तपस्य अभिरतान सो ऽथ मायामोहो महासुरान मैत्रेय ददृशे गत्वा नर्मदातीरसंश्रयान ।।

tapasy abhiratān so 'tha māyāmoho mahāsurān maitreya dadṛśe gatvā narmadātīrasaṃśrayān ||

ततो दिगम्बरो मुण्डो बर्हिपत्रधरो द्विज मायामोहो ऽसुरान श्लक्ष्णम इदं वचनम अब्रवीत ।।

tato digambaro muṇḍo barhipatradharo dvija māyāmoho 'surān ślakṣṇam idaṃ vacanam abravīt ||

भो दैत्यपतयो ब्रूत यदर्थं तप्यते तपः ऐहिकं वाथ पारत्र्यं तपसः फलम इच्छथ ।।

bho daityapatayo brūta yadarthaṃ tapyate tapaḥ aihikaṃ vātha pāratryaṃ tapasaḥ phalam icchatha ||

पारत्र्यफललाभाय तपश्चर्या महामते अस्माभिर इयम आरब्धा किं वा ते ऽत्र विवक्षितम ।।

pāratryaphalalābhāya tapaścaryā mahāmate asmābhir iyam ārabdhā kiṃ vā te 'tra vivakṣitam ||

कुरुध्वं मम वाक्यानि यदि मुक्तिम अभीप्सथ अर्हध्वं धर्मम एतं च मुक्तिद्वारम असंवृतम ।।

kurudhvaṃ mama vākyāni yadi muktim abhīpsatha arhadhvaṃ dharmam etaṃ ca muktidvāram asaṃvṛtam ||

धर्मो विमुक्तेर अर्हो ऽयं नैतस्माद अपरः परः अत्रैवावस्थिताः स्वर्गं विमुक्तिं वा गमिष्यथ ।।

dharmo vimukter arho 'yaṃ naitasmād aparaḥ paraḥ atraivāvasthitāḥ svargaṃ vimuktiṃ vā gamiṣyatha ||

अर्हध्वं धर्मम एतं च सर्वे यूयं महाबलाः ।।

arhadhvaṃ dharmam etaṃ ca sarve yūyaṃ mahābalāḥ ||

एवंप्रकारैर बहुभिर युक्तिदर्शनवर्धितैः मायामोहेन दैत्यास ते वेदमार्गाद अपाकृताः ।।

evaṃprakārair bahubhir yuktidarśanavardhitaiḥ māyāmohena daityās te vedamārgād apākṛtāḥ ||

धर्मायैतद अधर्माय सद एतन न सद इत्य अपि विमुक्तये त्व इदं नैतद विमुक्तिं संप्रयच्छति ।।

dharmāyaitad adharmāya sad etan na sad ity api vimuktaye tv idaṃ naitad vimuktiṃ saṃprayacchati ||

परमार्थो ऽयम अत्यर्थं परमार्थो न चाप्य अयम ।।

paramārtho 'yam atyarthaṃ paramārtho na cāpy ayam ||

कार्यम एतद अकार्यं च नैतद एवं स्फुटं त्व इदम दिग्वाससाम अयं धर्मो धर्मो ऽयं बहुवाससाम ।।

kāryam etad akāryaṃ ca naitad evaṃ sphuṭaṃ tv idam digvāsasām ayaṃ dharmo dharmo 'yaṃ bahuvāsasām ||

इत्य अनेकान्तवादं च मायामोहेन नैकधा तेन दर्शयता दैत्याः स्वधर्मांस त्याजिता द्विज ।।

ity anekāntavādaṃ ca māyāmohena naikadhā tena darśayatā daityāḥ svadharmāṃs tyājitā dvija ||

अर्हथेमं महाधर्मं मायामोहेन ते यतः प्रोक्तास तम आश्रिता धर्मम अर्हतास तेन ते ऽभवन ।।

arhathemaṃ mahādharmaṃ māyāmohena te yataḥ proktās tam āśritā dharmam arhatās tena te 'bhavan ||

त्रयीधर्मसमुत्सर्गं मायामोहेन ते ऽसुराः कारितास तन्मया ह्य आसंस तथान्ये तत्प्रबोधिताः ।।

trayīdharmasamutsargaṃ māyāmohena te 'surāḥ kāritās tanmayā hy āsaṃs tathānye tatprabodhitāḥ ||

तैर अप्य अन्ये परे तैश च तैर अप्य अन्ये परे च तैः अल्पैर अहोभिः संत्यक्ता तैर दैत्यैः प्रायशस त्रयी ।।

tair apy anye pare taiś ca tair apy anye pare ca taiḥ alpair ahobhiḥ saṃtyaktā tair daityaiḥ prāyaśas trayī ||

पुनश च रक्ताम्बरधृङ मायामोहो ऽजितेक्षणः अन्यान आहासुरान गत्वा मृद्वल्पमधुराक्षरम ।।

punaś ca raktāmbaradhṛṅ māyāmoho 'jitekṣaṇaḥ anyān āhāsurān gatvā mṛdvalpamadhurākṣaram ||

स्वर्गार्थं यदि वो वाञ्छा निर्वाणार्थम अथासुराः तद अलं पशुघातादिदुष्टधर्मं निबोधत ।।

svargārthaṃ yadi vo vāñchā nirvāṇārtham athāsurāḥ tad alaṃ paśughātādiduṣṭadharmaṃ nibodhata ||

विज्ञानमयम एवैतद अशेषम अवगच्छत बुध्यध्वं मे वचः सम्यग बुधैर एवम उदीरितम ।।

vijñānamayam evaitad aśeṣam avagacchata budhyadhvaṃ me vacaḥ samyag budhair evam udīritam ||

जगद एतद अनाधारं भ्रान्तिज्ञानार्थतत्परम रागादिदुष्टम अत्यर्थं भ्राम्यते भवसंकटे ।।

jagad etad anādhāraṃ bhrāntijñānārthatatparam rāgādiduṣṭam atyarthaṃ bhrāmyate bhavasaṃkaṭe ||

एवं बुध्यत बुध्यध्वं बुध्यतैवम इतीरयन मायामोहः स दैत्येयान धर्मम अत्याजयन निजम ।।

evaṃ budhyata budhyadhvaṃ budhyataivam itīrayan māyāmohaḥ sa daityeyān dharmam atyājayan nijam ||

नानाप्रकारवचनं स तेषां युक्तियोजितम तथा तथावदद धर्मं तत्यजुस ते यथा यथा ।।

nānāprakāravacanaṃ sa teṣāṃ yuktiyojitam tathā tathāvadad dharmaṃ tatyajus te yathā yathā ||

ते ऽप्य अन्येषां तथैवोचुर अन्यैर अन्ये तथोदिताः मैत्रेय तत्यजुर धर्मं वेदस्मृत्युदितं परम ।।

te 'py anyeṣāṃ tathaivocur anyair anye tathoditāḥ maitreya tatyajur dharmaṃ vedasmṛtyuditaṃ param ||

अन्यान अप्य अन्यपाषण्डप्रकारैर बहुभिर द्विज दैतेयान मोहयाम आस मायामोहो ऽतिमोहकृत ।।

anyān apy anyapāṣaṇḍaprakārair bahubhir dvija daiteyān mohayām āsa māyāmoho 'timohakṛt ||

स्वल्पेनैव हि कालेन मायामोहेन ते ऽसुराः मोहितास तत्यजुः सर्वां त्रयीमार्गाश्रितां कथाम ।।

svalpenaiva hi kālena māyāmohena te 'surāḥ mohitās tatyajuḥ sarvāṃ trayīmārgāśritāṃ kathām ||

केचिद विनिन्दां वेदानां देवानाम अपरे द्विज यज्ञकर्मकलापस्य तथान्ये च द्विजन्मनाम ।।

kecid vinindāṃ vedānāṃ devānām apare dvija yajñakarmakalāpasya tathānye ca dvijanmanām ||

नैतद युक्तिसहं वाक्यं हिंसा धर्माय नेष्यते हवींष्य अनलदग्धानि फलायेत्य अर्भकोदितम ।।

naitad yuktisahaṃ vākyaṃ hiṃsā dharmāya neṣyate havīṃṣy analadagdhāni phalāyety arbhakoditam ||

यज्ञैर अनेकैर देवत्वम अवाप्येन्द्रेण भुज्यते शम्यादि यदि चेत काष्ठं तद्वरं पत्रभुक पशुः ।।

yajñair anekair devatvam avāpyendreṇa bhujyate śamyādi yadi cet kāṣṭhaṃ tadvaraṃ patrabhuk paśuḥ ||

निहतस्य पशोर यज्ञे स्वर्गप्राप्तिर यदीष्यते स्वपिता यजमानेन किं नु तस्मान न हन्यते ।।

nihatasya paśor yajñe svargaprāptir yadīṣyate svapitā yajamānena kiṃ nu tasmān na hanyate ||

तृप्तये जायते पुंसो भुक्तम अन्येन चेत ततः दद्याच छ्राद्धं श्रद्धयान्नं न वहेयुः प्रवासिनः ।।

tṛptaye jāyate puṃso bhuktam anyena cet tataḥ dadyāc chrāddhaṃ śraddhayānnaṃ na vaheyuḥ pravāsinaḥ ||

जनश्रद्धेयम इत्य एतद अवगम्य ततो ऽत्र वः उपेक्षा श्रेयसी वाक्यं रोचतां यन मयेरितम ।।

janaśraddheyam ity etad avagamya tato 'tra vaḥ upekṣā śreyasī vākyaṃ rocatāṃ yan mayeritam ||

न ह्य आप्तवादा नभसो निपतन्ति महासुराः युक्तिमद वचनं ग्राह्यं मयान्यैश च भवद्विधैः ।।

na hy āptavādā nabhaso nipatanti mahāsurāḥ yuktimad vacanaṃ grāhyaṃ mayānyaiś ca bhavadvidhaiḥ ||

मायामोहेन ते दैत्याः प्रकारैर बहुभिस तथा व्युत्थापिता यथा नैषां त्रयीं कश्चिद अरोचयत ।।

māyāmohena te daityāḥ prakārair bahubhis tathā vyutthāpitā yathā naiṣāṃ trayīṃ kaścid arocayat ||

इत्थम उन्मार्गयातेषु तेषु दैत्येषु ते ऽमराः उद्योगं परमं कृत्वा युद्धाय समुपस्थिताः ।।

ittham unmārgayāteṣu teṣu daityeṣu te 'marāḥ udyogaṃ paramaṃ kṛtvā yuddhāya samupasthitāḥ ||

ततो देवासुरं युद्धं पुनर एवाभवद द्विज हताश च ते ऽसुरा देवैः सन्मार्गपरिपन्थिनः ।।

tato devāsuraṃ yuddhaṃ punar evābhavad dvija hatāś ca te 'surā devaiḥ sanmārgaparipanthinaḥ ||

सद्धर्मकवचस तेषाम अभूद यः प्रथमं द्विज तेन रक्षाभवत पूर्वं नेशुर नष्टे च तत्र ते ।।

saddharmakavacas teṣām abhūd yaḥ prathamaṃ dvija tena rakṣābhavat pūrvaṃ neśur naṣṭe ca tatra te ||

ततो मैत्रेय तन्मार्गवर्तिनो ये ऽभवञ जनाः नग्नास ते तैर यतस त्यक्तं त्रयीसंवरणं वृथा ।।

tato maitreya tanmārgavartino ye 'bhavañ janāḥ nagnās te tair yatas tyaktaṃ trayīsaṃvaraṇaṃ vṛthā ||

ब्रह्मचारी गृहस्थश च वानप्रस्थस तथाश्रमाः परिव्राड वा चतुर्थो ऽत्र पञ्चमो नोपपद्यते ।।

brahmacārī gṛhasthaś ca vānaprasthas tathāśramāḥ parivrāḍ vā caturtho 'tra pañcamo nopapadyate ||

यस तु संत्यज्य गार्हस्थ्यं वानप्रस्थो न जायते परिव्राड वापि मैत्रेय स नग्नः पापकृन नरः ।।

yas tu saṃtyajya gārhasthyaṃ vānaprastho na jāyate parivrāḍ vāpi maitreya sa nagnaḥ pāpakṛn naraḥ ||

नित्यानां कर्मणां विप्र तस्य हानिर अहर्निशम अकुर्वन विहितं कर्म शक्तः पतति तद्दिने ।।

nityānāṃ karmaṇāṃ vipra tasya hānir aharniśam akurvan vihitaṃ karma śaktaḥ patati taddine ||

प्रायश्चित्तेन महता शुद्धिं प्राप्नोत्य अनापदि पक्षं नित्यक्रियाहानेः कर्ता मैत्रेय मानवः ।।

prāyaścittena mahatā śuddhiṃ prāpnoty anāpadi pakṣaṃ nityakriyāhāneḥ kartā maitreya mānavaḥ ||

संवत्सरं क्रियाहानिर यस्य पुंसो ऽभिजायते तस्यावलोकनात सूर्यो निरीक्ष्यः साधुभिः सदा ।।

saṃvatsaraṃ kriyāhānir yasya puṃso 'bhijāyate tasyāvalokanāt sūryo nirīkṣyaḥ sādhubhiḥ sadā ||

स्पृष्टे स्नानं सचैलस्य शुद्धिहेतुर महामुने पुंसो भवति तस्योक्ता न शुद्धिः पापकर्मणः ।।

spṛṣṭe snānaṃ sacailasya śuddhihetur mahāmune puṃso bhavati tasyoktā na śuddhiḥ pāpakarmaṇaḥ ||

देवर्षिपितृभूतानि यस्य निःश्वस्य वेश्मनि प्रयान्त्य अनर्चितान्य अत्र न तस्मात पापकृन नरः ।।

devarṣipitṛbhūtāni yasya niḥśvasya veśmani prayānty anarcitāny atra na tasmāt pāpakṛn naraḥ ||

देवादिनिःश्वासहतं शरीरं यस्य वेश्म च न तेन संकरं कुर्याद गृहासनपरिच्छदैः ।।

devādiniḥśvāsahataṃ śarīraṃ yasya veśma ca na tena saṃkaraṃ kuryād gṛhāsanaparicchadaiḥ ||

संभाषणानुप्रश्नादि सहास्यं चैव कुर्वतः जायते तुल्यता पुंसस तेनैव द्विज वत्सरम ।।

saṃbhāṣaṇānupraśnādi sahāsyaṃ caiva kurvataḥ jāyate tulyatā puṃsas tenaiva dvija vatsaram ||

अथ भुङ्क्ते गृहे तस्य करोत्य आस्यां तथासने शेते चाप्य एकशयने स सद्यस तत्समो भवेत ।।

atha bhuṅkte gṛhe tasya karoty āsyāṃ tathāsane śete cāpy ekaśayane sa sadyas tatsamo bhavet ||

देवतापितृभूतानि तथानभ्यर्च्य यो ऽतिथीन भुङ्क्ते स पातकं भुङ्क्ते निष्कृतिस तस्य कीदृशी ।।

devatāpitṛbhūtāni tathānabhyarcya yo 'tithīn bhuṅkte sa pātakaṃ bhuṅkte niṣkṛtis tasya kīdṛśī ||

ब्राह्मणाद्याश च ये वर्णाः स्वधर्माद अन्यतोमुखम यान्ति ते नग्नसंज्ञां तु हीनकर्मस्व अवस्थिताः ।।

brāhmaṇādyāś ca ye varṇāḥ svadharmād anyatomukham yānti te nagnasaṃjñāṃ tu hīnakarmasv avasthitāḥ ||

चतुर्णां यत्र वर्णानां मैत्रेयात्यन्तसंकरः तत्रास्या साधुवृत्तीनाम उपघाताय जायते ।।

caturṇāṃ yatra varṇānāṃ maitreyātyantasaṃkaraḥ tatrāsyā sādhuvṛttīnām upaghātāya jāyate ||

अनभ्यर्च्य ऋषीन देवान पितृभूतातिथींस तथा यो भुङ्क्ते तस्य संभाषात पतन्ति नरके नराः ।।

anabhyarcya ṛṣīn devān pitṛbhūtātithīṃs tathā yo bhuṅkte tasya saṃbhāṣāt patanti narake narāḥ ||

तस्माद एतान नरो नग्नांस त्रयीसंत्यागदूषितान सर्वदा वर्जयेत प्राज्ञ आलापस्पर्शनादिषु ।।

tasmād etān naro nagnāṃs trayīsaṃtyāgadūṣitān sarvadā varjayet prājña ālāpasparśanādiṣu ||

श्रद्धावद्भिः कृतं यत्नाद देवान पितृपितामहान न प्रीणयति तच छ्राद्धं यद्य एभिर अवलोकितम ।।

śraddhāvadbhiḥ kṛtaṃ yatnād devān pitṛpitāmahān na prīṇayati tac chrāddhaṃ yady ebhir avalokitam ||

श्रूयते च पुरा ख्यातो राजा शतधनुर भुवि पत्नी च शैब्या तस्याभूद अतिधर्मपरायणा ।।

śrūyate ca purā khyāto rājā śatadhanur bhuvi patnī ca śaibyā tasyābhūd atidharmaparāyaṇā ||

पतिव्रता महाभागा सत्यशौचदयान्विता सर्वलक्षणसंपन्ना संपन्ना विनयेन च ।।

pativratā mahābhāgā satyaśaucadayānvitā sarvalakṣaṇasaṃpannā saṃpannā vinayena ca ||

स तु राजा तया सार्धं देवदेवं जनार्दनम आराधयाम आस विभुं परमेण समाधिना ।।

sa tu rājā tayā sārdhaṃ devadevaṃ janārdanam ārādhayām āsa vibhuṃ parameṇa samādhinā ||

होमैर जपैस तथा दानैर उपवासैश च भक्तितः पूजाभिश चानुदिवसं तन्मना नान्यमानसः ।।

homair japais tathā dānair upavāsaiś ca bhaktitaḥ pūjābhiś cānudivasaṃ tanmanā nānyamānasaḥ ||

एकदा तु समं स्नातौ तौ तु भार्यापती जले भागीरथ्याः समुत्तीर्णौ कार्त्तिक्यां समुपोषितौ पाषण्डिनम अपश्येताम आयान्तं संमुखं द्विज ।।

ekadā tu samaṃ snātau tau tu bhāryāpatī jale bhāgīrathyāḥ samuttīrṇau kārttikyāṃ samupoṣitau pāṣaṇḍinam apaśyetām āyāntaṃ saṃmukhaṃ dvija ||

चापाचार्यस्य तस्यासौ सखा राज्ञो महात्मनः अतस तद्गौरवात तेन सहालापम अथाकरोत ।।

cāpācāryasya tasyāsau sakhā rājño mahātmanaḥ atas tadgauravāt tena sahālāpam athākarot ||

न तु सा वाग्यता देवी तस्य पत्नी यतव्रता उपोषितास्मीति रविं तस्मिन दृष्टे ददर्श च ।।

na tu sā vāgyatā devī tasya patnī yatavratā upoṣitāsmīti raviṃ tasmin dṛṣṭe dadarśa ca ||

समागम्य यथान्यायं दम्पती तौ यथाविधि विष्णोः पूजादिकं सर्वं कृतवन्तौ द्विजोत्तम ।।

samāgamya yathānyāyaṃ dampatī tau yathāvidhi viṣṇoḥ pūjādikaṃ sarvaṃ kṛtavantau dvijottama ||

कालेन गच्छता राजा ममारासौ सपत्नजित अन्वारुरोह तं देवी चितास्थं भूपतिं पतिम ।।

kālena gacchatā rājā mamārāsau sapatnajit anvāruroha taṃ devī citāsthaṃ bhūpatiṃ patim ||

स तु तेनापचारेण श्वा जज्ञे वसुधाधिपः उपोषितेन पाषण्डसंभाषो यः कृतो ऽभवत ।।

sa tu tenāpacāreṇa śvā jajñe vasudhādhipaḥ upoṣitena pāṣaṇḍasaṃbhāṣo yaḥ kṛto 'bhavat ||

सापि जातिस्मरा जज्ञे काशिराजसुता शुभा सर्वविज्ञानसंपन्ना सर्वलक्षणभूषिता ।।

sāpi jātismarā jajñe kāśirājasutā śubhā sarvavijñānasaṃpannā sarvalakṣaṇabhūṣitā ||

तां पिता दातुकामो ऽभूद वराय विनिवारितः तयैव तन्व्या विरतो विवाहारम्भतो नृपः ।।

tāṃ pitā dātukāmo 'bhūd varāya vinivāritaḥ tayaiva tanvyā virato vivāhārambhato nṛpaḥ ||

ततः सा दिव्यया दृष्ट्या दृष्ट्वा श्वानं निजं पतिम वैदिशाख्यं पुरं गत्वा तदवस्थं ददर्श तम ।।

tataḥ sā divyayā dṛṣṭyā dṛṣṭvā śvānaṃ nijaṃ patim vaidiśākhyaṃ puraṃ gatvā tadavasthaṃ dadarśa tam ||

तं दृष्ट्वैव महाभागा श्वानभूतं पतिं तथा ददौ तस्मै वराहारं सत्कारप्रवणं शुभम ।।

taṃ dṛṣṭvaiva mahābhāgā śvānabhūtaṃ patiṃ tathā dadau tasmai varāhāraṃ satkārapravaṇaṃ śubham ||

भुञ्जन दत्तं तया सो ऽन्नम अतिमिष्टम अभीप्सितम श्वजातिललितं कुर्वन बहु चाटु चकार वै ।।

bhuñjan dattaṃ tayā so 'nnam atimiṣṭam abhīpsitam śvajātilalitaṃ kurvan bahu cāṭu cakāra vai ||

अतीव व्रीडिता बाला कुर्वता चाटु तेन सा प्रणामपूर्वम आहेदं दयितं तं कुयोनिजम ।।

atīva vrīḍitā bālā kurvatā cāṭu tena sā praṇāmapūrvam āhedaṃ dayitaṃ taṃ kuyonijam ||

स्मर्यतां तन महाराज दाक्षिण्यललितं त्वया येन श्वयोनिम आपन्नो मम चाटुकरो भवान ।।

smaryatāṃ tan mahārāja dākṣiṇyalalitaṃ tvayā yena śvayonim āpanno mama cāṭukaro bhavān ||

पाषण्डिनं समाभाष्य तीर्थस्नानाद अनन्तरम प्राप्तो ऽसि कुत्सितां योनिं किं न स्मरसि तत प्रभो ।।

pāṣaṇḍinaṃ samābhāṣya tīrthasnānād anantaram prāpto 'si kutsitāṃ yoniṃ kiṃ na smarasi tat prabho ||

तयैवं स्मारिते तत्र पूर्वजातिकृते तदा दध्यौ चिरम अथावाप निर्वेदम अतिदुर्लभम ।।

tayaivaṃ smārite tatra pūrvajātikṛte tadā dadhyau ciram athāvāpa nirvedam atidurlabham ||

निर्विण्णचित्तः स ततो निर्गम्य नगराद बहिः मरुप्रपतनं कृत्वा शार्गालीं योनिम आगतः ।।

nirviṇṇacittaḥ sa tato nirgamya nagarād bahiḥ maruprapatanaṃ kṛtvā śārgālīṃ yonim āgataḥ ||

सापि द्वितीये संप्राप्ते वर्षे दिव्येन चक्षुषा ज्ञात्वा सृगालं तं द्रष्टुं ययौ कोलाहलं गिरिम ।।

sāpi dvitīye saṃprāpte varṣe divyena cakṣuṣā jñātvā sṛgālaṃ taṃ draṣṭuṃ yayau kolāhalaṃ girim ||

तत्रापि दृष्ट्वा तं प्राह शार्गालीं योनिम आगतम भर्तारम अपि चार्वङ्गी तनया पृथिवीक्षितः ।।

tatrāpi dṛṣṭvā taṃ prāha śārgālīṃ yonim āgatam bhartāram api cārvaṅgī tanayā pṛthivīkṣitaḥ ||

अपि स्मरसि राजेन्द्र श्वयोनिस्थस्य यन मया प्रोक्तं ते पूर्वचरितं पाषण्डालापसंश्रयम ।।

api smarasi rājendra śvayonisthasya yan mayā proktaṃ te pūrvacaritaṃ pāṣaṇḍālāpasaṃśrayam ||

पुनस तयोक्तं तज ज्ञात्वा सत्यं सत्यवतां वरः कानने स निराहारस तत्याज स्वं कलेवरम ।।

punas tayoktaṃ taj jñātvā satyaṃ satyavatāṃ varaḥ kānane sa nirāhāras tatyāja svaṃ kalevaram ||

भूयस ततो वृकं जातं गत्वा तं निर्जने वने स्मारयाम आस भर्तारं पूर्ववृत्तम अनिन्दिता ।।

bhūyas tato vṛkaṃ jātaṃ gatvā taṃ nirjane vane smārayām āsa bhartāraṃ pūrvavṛttam aninditā ||

न त्वं वृको महाभाग राजा शतधनुर भवान श्वा भूत्वा त्वं शृगालो ऽभूर वृकत्वं साम्प्रतं गतः ।।

na tvaṃ vṛko mahābhāga rājā śatadhanur bhavān śvā bhūtvā tvaṃ śṛgālo 'bhūr vṛkatvaṃ sāmprataṃ gataḥ ||

स्मारितेन यथा व्यक्तस तेनात्मा गृध्रतां गतः अपापा सा पुनश चैनं बोधयाम आस भामिनी ।।

smāritena yathā vyaktas tenātmā gṛdhratāṃ gataḥ apāpā sā punaś cainaṃ bodhayām āsa bhāminī ||

नरेन्द्र स्मर्यताम आत्मा ह्य अलं ते गृध्रचेष्टया पाषण्डालापजातो ऽयं दोषो यद गृध्रतां गतः ।।

narendra smaryatām ātmā hy alaṃ te gṛdhraceṣṭayā pāṣaṇḍālāpajāto 'yaṃ doṣo yad gṛdhratāṃ gataḥ ||

ततः काकत्वम आपन्नं समनन्तरजन्मनि उवाच तन्वी भर्तारम उपलभ्यात्मयोगतः ।।

tataḥ kākatvam āpannaṃ samanantarajanmani uvāca tanvī bhartāram upalabhyātmayogataḥ ||

अशेषा भूभृतः पूर्वं वश्या यस्मै बलिं ददुः स त्वं काकत्वम आपन्नो जातो ऽद्य बलिभुक प्रभो ।।

aśeṣā bhūbhṛtaḥ pūrvaṃ vaśyā yasmai baliṃ daduḥ sa tvaṃ kākatvam āpanno jāto 'dya balibhuk prabho ||

एवम एव च काकत्वे स्मारितः स पुरातनम तत्याज भूपतिः प्राणान मयूरत्वम अवाप च ।।

evam eva ca kākatve smāritaḥ sa purātanam tatyāja bhūpatiḥ prāṇān mayūratvam avāpa ca ||

मयूरत्वे ततः सा वै चकारानुगतं शुभा दत्तैः प्रतिक्षणं भोज्यैर बाला तज्जातिभोजनैः ।।

mayūratve tataḥ sā vai cakārānugataṃ śubhā dattaiḥ pratikṣaṇaṃ bhojyair bālā tajjātibhojanaiḥ ||

ततस तु जनको राजा वाजिमेधं महाक्रतुम चकार तस्यावभृथे स्नापयाम आस तं तदा ।।

tatas tu janako rājā vājimedhaṃ mahākratum cakāra tasyāvabhṛthe snāpayām āsa taṃ tadā ||

सस्नौ स्वयं च तन्वङ्गी स्मारयाम आस चापि तम यथासौ श्वशृगालाद्या योनीर जग्राह पार्थिवः ।।

sasnau svayaṃ ca tanvaṅgī smārayām āsa cāpi tam yathāsau śvaśṛgālādyā yonīr jagrāha pārthivaḥ ||

स्मृतजन्मक्रमः सो ऽथ तत्याज स्वं कलेवरम जज्ञे च जनकस्यैव पुत्रो ऽसौ सुमहात्मनः ।।

smṛtajanmakramaḥ so 'tha tatyāja svaṃ kalevaram jajñe ca janakasyaiva putro 'sau sumahātmanaḥ ||

ततः सा पितरं तन्वी विवाहार्थम अचोदयत स चापि कारयाम आस पिता तस्याः स्वयंवरम ।।

tataḥ sā pitaraṃ tanvī vivāhārtham acodayat sa cāpi kārayām āsa pitā tasyāḥ svayaṃvaram ||

स्वयंवरे कृते सा तं संप्राप्तं पतिम आत्मनः वरयाम आस भूयो ऽपि भर्तृभावेन भामिनी ।।

svayaṃvare kṛte sā taṃ saṃprāptaṃ patim ātmanaḥ varayām āsa bhūyo 'pi bhartṛbhāvena bhāminī ||

बुभुजे च तया सार्धं संभोगान नृपनन्दनः पितर्य उपरते राज्यं विदेहेषु चकार सः ।।

bubhuje ca tayā sārdhaṃ saṃbhogān nṛpanandanaḥ pitary uparate rājyaṃ videheṣu cakāra saḥ ||

इयाज यज्ञान सुबहून ददौ दानानि चार्थिनाम पुत्रान उत्पादयाम आस युयुधे च सहारिभिः ।।

iyāja yajñān subahūn dadau dānāni cārthinām putrān utpādayām āsa yuyudhe ca sahāribhiḥ ||

राज्यं कृत्वा यथान्यायं पालयित्वा वसुंधराम तत्याज स प्रियान प्राणान संग्रामे धर्मतो नृपः ।।

rājyaṃ kṛtvā yathānyāyaṃ pālayitvā vasuṃdharām tatyāja sa priyān prāṇān saṃgrāme dharmato nṛpaḥ ||

ततश चितास्थं तं भूयो भर्तारं सा शुभेक्षणा अन्वारुरोह विधिवद यथापूर्वं मुदावती ।।

tataś citāsthaṃ taṃ bhūyo bhartāraṃ sā śubhekṣaṇā anvāruroha vidhivad yathāpūrvaṃ mudāvatī ||

ततो ऽवाप तया सार्धं राजपुत्र्या स पार्थिवः ऐन्द्रान अतीत्य वै लोकांल लोकान कामदुहो ऽक्षयान ।।

tato 'vāpa tayā sārdhaṃ rājaputryā sa pārthivaḥ aindrān atītya vai lokāṃl lokān kāmaduho 'kṣayān ||

स्वर्गाक्षयत्वम अतुलं दाम्पत्यम अतिदुर्लभम प्राप्तं पुण्यफलं प्राप्य संशुद्धिं तां द्विजोत्तम ।।

svargākṣayatvam atulaṃ dāmpatyam atidurlabham prāptaṃ puṇyaphalaṃ prāpya saṃśuddhiṃ tāṃ dvijottama ||

एष पाषण्डसंभाषदोषः प्रोक्तो मया द्विज तथाश्वमेधावभृथस्नानमाहात्म्यम एव च ।।

eṣa pāṣaṇḍasaṃbhāṣadoṣaḥ prokto mayā dvija tathāśvamedhāvabhṛthasnānamāhātmyam eva ca ||

तस्मात पाषण्डिभिः पापैर आलापस्पर्शनं त्यजेत विशेषतः क्रियाकाले यज्ञादौ चापि दीक्षितः ।।

tasmāt pāṣaṇḍibhiḥ pāpair ālāpasparśanaṃ tyajet viśeṣataḥ kriyākāle yajñādau cāpi dīkṣitaḥ ||

क्रियाहानिर गृहे यस्य मासम एकं प्रजायते तस्यावलोकनात सूर्यं पश्येत मतिमान नरः ।।

kriyāhānir gṛhe yasya māsam ekaṃ prajāyate tasyāvalokanāt sūryaṃ paśyeta matimān naraḥ ||

किं पुनर यैस तु संत्यक्ता त्रयी सर्वात्मना द्विज परान्नभोजिभिः पापैर वेदवादविरोधिभिः ।।

kiṃ punar yais tu saṃtyaktā trayī sarvātmanā dvija parānnabhojibhiḥ pāpair vedavādavirodhibhiḥ ||

पाषण्डिनो विकर्मस्थान बैडालव्रतिकाञ छठान हैतुकान बकवृत्तींश च वाङ्मात्रेणापि नार्चयेत ।।

pāṣaṇḍino vikarmasthān baiḍālavratikāñ chaṭhān haitukān bakavṛttīṃś ca vāṅmātreṇāpi nārcayet ||

दूराद अपास्तः संपर्कस सहास्यापि च पापिभिः पाषण्डिभिर दुराचारैस तस्मात तान परिवर्जयेत ।।

dūrād apāstaḥ saṃparkas sahāsyāpi ca pāpibhiḥ pāṣaṇḍibhir durācārais tasmāt tān parivarjayet ||

एते नग्नास तवाख्याता दृष्ट्या श्राद्धोपघातकाः येषां संभाषणात पुंसां दिनपुण्यं प्रणश्यति ।।

ete nagnās tavākhyātā dṛṣṭyā śrāddhopaghātakāḥ yeṣāṃ saṃbhāṣaṇāt puṃsāṃ dinapuṇyaṃ praṇaśyati ||

एते पाषण्डिनः पापा न ह्य एतान आलपेद बुधः पुण्यं नश्यति संभाषाद एतेषां तद्दिनोद्भवम ।।

ete pāṣaṇḍinaḥ pāpā na hy etān ālaped budhaḥ puṇyaṃ naśyati saṃbhāṣād eteṣāṃ taddinodbhavam ||

पुंसां जटाधरणमौण्ड्यवतां वृथैव मोघाशिनाम अखिलशौचनिराकृतानाम तोयप्रदानपितृपिण्डबहिष्कृतानां संभाषणाद अपि नरा नरकं प्रयान्ति ।।

puṃsāṃ jaṭādharaṇamauṇḍyavatāṃ vṛthaiva moghāśinām akhilaśaucanirākṛtānām toyapradānapitṛpiṇḍabahiṣkṛtānāṃ saṃbhāṣaṇād api narā narakaṃ prayānti ||