यजुर्वेदतरोः शाखाः सप्तविंशन महामतिः वैशम्पायननामासौ व्यासशिष्यश चकार वै ।।

yajurvedataroḥ śākhāḥ saptaviṃśan mahāmatiḥ vaiśampāyananāmāsau vyāsaśiṣyaś cakāra vai ||

शिष्येभ्यः प्रददौ ताश च जगृहुस ते ऽप्य अनुक्रमात ।।

śiṣyebhyaḥ pradadau tāś ca jagṛhus te 'py anukramāt ||

याज्ञवल्क्यस तु तस्याभूद ब्रह्मरातसुतो द्विज शिष्यः परमधर्मज्ञो गुरुवृत्तिपरः सदा ।।

yājñavalkyas tu tasyābhūd brahmarātasuto dvija śiṣyaḥ paramadharmajño guruvṛttiparaḥ sadā ||

ऋषिर यो ऽद्य महामेरौ समाजेनागमिष्यति तस्य वै सप्तरात्रात तु ब्रह्महत्या भविष्यति ।।

ṛṣir yo 'dya mahāmerau samājenāgamiṣyati tasya vai saptarātrāt tu brahmahatyā bhaviṣyati ||

पूर्वम एवं मुनिगणैः समयो ऽभूत कृतो द्विज वैशम्पायन एकस तु तं व्यतिक्रान्तवांस तदा ।।

pūrvam evaṃ munigaṇaiḥ samayo 'bhūt kṛto dvija vaiśampāyana ekas tu taṃ vyatikrāntavāṃs tadā ||

स्वस्रीयं बालकं सो ऽथ पदा स्पृष्टम अघातयत ।।

svasrīyaṃ bālakaṃ so 'tha padā spṛṣṭam aghātayat ||

शिष्यान आह च भोः शिष्या ब्रह्महत्यापहं व्रतम चरध्वं मत्कृते सर्वे न विचार्यम इदं तथा ।।

śiṣyān āha ca bhoḥ śiṣyā brahmahatyāpahaṃ vratam caradhvaṃ matkṛte sarve na vicāryam idaṃ tathā ||

अथाह याज्ञवल्क्यस तं किम एभिर भगवन द्विजैः क्लेशितैर अल्पतेजोभिश चरिष्ये ऽहम इदं व्रतम ।।

athāha yājñavalkyas taṃ kim ebhir bhagavan dvijaiḥ kleśitair alpatejobhiś cariṣye 'ham idaṃ vratam ||

ततः क्रुद्धो गुरुः प्राह याज्ञवल्क्यं महामतिः मुच्यतां यत त्वयाधीतं मत्तो विप्रावमानक ।।

tataḥ kruddho guruḥ prāha yājñavalkyaṃ mahāmatiḥ mucyatāṃ yat tvayādhītaṃ matto viprāvamānaka ||

निस्तेजसो वदस्य एतान यस त्वं ब्राह्मणपुंगवान तेन शिष्येण नार्थो ऽस्ति ममाज्ञाभङ्गकारिणा ।।

nistejaso vadasy etān yas tvaṃ brāhmaṇapuṃgavān tena śiṣyeṇa nārtho 'sti mamājñābhaṅgakāriṇā ||

याज्ञवल्क्यस ततः प्राह भक्त्यैतत ते मयोदितम ममाप्य अलं त्वयाधीतं यन मया तद इदं द्विज ।।

yājñavalkyas tataḥ prāha bhaktyaitat te mayoditam mamāpy alaṃ tvayādhītaṃ yan mayā tad idaṃ dvija ||

इत्य उक्त्वा रुधिराक्तानि सरूपाणि यजूंषि सः छर्दयित्वा ददौ तस्मै ययौ च स्वेच्छया मुनिः ।।

ity uktvā rudhirāktāni sarūpāṇi yajūṃṣi saḥ chardayitvā dadau tasmai yayau ca svecchayā muniḥ ||

यजूंष्य अथ विसृष्टानि याज्ञवल्क्येन वै द्विज जगृहुस तित्तिरीभूत्वा तैत्तिरीयास तु ते ततः ।।

yajūṃṣy atha visṛṣṭāni yājñavalkyena vai dvija jagṛhus tittirībhūtvā taittirīyās tu te tataḥ ||

ब्रह्महत्या व्रतं चीर्णं गुरुणा चोदितैस तु यैः चरकाध्वर्यवस ते तु चरणान मुनिसत्तम ।।

brahmahatyā vrataṃ cīrṇaṃ guruṇā coditais tu yaiḥ carakādhvaryavas te tu caraṇān munisattama ||

याज्ञवल्क्यो ऽपि मैत्रेय प्राणायामपरायणः तुष्टाव प्रणतः सूर्यं यजूंष्य अभिलषंस ततः ।।

yājñavalkyo 'pi maitreya prāṇāyāmaparāyaṇaḥ tuṣṭāva praṇataḥ sūryaṃ yajūṃṣy abhilaṣaṃs tataḥ ||

नमः सवित्रे द्वाराय मुक्तेर अमिततेजसे ऋग्यजुःसामभूताय त्रयीधामवते नमः ।।

namaḥ savitre dvārāya mukter amitatejase ṛgyajuḥsāmabhūtāya trayīdhāmavate namaḥ ||

नमो ऽग्नीषोमभूताय जगतः कारणात्मने भास्कराय परं तेजः सौषुम्णम उरु बिभ्रते ।।

namo 'gnīṣomabhūtāya jagataḥ kāraṇātmane bhāskarāya paraṃ tejaḥ sauṣumṇam uru bibhrate ||

कलाकाष्ठानिमेषादिकालज्ञानात्मने नमः ध्येयाय विष्णुरूपाय परमाक्षररूपिणे ।।

kalākāṣṭhānimeṣādikālajñānātmane namaḥ dhyeyāya viṣṇurūpāya paramākṣararūpiṇe ||

बिभर्ति यः सुरगणान आप्यायेन्दुं स्वरश्मिभिः स्वधामृतेन च पितॄंस तस्मै तृप्त्यात्मने नमः ।।

bibharti yaḥ suragaṇān āpyāyenduṃ svaraśmibhiḥ svadhāmṛtena ca pitṝṃs tasmai tṛptyātmane namaḥ ||

हिमाम्बुघर्मवृष्टीनां कर्ता भर्ता च यः प्रभुः तस्मै त्रिकालभूताय नमः सूर्याय वेधसे ।।

himāmbugharmavṛṣṭīnāṃ kartā bhartā ca yaḥ prabhuḥ tasmai trikālabhūtāya namaḥ sūryāya vedhase ||

अपहन्ति तमो यश च जगतो ऽस्य जगत्पतिः सत्त्वधामधरो देवो नमस तस्मै विवस्वते ।।

apahanti tamo yaś ca jagato 'sya jagatpatiḥ sattvadhāmadharo devo namas tasmai vivasvate ||

सत्कर्मयोग्यो न जनो नैवापः शौचकारणम यस्मिन्न अनुदिते तस्मै नमो देवाय भास्वते ।।

satkarmayogyo na jano naivāpaḥ śaucakāraṇam yasminn anudite tasmai namo devāya bhāsvate ||

स्पृष्टो यदंशुभिर लोकः क्रियायोग्यो ऽभिजायते पवित्रताकारणाय तस्मै शुद्धात्मने नमः ।।

spṛṣṭo yadaṃśubhir lokaḥ kriyāyogyo 'bhijāyate pavitratākāraṇāya tasmai śuddhātmane namaḥ ||

नमः सवित्रे सूर्याय भास्कराय विवस्वते आदित्यायादिभूताय देवादीनां नमो नमः ।।

namaḥ savitre sūryāya bhāskarāya vivasvate ādityāyādibhūtāya devādīnāṃ namo namaḥ ||

हिरण्मयं रथं यस्य केतवो ऽमृतधारिणः वहन्ति भुवनालोकचक्षुषस तं नमाम्य अहम ।।

hiraṇmayaṃ rathaṃ yasya ketavo 'mṛtadhāriṇaḥ vahanti bhuvanālokacakṣuṣas taṃ namāmy aham ||

इत्य एवमादिभिस तेन स्तूयमानः स्तवै रविः वाजिरूपधरः प्राह व्रीयताम इति वाञ्छितम ।।

ity evamādibhis tena stūyamānaḥ stavai raviḥ vājirūpadharaḥ prāha vrīyatām iti vāñchitam ||

याज्ञवल्क्यस तदा प्राह प्रणिपत्य दिवाकरम यजूंषि तानि मे देहि यानि सन्ति न मे गुरौ ।।

yājñavalkyas tadā prāha praṇipatya divākaram yajūṃṣi tāni me dehi yāni santi na me gurau ||

एवम उक्तो ददौ तस्मै यजूंषि भगवान रविः अयातयामसंज्ञानि यानि वेत्ति न तद्गुरुः ।।

evam ukto dadau tasmai yajūṃṣi bhagavān raviḥ ayātayāmasaṃjñāni yāni vetti na tadguruḥ ||

यजूंषि यैर अधीतानि तानि विप्रैर द्विजोत्तम वाजिनस ते समाख्याताः सूर्यो ऽश्वः सो ऽभवद यतः ।।

yajūṃṣi yair adhītāni tāni viprair dvijottama vājinas te samākhyātāḥ sūryo 'śvaḥ so 'bhavad yataḥ ||

शाखाभेदास तु तेषां वै दश पञ्च च वाजिनाम कण्वाद्याः सुमहाभागा याज्ञवल्क्यप्रवर्तिताः ।।

śākhābhedās tu teṣāṃ vai daśa pañca ca vājinām kaṇvādyāḥ sumahābhāgā yājñavalkyapravartitāḥ ||