यथावत कथितं सर्वं यत पृष्टो ऽसि मया गुरो श्रोतुम इच्छाम्य अहं त्व एकं तद भवान प्रब्रवीतु मे ।।

yathāvat kathitaṃ sarvaṃ yat pṛṣṭo 'si mayā guro śrotum icchāmy ahaṃ tv ekaṃ tad bhavān prabravītu me ||

सप्तद्वीपानि पातालवीथ्यश च सुमहामुने सप्त लोकाश च ये ऽन्तःस्था ब्रह्माण्डस्यास्य सर्वतः ।।

saptadvīpāni pātālavīthyaś ca sumahāmune sapta lokāś ca ye 'ntaḥsthā brahmāṇḍasyāsya sarvataḥ ||

स्थूलैः सूक्ष्मैस तथासूक्ष्मैः सूक्ष्मात सूक्ष्मतरैस तथा स्थूलैः स्थूलतरैश चैतत सर्वं प्राणिभिर आवृतम ।।

sthūlaiḥ sūkṣmais tathāsūkṣmaiḥ sūkṣmāt sūkṣmatarais tathā sthūlaiḥ sthūlataraiś caitat sarvaṃ prāṇibhir āvṛtam ||

अङ्गुलस्याष्टभागो ऽपि न सो ऽस्ति मुनिसत्तम न सन्ति प्राणिनो यत्र कर्मबन्धनिबन्धनाः ।।

aṅgulasyāṣṭabhāgo 'pi na so 'sti munisattama na santi prāṇino yatra karmabandhanibandhanāḥ ||

सर्वे चैते वशं यान्ति यमस्य भगवन किल आयुषो ऽन्ते ततो यान्ति यातनास तत्प्रचोदिताः ।।

sarve caite vaśaṃ yānti yamasya bhagavan kila āyuṣo 'nte tato yānti yātanās tatpracoditāḥ ||

यातनाभ्यः परिभ्रष्टा देवाद्यास्व अथ योनिषु जन्तवः परिवर्तन्ते शास्त्राणाम एष निर्णयः ।।

yātanābhyaḥ paribhraṣṭā devādyāsv atha yoniṣu jantavaḥ parivartante śāstrāṇām eṣa nirṇayaḥ ||

सो ऽहम इच्छामि तच छ्रोतुं यमस्य वशवर्तिनः न भवन्ति नरा येन तत कर्म कथयामलम ।।

so 'ham icchāmi tac chrotuṃ yamasya vaśavartinaḥ na bhavanti narā yena tat karma kathayāmalam ||

अयम एव मुने प्रश्नो नकुलेन महात्मना पृष्टः पितामहः प्राह भीष्मो यत तच छृणुष्व मे ।।

ayam eva mune praśno nakulena mahātmanā pṛṣṭaḥ pitāmahaḥ prāha bhīṣmo yat tac chṛṇuṣva me ||

पुरा ममागतो वत्स सखा कालिङ्गको द्विजः माम उवाच स पृष्टो वै मया जातिस्मरो मुनिः ।।

purā mamāgato vatsa sakhā kāliṅgako dvijaḥ mām uvāca sa pṛṣṭo vai mayā jātismaro muniḥ ||

तेनाख्यातम इदं चेदम इत्थं चैतद भविष्यति तथा च तद अभूद वत्स यथोक्तं तेन धीमता ।।

tenākhyātam idaṃ cedam itthaṃ caitad bhaviṣyati tathā ca tad abhūd vatsa yathoktaṃ tena dhīmatā ||

स पृष्टश च मया भूयः श्रद्दधानेन वै द्विजः यद यद आह न तद दृष्टम अन्यथा हि मया क्वचित ।।

sa pṛṣṭaś ca mayā bhūyaḥ śraddadhānena vai dvijaḥ yad yad āha na tad dṛṣṭam anyathā hi mayā kvacit ||

एकदा तु मया पृष्टम यद एतद भवतोदितम प्राह कालिङ्गको विप्रः स्मृत्वा तस्य मुनेर वचः ।।

ekadā tu mayā pṛṣṭam yad etad bhavatoditam prāha kāliṅgako vipraḥ smṛtvā tasya muner vacaḥ ||

जातिस्मरेण कथितं रहस्यं परमं मम यमकिंकरयोर यो ऽभूत संवादस तं ब्रवीमि ते ।।

jātismareṇa kathitaṃ rahasyaṃ paramaṃ mama yamakiṃkarayor yo 'bhūt saṃvādas taṃ bravīmi te ||

स्वपुरुषम अभिवीक्ष्य पाशहस्तं वदति यमः किल तस्य कर्णमूले परिहर मधुसूदनप्रपन्नान प्रभुर अहम अन्यनृणां न वैष्णवानाम ।।

svapuruṣam abhivīkṣya pāśahastaṃ vadati yamaḥ kila tasya karṇamūle parihara madhusūdanaprapannān prabhur aham anyanṛṇāṃ na vaiṣṇavānām ||

अहम अमरगणार्चितेन धात्रा यम इति लोकहिताहिते नियुक्तः ।। हरिगुरुवशगो ऽस्मि न स्वतन्त्रः प्रभवति संयमने ममापि विष्णुः ।।

aham amaragaṇārcitena dhātrā yama iti lokahitāhite niyuktaḥ || hariguruvaśago 'smi na svatantraḥ prabhavati saṃyamane mamāpi viṣṇuḥ ||

कटकमुकुटकर्णिकादिभेदैः कनकम अभेदम अपीष्यते यथैकम सुरपशुमनुजादिकल्पनाभिर हरिर अखिलाभिर उदीर्यते तथैकः ।।

kaṭakamukuṭakarṇikādibhedaiḥ kanakam abhedam apīṣyate yathaikam surapaśumanujādikalpanābhir harir akhilābhir udīryate tathaikaḥ ||

क्षितिजलपरमाणवो ऽनिलान्ते पुनर अपि यान्ति यथैकतां धरित्र्याः सुरपशुमनुजादयस तथान्ते गुणकलुषेण सनातनेन तेन ।।

kṣitijalaparamāṇavo 'nilānte punar api yānti yathaikatāṃ dharitryāḥ surapaśumanujādayas tathānte guṇakaluṣeṇa sanātanena tena ||

हरिम अमरगणार्चिताङ्घ्रिपद्मं प्रणमति यः परमार्थतो हि मर्त्यः तम अपगतसमस्तपापबन्धं व्रज परिहृत्य यथाग्निम आज्यसिक्तम ।।

harim amaragaṇārcitāṅghripadmaṃ praṇamati yaḥ paramārthato hi martyaḥ tam apagatasamastapāpabandhaṃ vraja parihṛtya yathāgnim ājyasiktam ||

इति यमवचनं निशम्य पाशी यमपुरुषस तम उवाच धर्मराजम कथय मम विभो समस्तधातुर भवति हरेः खलु यादृशो ऽस्य भक्तः ।।

iti yamavacanaṃ niśamya pāśī yamapuruṣas tam uvāca dharmarājam kathaya mama vibho samastadhātur bhavati hareḥ khalu yādṛśo 'sya bhaktaḥ ||

न चलति निजवर्णधर्मतो यः सममतिर आत्मसुहृद्विपक्षपक्षे न हरति न च हन्ति किंचिद उच्चैः सितमनसं तम अवैहि विष्णुभक्तम ।।

na calati nijavarṇadharmato yaḥ samamatir ātmasuhṛdvipakṣapakṣe na harati na ca hanti kiṃcid uccaiḥ sitamanasaṃ tam avaihi viṣṇubhaktam ||

कलिकलुषमलेन यस्य नात्मा विमलमतेर मलिनीकृतो ऽस्तमोहे मनसि कृतजनार्दनं मनुष्यं सततम अवैहि हरेर अतीव भक्तम ।।

kalikaluṣamalena yasya nātmā vimalamater malinīkṛto 'stamohe manasi kṛtajanārdanaṃ manuṣyaṃ satatam avaihi harer atīva bhaktam ||

कनकम अपि रहस्य अवेक्ष्य बुद्ध्या तृणम इव यः समवैति वै परस्वम भवति च भगवत्य अनन्यचेताः पुरुषवरं तम अवैहि विष्णुभक्तम ।।

kanakam api rahasy avekṣya buddhyā tṛṇam iva yaḥ samavaiti vai parasvam bhavati ca bhagavaty ananyacetāḥ puruṣavaraṃ tam avaihi viṣṇubhaktam ||

स्फटिकगिरिशिलामलः क्व विष्णुर मनसि नृणां क्व च मत्सरादिदोषः न हि तुहिनमयूखरश्मिपुञ्जे भवति हुताशनदीप्तिजः प्रतापः ।।

sphaṭikagiriśilāmalaḥ kva viṣṇur manasi nṛṇāṃ kva ca matsarādidoṣaḥ na hi tuhinamayūkharaśmipuñje bhavati hutāśanadīptijaḥ pratāpaḥ ||

विमलमतिर अमत्सरः प्रशान्तः शुचिचरितो ऽखिलसत्त्वमित्रभूतः प्रियहितवचनो ऽस्तमानमायो वसति सदा हृदि तस्य वासुदेवः ।।

vimalamatir amatsaraḥ praśāntaḥ śucicarito 'khilasattvamitrabhūtaḥ priyahitavacano 'stamānamāyo vasati sadā hṛdi tasya vāsudevaḥ ||

वसति हृदि सनातने च तस्मिन भवति पुमाञ जगतो ऽस्य सौम्यरूपः क्षितिरसम अतिरम्यम आत्मनो ऽन्तः कथयति चारुतयैव शालपोतः ।।

vasati hṛdi sanātane ca tasmin bhavati pumāñ jagato 'sya saumyarūpaḥ kṣitirasam atiramyam ātmano 'ntaḥ kathayati cārutayaiva śālapotaḥ ||

यमनियमविधूतकल्मषाणाम अनुदिनम अच्युतसक्तमानसानाम अपगतमदमानमत्सराणां व्रज भट दूरतरेण मानवानाम ।।

yamaniyamavidhūtakalmaṣāṇām anudinam acyutasaktamānasānām apagatamadamānamatsarāṇāṃ vraja bhaṭa dūratareṇa mānavānām ||

हृदि यदि भगवान अनादिर आस्ते हरिर असिशङ्खगदाधरो ऽव्ययात्मा तदघम अघविघातकर्तृभिन्नं भवति कथं सति चान्धकारम अर्के ।।

hṛdi yadi bhagavān anādir āste harir asiśaṅkhagadādharo 'vyayātmā tadagham aghavighātakartṛbhinnaṃ bhavati kathaṃ sati cāndhakāram arke ||

हरति परधनं निहन्ति जन्तून वदति तथानृतनिष्ठुराणि यश च अशुभजनितदुर्मदस्य पुंसः कलुषमतेर हृदि तस्य नास्त्य अनन्तः ।।

harati paradhanaṃ nihanti jantūn vadati tathānṛtaniṣṭhurāṇi yaś ca aśubhajanitadurmadasya puṃsaḥ kaluṣamater hṛdi tasya nāsty anantaḥ ||

न सहति परसंपदं विनिन्दां कलुषमतिः कुरुते सताम असाधुः न यजति न ददाति यश च सन्तं मनसि न तस्य जनार्दनो ऽधमस्य ।।

na sahati parasaṃpadaṃ vinindāṃ kaluṣamatiḥ kurute satām asādhuḥ na yajati na dadāti yaś ca santaṃ manasi na tasya janārdano 'dhamasya ||

परमसुहृदि बान्धवे कलत्रे सुततनयापितृमातृभृत्यवर्गे शठमतिर उपयाति यो ऽर्थतृष्णां तम अधमचेष्टम अवैहि नास्य भक्तम ।।

paramasuhṛdi bāndhave kalatre sutatanayāpitṛmātṛbhṛtyavarge śaṭhamatir upayāti yo 'rthatṛṣṇāṃ tam adhamaceṣṭam avaihi nāsya bhaktam ||

अशुभमतिर असत्प्रवृत्तिसक्तः सततम अनार्यविशालसङ्गमत्तः अनुदिनकृतपापबन्धयत्नः पुरुषपशुर न हि वासुदेवभक्तः ।।

aśubhamatir asatpravṛttisaktaḥ satatam anāryaviśālasaṅgamattaḥ anudinakṛtapāpabandhayatnaḥ puruṣapaśur na hi vāsudevabhaktaḥ ||

सकलम इदम अहं च वासुदेवः परमपुमान परमेश्वरः स एकः इति मतिर अमला भवत्य अनन्ते हृदयगते व्रज तान विहाय दूरात ।।

sakalam idam ahaṃ ca vāsudevaḥ paramapumān parameśvaraḥ sa ekaḥ iti matir amalā bhavaty anante hṛdayagate vraja tān vihāya dūrāt ||

कमलनयन वासुदेव विष्णो धरणिधराच्युत शङ्खचक्रपाणे भव शरणम इतीरयन्ति ये वै त्यज भट दूरतरेण तान अपापान ।।

kamalanayana vāsudeva viṣṇo dharaṇidharācyuta śaṅkhacakrapāṇe bhava śaraṇam itīrayanti ye vai tyaja bhaṭa dūratareṇa tān apāpān ||

वसति मनसि यस्य सो ऽव्ययात्मा पुरुषवरस्य न तस्य दृष्टिपाते तव गतिर अथवा ममास्ति चक्र प्रतिहतवीर्यबलस्य सो ऽन्यलोक्यः ।।

vasati manasi yasya so 'vyayātmā puruṣavarasya na tasya dṛṣṭipāte tava gatir athavā mamāsti cakra pratihatavīryabalasya so 'nyalokyaḥ ||

इति निजभटशासनाय देवो रवितनयः स किलाह धर्मराजः मम कथितम इदं च तेन तुभ्यं कुरुवर सम्यग इदं मयापि चोक्तम ।।

iti nijabhaṭaśāsanāya devo ravitanayaḥ sa kilāha dharmarājaḥ mama kathitam idaṃ ca tena tubhyaṃ kuruvara samyag idaṃ mayāpi coktam ||

नकुलैतन ममाख्यातं पूर्वं तेन द्विजन्मना कलिङ्गदेशाद अभ्येत्य प्रीयता सुमहात्मना ।।

nakulaitan mamākhyātaṃ pūrvaṃ tena dvijanmanā kaliṅgadeśād abhyetya prīyatā sumahātmanā ||

मयाप्य एतद यथान्यायं सम्यग वत्स तवोदितम यथा विष्णुम ऋते नान्यत त्राणं संसारसागरे ।।

mayāpy etad yathānyāyaṃ samyag vatsa tavoditam yathā viṣṇum ṛte nānyat trāṇaṃ saṃsārasāgare ||

किंकरा दण्डपाशौ वा न यमो न च यातना समर्थास तस्य यस्यात्मा केशवालम्बनः सदा ।।

kiṃkarā daṇḍapāśau vā na yamo na ca yātanā samarthās tasya yasyātmā keśavālambanaḥ sadā ||

एतन मुने तवाख्यातं गीतं वैवस्वतेन यत त्वत्प्रश्नानुगतं सम्यक किम अन्यच छ्रोतुम इच्छसि ।।

etan mune tavākhyātaṃ gītaṃ vaivasvatena yat tvatpraśnānugataṃ samyak kim anyac chrotum icchasi ||