग्विजये निजघान। अनरण्यस्य पृषदश्वः पृषदश्वस्य हर्यश्वः पुत्रो ऽभवत। ततश च वसुमनास तस्यापि त्रिधन्वा त्रिधन्वनस त्रय्यारुणः।। तेनास्या गर्भः सप्तवर्षाणि जठर एव तस्थौ। स च बाहुर वृद्धभावाद और्वाश्रमसमीपे ममार।।

trasadasyutaḥ saṃbhūtas tato 'naraṇyas taṃ rāvaṇo digvijaye nijaghāna| anaraṇyasya pṛṣadaśvaḥ pṛṣadaśvasya haryaśvaḥ putro 'bhavat| tataś ca vasumanās tasyāpi tridhanvā tridhanvanas trayyāruṇaḥ|| tenāsyā garbhaḥ saptavarṣāṇi jaṭhara eva tasthau| sa ca bāhur vṛddhabhāvād aurvāśramasamīpe mamāra||

सा तस्य भार्या चितां कृत्वा तम आरोप्यानुमरणकृतनिश्चयाभूत।।

sā tasya bhāryā citāṃ kṛtvā tam āropyānumaraṇakṛtaniścayābhūt||

अथैताम अतीतानागतवर्तमानकालवेदी भगवान और्वः स्वाश्रमान निर्गत्याब्रवीत। अलम अनेनासद्ग्राहेणाखिलभूमण्डलपतिर अतिवीर्यपराक्रमो नैकयज्ञकृद अरातिपक्षक्षयकर्ता तवोदरे चक्रवर्ती तिष्ठति।।

athaitām atītānāgatavartamānakālavedī bhagavān aurvaḥ svāśramān nirgatyābravīt| alam anenāsadgrāheṇākhilabhūmaṇḍalapatir ativīryaparākramo naikayajñakṛd arātipakṣakṣayakartā tavodare cakravartī tiṣṭhati||

मैवं मैवं साहसाध्यवसायिनी भवेत्युक्ते च सा तस्माद अनुमरणनिर्बन्धाद विरराम।।

maivaṃ maivaṃ sāhasādhyavasāyinī bhavetyukte ca sā tasmād anumaraṇanirbandhād virarāma||

तेनैव भगवता स्वाश्रमम आनीयत। कतिपयदिनाभ्यन्तरे च सहैव तेन गरेणातितेजस्वी बालको जज्ञे। तस्यौर्वो जातकर्मादिक्रियां निष्पाद्य सगर इति नाम चकार।।

tenaiva bhagavatā svāśramam ānīyata| katipayadinābhyantare ca sahaiva tena gareṇātitejasvī bālako jajñe| tasyaurvo jātakarmādikriyāṃ niṣpādya sagara iti nāma cakāra||

कृतोपनयनं चैनम और्वो वेदशास्त्राण्य अस्त्रं चाग्नेयं भार्गवाख्यम अध्यापयाम आस।।

kṛtopanayanaṃ cainam aurvo vedaśāstrāṇy astraṃ cāgneyaṃ bhārgavākhyam adhyāpayām āsa||

उत्पन्नबुद्धिश च मातरम अपृच्छत। अम्ब कथम अत्र वयं क्व तातो ऽस्माकम इत्य एवमादि पृच्छतस तन्माता सर्वम अवोचत।।

utpannabuddhiś ca mātaram apṛcchat| amba katham atra vayaṃ kva tāto 'smākam ity evamādi pṛcchatas tanmātā sarvam avocat||

ततः पितृराज्यहरणामर्षितो हैहयतालजङ्घादिवधाय प्रतिज्ञाम अकरोत। प्रायशश च हैहयाञ जघान।।

tataḥ pitṛrājyaharaṇāmarṣito haihayatālajaṅghādivadhāya pratijñām akarot| prāyaśaś ca haihayāñ jaghāna||

शकयवनकाम्बोजपारदपह्लवा हन्यमानास तत्कुलगुरुं वसिष्ठं शरणं ययुः।।

śakayavanakāmbojapāradapahlavā hanyamānās tatkulaguruṃ vasiṣṭhaṃ śaraṇaṃ yayuḥ||

अथैतान वसिष्ठो जीवन्मृतकान कृत्वा सगरम आह। वत्सालम एभिर जीवन्मृतकैर अनुमृतैः।।

athaitān vasiṣṭho jīvanmṛtakān kṛtvā sagaram āha| vatsālam ebhir jīvanmṛtakair anumṛtaiḥ||

एते च मयैव त्वत्प्रतिज्ञापरिपालनाय निजधर्मद्विजसङ्गपरित्यागं कारिताः।।

ete ca mayaiva tvatpratijñāparipālanāya nijadharmadvijasaṅgaparityāgaṃ kāritāḥ||

स तथेति तद गुरुवचनम अभिनन्द्य तेषां वेषान्यत्वम अकारयत यवनान मुण्डितशिरसो ऽर्धमुण्डाञ छकान प्रलम्बकेशान पारदान पह्लवांश च श्मश्रुधरान निःस्वाध्यायवषट्कारान एतान अन्यांश च क्षत्रियांश चकार।।

sa tatheti tad guruvacanam abhinandya teṣāṃ veṣānyatvam akārayat yavanān muṇḍitaśiraso 'rdhamuṇḍāñ chakān pralambakeśān pāradān pahlavāṃś ca śmaśrudharān niḥsvādhyāyavaṣaṭkārān etān anyāṃś ca kṣatriyāṃś cakāra||

ते च निजधर्मपरित्यागाद ब्राह्मणैश च परित्यक्ता म्लेच्छतां ययुः।।

te ca nijadharmaparityāgād brāhmaṇaiś ca parityaktā mlecchatāṃ yayuḥ||

सगरो ऽपि स्वम अधिष्ठानम आगम्य अस्खलितचक्रः सप्तद्वीपवतीम इमाम उर्वीं प्रशशास।।

sagaro 'pi svam adhiṣṭhānam āgamya askhalitacakraḥ saptadvīpavatīm imām urvīṃ praśaśāsa||