देवगोब्राह्मणान सिद्धवृद्धाचार्यांस तथार्चयेत द्विकालं च नमेत संध्याम अग्नीन उपचरेत तथा ।।

devagobrāhmaṇān siddhavṛddhācāryāṃs tathārcayet dvikālaṃ ca namet saṃdhyām agnīn upacaret tathā ||

सदानुपहते वस्त्रे प्रशस्ताश च तथौषधीः गारुडानि च रत्नानि बिभृयात प्रयतो नरः ।।

sadānupahate vastre praśastāś ca tathauṣadhīḥ gāruḍāni ca ratnāni bibhṛyāt prayato naraḥ ||

प्रस्निग्धामलकेशश च सुगन्धश चारुवेषधृक सिताः सुमनसो हृद्या बिभृयाच च नरः सदा ।।

prasnigdhāmalakeśaś ca sugandhaś cāruveṣadhṛk sitāḥ sumanaso hṛdyā bibhṛyāc ca naraḥ sadā ||

किंचित परस्वं न हरेन नाल्पम अप्य अप्रियं वदेत प्रियं च नानृतं ब्रूयान नान्यदोषान उदीरयेत ।।

kiṃcit parasvaṃ na haren nālpam apy apriyaṃ vadet priyaṃ ca nānṛtaṃ brūyān nānyadoṣān udīrayet ||

नान्यस्त्रियं तथा वैरं रोचयेत पुरुषेश्वर न दुष्टयानम आरोहेत कूलच्छायां न संश्रयेत ।।

nānyastriyaṃ tathā vairaṃ rocayet puruṣeśvara na duṣṭayānam ārohet kūlacchāyāṃ na saṃśrayet ||

विद्विष्टपतितोन्मत्तबहुवैरादिकीटकैः बन्धकीबन्धकीभर्तृक्षुद्रानृतकथैः सह ।।

vidviṣṭapatitonmattabahuvairādikīṭakaiḥ bandhakībandhakībhartṛkṣudrānṛtakathaiḥ saha ||

तथातिव्ययशीलैश च परिवादरतैः शठैः बुधो मैत्रीं न कुर्वीत नैकः पन्थानम आश्रयेत ।।

tathātivyayaśīlaiś ca parivādarataiḥ śaṭhaiḥ budho maitrīṃ na kurvīta naikaḥ panthānam āśrayet ||

नावगाहेज जलौघस्य वेगम अग्रे नरेश्वर प्रदीप्तं वेश्म न विशेन नारोहेच छिखरं तरोः ।।

nāvagāhej jalaughasya vegam agre nareśvara pradīptaṃ veśma na viśen nārohec chikharaṃ taroḥ ||

न कुर्याद दन्तसंघर्षं न कुष्णीयाच च नासिकाम नासंवृतमुखो जृम्भेच श्वासकासौ च वर्जयेत ।।

na kuryād dantasaṃgharṣaṃ na kuṣṇīyāc ca nāsikām nāsaṃvṛtamukho jṛmbhec śvāsakāsau ca varjayet ||

नोच्चैर हसेत सशब्दं च न मुञ्चेत पवनं बुधः नखान न खादयेच छिन्द्यान न तृणं न महीं लिखेत ।।

noccair haset saśabdaṃ ca na muñcet pavanaṃ budhaḥ nakhān na khādayec chindyān na tṛṇaṃ na mahīṃ likhet ||

न श्मश्रु भक्षयेल लोष्टं न मृद नीयाद विचक्षणः ज्योतींष्य अमेध्यः शस्तानि नाभिवीक्षेत च प्रभो ।।

na śmaśru bhakṣayel loṣṭaṃ na mṛd nīyād vicakṣaṇaḥ jyotīṃṣy amedhyaḥ śastāni nābhivīkṣeta ca prabho ||

नग्नां परस्त्रियं चैव सूर्यं चास्तमनोदये न हुंकुर्याच छवं चैव शवगन्धो हि सोमजः ।।

nagnāṃ parastriyaṃ caiva sūryaṃ cāstamanodaye na huṃkuryāc chavaṃ caiva śavagandho hi somajaḥ ||

चतुष्पथं चैत्यतरुं श्मशानोपवनानि च दुष्टस्त्रीसंनिकर्षं च वर्जयेन निशि सर्वदा ।।

catuṣpathaṃ caityataruṃ śmaśānopavanāni ca duṣṭastrīsaṃnikarṣaṃ ca varjayen niśi sarvadā ||

पूज्यदेवद्विजज्योतिश्छायां नातिक्रमेद बुधः नैकः शून्याटवीं गच्छेन न च शून्यगृहे वसेत ।।

pūjyadevadvijajyotiśchāyāṃ nātikramed budhaḥ naikaḥ śūnyāṭavīṃ gacchen na ca śūnyagṛhe vaset ||

केशास्थिकण्टकामेध्यबलिभस्मतुषांस तथा स्नानार्द्रधरणीं चैव दूरतः परिवर्जयेत ।।

keśāsthikaṇṭakāmedhyabalibhasmatuṣāṃs tathā snānārdradharaṇīṃ caiva dūrataḥ parivarjayet ||

नानार्यान आश्रयेत कांश्चिन न जिह्मं रोचयेद बुधः उपसर्पेत न व्यालांश चिरं तिष्ठेन न चोत्थितः ।।

nānāryān āśrayet kāṃścin na jihmaṃ rocayed budhaḥ upasarpeta na vyālāṃś ciraṃ tiṣṭhen na cotthitaḥ ||

अतीव जागरस्वप्ने तद्वत स्थानासने बुधः न सेवेत तथा शय्यां व्यायामं च नरेश्वर ।।

atīva jāgarasvapne tadvat sthānāsane budhaḥ na seveta tathā śayyāṃ vyāyāmaṃ ca nareśvara ||

दंष्ट्रिणः शृङ्गिणश चैव प्राज्ञो दूरेण वर्जयेत अवश्यायं च राजेन्द्र पुरो वातातपौ तथा ।।

daṃṣṭriṇaḥ śṛṅgiṇaś caiva prājño dūreṇa varjayet avaśyāyaṃ ca rājendra puro vātātapau tathā ||

न स्नायान न स्वपेन नग्नो न चैवोपस्पृशेद बुधः मुक्तकच्छश च नाचामेद देवाद्यर्चां च वर्जयेत ।।

na snāyān na svapen nagno na caivopaspṛśed budhaḥ muktakacchaś ca nācāmed devādyarcāṃ ca varjayet ||

होमदेवार्चनाद्यासु क्रियास्व आचमने तथा नैकवस्त्रः प्रवर्तेत द्विजवाचनके जपे ।।

homadevārcanādyāsu kriyāsv ācamane tathā naikavastraḥ pravarteta dvijavācanake jape ||

नासमञ्जसशीलैस तु सहासीत कदाचन सद्वृत्तसंनिकर्षो हि क्षणार्धम अपि शस्यते ।।

nāsamañjasaśīlais tu sahāsīta kadācana sadvṛttasaṃnikarṣo hi kṣaṇārdham api śasyate ||

विरोधं नोत्तमैर गच्छेन नाधमैश च सदा बुधः विवाहश च विवादश च तुल्यशीलैर नृपेष्यते ।।

virodhaṃ nottamair gacchen nādhamaiś ca sadā budhaḥ vivāhaś ca vivādaś ca tulyaśīlair nṛpeṣyate ||

नारभेत कलिं प्राज्ञः शुष्कवैरं च वर्जयेत अप्य अल्पहानिः सोढव्या वैरेणार्थागमं त्यजेत ।।

nārabheta kaliṃ prājñaḥ śuṣkavairaṃ ca varjayet apy alpahāniḥ soḍhavyā vaireṇārthāgamaṃ tyajet ||

स्नातो नाङ्गानि निर्मार्जेत स्नानशाट्या न पाणिना न च निर्धूनयेत केशान नाचामेच चैव चोत्थितः ।।

snāto nāṅgāni nirmārjet snānaśāṭyā na pāṇinā na ca nirdhūnayet keśān nācāmec caiva cotthitaḥ ||

पादेन नाक्रमेत पादं न पूज्याभिमुखं नयेत वीरासनं गुरोर अग्रे भजेत विनयान्वितः ।।

pādena nākramet pādaṃ na pūjyābhimukhaṃ nayet vīrāsanaṃ guror agre bhajeta vinayānvitaḥ ||

अपसव्यं न गच्छेच च देवागारचतुष्पथान माङ्गल्यपूज्यांश च ततो विपरीतान न दक्षिणम ।।

apasavyaṃ na gacchec ca devāgāracatuṣpathān māṅgalyapūjyāṃś ca tato viparītān na dakṣiṇam ||

सोमाग्न्यर्काम्बुवायूनां पूज्यानां च न संमुखम कुर्यात ष्ठीवनविण्मूत्रसमुत्सर्गं च पण्डितः ।।

somāgnyarkāmbuvāyūnāṃ pūjyānāṃ ca na saṃmukham kuryāt ṣṭhīvanaviṇmūtrasamutsargaṃ ca paṇḍitaḥ ||

तिष्ठन न मूत्रयेत तद्वत पन्थानं नावमूत्रयेत श्लेष्मविण्मूत्ररक्तानि सर्वदैव न लङ्घयेत ।।

tiṣṭhan na mūtrayet tadvat panthānaṃ nāvamūtrayet śleṣmaviṇmūtraraktāni sarvadaiva na laṅghayet ||

श्लेष्मसिंहानकोत्सर्गो नान्नकाले प्रशस्यते बलिमङ्गलजप्यादौ न होमे न महाजने ।।

śleṣmasiṃhānakotsargo nānnakāle praśasyate balimaṅgalajapyādau na home na mahājane ||

योषितो नावमन्येत न चासां विश्वसेद बुधः न चैवेर्ष्युर भवेत तासु नाधिकुर्यात कदाचन ।।

yoṣito nāvamanyeta na cāsāṃ viśvased budhaḥ na caiverṣyur bhavet tāsu nādhikuryāt kadācana ||

मङ्गल्यपुष्परत्नाज्यपूज्यान अनभिवाद्य च न निष्क्रमेद गृहात प्राज्ञः सदाचारपरो नृप ।।

maṅgalyapuṣparatnājyapūjyān anabhivādya ca na niṣkramed gṛhāt prājñaḥ sadācāraparo nṛpa ||

चतुष्पथान नमस कुर्यात काले होमपरो भवेत दीनान अभ्युद्धरेत साधून उपासीत बहुश्रुतान ।।

catuṣpathān namas kuryāt kāle homaparo bhavet dīnān abhyuddharet sādhūn upāsīta bahuśrutān ||

देवर्षिपूजकः सम्यक पितृपिण्डोदकप्रदः सत्कर्ता चातिथीनां यः स लोकान उत्तमान व्रजेत ।।

devarṣipūjakaḥ samyak pitṛpiṇḍodakapradaḥ satkartā cātithīnāṃ yaḥ sa lokān uttamān vrajet ||

हितं मितं प्रियं काले वश्यात्मा यो ऽभिभाषते स याति लोकान आह्लादहेतुभूतान नृपाक्षयान ।।

hitaṃ mitaṃ priyaṃ kāle vaśyātmā yo 'bhibhāṣate sa yāti lokān āhlādahetubhūtān nṛpākṣayān ||

धीमान ह्रीमान क्षमायुक्त आस्तिको विनयान्वितः विद्याभिजनवृद्धानां याति लोकान अनुत्तमान ।।

dhīmān hrīmān kṣamāyukta āstiko vinayānvitaḥ vidyābhijanavṛddhānāṃ yāti lokān anuttamān ||

अकालगर्जितादौ तु पर्वस्व आशौचकादिषु अनध्यायं बुधः कुर्याद उपरागादिके तथा ।।

akālagarjitādau tu parvasv āśaucakādiṣu anadhyāyaṃ budhaḥ kuryād uparāgādike tathā ||

शमं नयति यः क्रुद्धान सर्वबन्धुर अमत्सरी भीताश्वासनकृत साधुः स्वर्गस तस्याल्पकं फलम ।।

śamaṃ nayati yaḥ kruddhān sarvabandhur amatsarī bhītāśvāsanakṛt sādhuḥ svargas tasyālpakaṃ phalam ||

वर्षातपादिके छत्री दण्डी रात्र्यटवीषु च शरीरत्राणकामो वै सोपानत्कः सदा व्रजेत ।।

varṣātapādike chatrī daṇḍī rātryaṭavīṣu ca śarīratrāṇakāmo vai sopānatkaḥ sadā vrajet ||

नोर्ध्वं न तिर्यग दूरं वा निरीक्षन पर्यटेद बुधः युगमात्रं महीपृष्ठं नरो गच्छेद विलोकयन ।।

nordhvaṃ na tiryag dūraṃ vā nirīkṣan paryaṭed budhaḥ yugamātraṃ mahīpṛṣṭhaṃ naro gacched vilokayan ||

दोषहेतून अशेषांश च वश्यात्मा यो निरस्यति तस्य धर्मार्थकामानां हानिर नाल्पापि जायते ।।

doṣahetūn aśeṣāṃś ca vaśyātmā yo nirasyati tasya dharmārthakāmānāṃ hānir nālpāpi jāyate ||

पापे ऽप्य अपापः पुरुषे ऽप्य अभिधत्ते प्रियाणि यः मैत्रीद्रवान्तःकरणस तस्य मुक्तिः करे स्थिता ।।

pāpe 'py apāpaḥ puruṣe 'py abhidhatte priyāṇi yaḥ maitrīdravāntaḥkaraṇas tasya muktiḥ kare sthitā ||

ये कामक्रोधलोभानां वीतरागा न गोचरे सदाचारस्थितास तेषाम अनुभावैर धृता मही ।।

ye kāmakrodhalobhānāṃ vītarāgā na gocare sadācārasthitās teṣām anubhāvair dhṛtā mahī ||

तस्मात सत्यं वदेत प्राज्ञो यत परप्रीतिकारणम सत्यं यत परदुःखाय तत्र मौनपरो भवेत ।।

tasmāt satyaṃ vadet prājño yat paraprītikāraṇam satyaṃ yat paraduḥkhāya tatra maunaparo bhavet ||

प्रियम उक्तं हितं नैतद इति मत्वा न तद वदेत श्रेयस तत्र हितं वाक्यं यद्य अप्य अत्यन्तम अप्रियम ।।

priyam uktaṃ hitaṃ naitad iti matvā na tad vadet śreyas tatra hitaṃ vākyaṃ yady apy atyantam apriyam ||

प्राणिनाम उपकाराय यद एवेह परत्र च कर्मणा मनसा वाचा तद एव मतिमान भजेत ।।

prāṇinām upakārāya yad eveha paratra ca karmaṇā manasā vācā tad eva matimān bhajet ||