ज्ञातम एतन मया त्वत्तो यथा सर्वम इदं जगत विष्णुर विष्णौ विष्णुतश च न परं विद्यते ततः ।।

jñātam etan mayā tvatto yathā sarvam idaṃ jagat viṣṇur viṣṇau viṣṇutaś ca na paraṃ vidyate tataḥ ||

एतत तु श्रोतुम इच्छामि व्यस्ता वेदा महात्मना वेदव्यासस्वरूपेण यथा तेन युगे युगे ।।

etat tu śrotum icchāmi vyastā vedā mahātmanā vedavyāsasvarūpeṇa yathā tena yuge yuge ||

यस्मिन यस्मिन युगे व्यासो यो य आसीन महामुने तं तम आचक्ष्व भगवञ शाखाभेदांश च मे वद ।।

yasmin yasmin yuge vyāso yo ya āsīn mahāmune taṃ tam ācakṣva bhagavañ śākhābhedāṃś ca me vada ||

वेदद्रुमस्य मैत्रेय शाखाभेदैः सहस्रशः न शक्यो विस्तरो वक्तुं संक्षेपेण शृणुष्व तम ।।

vedadrumasya maitreya śākhābhedaiḥ sahasraśaḥ na śakyo vistaro vaktuṃ saṃkṣepeṇa śṛṇuṣva tam ||

द्वापरे द्वापरे विष्णुर व्यासरूपी महामुने वेदम एकं स बहुधा कुरुते जगतो हितः ।।

dvāpare dvāpare viṣṇur vyāsarūpī mahāmune vedam ekaṃ sa bahudhā kurute jagato hitaḥ ||

वीर्यं तेजो बलं चाल्पं मनुष्याणाम अवेक्ष्य च हिताय सर्वभूतानां वेदभेदान करोति सः ।।

vīryaṃ tejo balaṃ cālpaṃ manuṣyāṇām avekṣya ca hitāya sarvabhūtānāṃ vedabhedān karoti saḥ ||

यया स कुरुते तन्वा वेदम एकं पृथक प्रभुः वेदव्यासाभिधाना तु सा मूर्तिर मधुविद्विषः ।।

yayā sa kurute tanvā vedam ekaṃ pṛthak prabhuḥ vedavyāsābhidhānā tu sā mūrtir madhuvidviṣaḥ ||

यस्मिन मन्वन्तरे ये ये व्यासास तांस तान निबोध मे यथा च भेदः शाखानां व्यासेन क्रियते मुने ।।

yasmin manvantare ye ye vyāsās tāṃs tān nibodha me yathā ca bhedaḥ śākhānāṃ vyāsena kriyate mune ||

अष्टाविंशतिकृत्वो वै वेदो व्यस्तो महर्षिभिः वैवस्वते ऽन्तरे तस्मिन द्वापरेषु पुनः पुनः ।।

aṣṭāviṃśatikṛtvo vai vedo vyasto maharṣibhiḥ vaivasvate 'ntare tasmin dvāpareṣu punaḥ punaḥ ||

वेदव्यासा व्यतीता ये अष्टाविंशति सत्तम चतुर्धा यैः कृतो वेदो द्वापरेषु पुनः पुनः ।।

vedavyāsā vyatītā ye aṣṭāviṃśati sattama caturdhā yaiḥ kṛto vedo dvāpareṣu punaḥ punaḥ ||

द्वापरे प्रथमे व्यस्ताः स्वयं वेदाः स्वयंभुवा द्वितीये द्वापरे चैव वेदव्यासः प्रजापतिः ।।

dvāpare prathame vyastāḥ svayaṃ vedāḥ svayaṃbhuvā dvitīye dvāpare caiva vedavyāsaḥ prajāpatiḥ ||

तृतीये चोशना व्यासश चतुर्थे च बृहस्पतिः सविता पञ्चमे व्यासो मृत्युः षष्ठे स्मृतः प्रभुः ।।

tṛtīye cośanā vyāsaś caturthe ca bṛhaspatiḥ savitā pañcame vyāso mṛtyuḥ ṣaṣṭhe smṛtaḥ prabhuḥ ||

सप्तमे च तथैवेन्द्रो वसिष्ठश चाष्टमे स्मृतः सारस्वतश च नवमे त्रिधामा दशमे स्मृतः ।।

saptame ca tathaivendro vasiṣṭhaś cāṣṭame smṛtaḥ sārasvataś ca navame tridhāmā daśame smṛtaḥ ||

एकादशे तु त्रिवृषा भारद्वाजस ततः परम त्रयोदशे चान्तरिक्षो वर्णी चापि चतुर्दशे ।।

ekādaśe tu trivṛṣā bhāradvājas tataḥ param trayodaśe cāntarikṣo varṇī cāpi caturdaśe ||

त्रय्यारुणः पञ्चदशे षोडशे तु धनंजयः क्रतुंजयः सप्तदशे ऋणज्यो ऽष्टादशे स्मृतः ।।

trayyāruṇaḥ pañcadaśe ṣoḍaśe tu dhanaṃjayaḥ kratuṃjayaḥ saptadaśe ṛṇajyo 'ṣṭādaśe smṛtaḥ ||

ततो व्यासो भरद्वाजो भरद्वाजात तु गौतमः गौतमाद उत्तमो व्यासो हर्यात्मा यो ऽभिधीयते ।।

tato vyāso bharadvājo bharadvājāt tu gautamaḥ gautamād uttamo vyāso haryātmā yo 'bhidhīyate ||

अथ हर्यात्मनो वेनः स्मृतो वाजश्रवास तु यः सोमः शुष्मायणस तस्मात तृणबिन्दुर इति स्मृतः ।।

atha haryātmano venaḥ smṛto vājaśravās tu yaḥ somaḥ śuṣmāyaṇas tasmāt tṛṇabindur iti smṛtaḥ ||

ऋक्षो ऽभूद भार्गवस तस्माद वाल्मीकिर यो ऽभिधीयते तस्माद अस्मत्पिता शक्तिर व्यासस तस्माद अहं मुने ।।

ṛkṣo 'bhūd bhārgavas tasmād vālmīkir yo 'bhidhīyate tasmād asmatpitā śaktir vyāsas tasmād ahaṃ mune ||

जातुकर्णो ऽभवन मत्तः कृष्णद्वैपायनस ततः अष्टाविंशतिर इत्य एते वेदव्यासाः पुरातनाः ।।

jātukarṇo 'bhavan mattaḥ kṛṣṇadvaipāyanas tataḥ aṣṭāviṃśatir ity ete vedavyāsāḥ purātanāḥ ||

एको वेदश चतुर्धा तु यैः कृतो द्वापरादिषु ।।

eko vedaś caturdhā tu yaiḥ kṛto dvāparādiṣu ||

भविष्ये द्वापरे चापि द्रौणिर व्यासो भविष्यति व्यतीते मम पुत्रे ऽस्मिन कृष्णद्वैपायने मुनौ ।।

bhaviṣye dvāpare cāpi drauṇir vyāso bhaviṣyati vyatīte mama putre 'smin kṛṣṇadvaipāyane munau ||

ध्रुवम एकाक्षरं ब्रह्म ओम इत्य एवं व्यवस्थितम बृहत्वाद बृंहणत्वाच च तद ब्रह्मेत्य अभिधीयते ।।

dhruvam ekākṣaraṃ brahma om ity evaṃ vyavasthitam bṛhatvād bṛṃhaṇatvāc ca tad brahmety abhidhīyate ||

प्रणवावस्थितं नित्यं भूर भुवः स्वर इतीर्यते ऋग्यजुःसामाथर्वाणं यत तस्मै ब्रह्मणे नमः ।।

praṇavāvasthitaṃ nityaṃ bhūr bhuvaḥ svar itīryate ṛgyajuḥsāmātharvāṇaṃ yat tasmai brahmaṇe namaḥ ||

जगतः प्रलयोत्पत्तौ यत तत कारणसंज्ञितम महतः परमं गुह्यं तस्मै सुब्रह्मणे नमः ।।

jagataḥ pralayotpattau yat tat kāraṇasaṃjñitam mahataḥ paramaṃ guhyaṃ tasmai subrahmaṇe namaḥ ||

अगाधापारम अक्षय्यं जगत्संमोहनालयम संप्रकाशप्रवृत्तिभ्यां पुरुषार्थप्रयोजनम ।।

agādhāpāram akṣayyaṃ jagatsaṃmohanālayam saṃprakāśapravṛttibhyāṃ puruṣārthaprayojanam ||

सांख्यज्ञानवतां निष्ठा गतिः शमदमात्मनाम यत तद अव्यक्तम अमृतं प्रवृत्तिर ब्रह्म शाश्वतम ।।

sāṃkhyajñānavatāṃ niṣṭhā gatiḥ śamadamātmanām yat tad avyaktam amṛtaṃ pravṛttir brahma śāśvatam ||

प्रधानम आत्मयोनिश च गुहासत्त्वं च शब्द्यते अविभागं तथा शुक्रम अक्षरं बहुधात्मकम ।।

pradhānam ātmayoniś ca guhāsattvaṃ ca śabdyate avibhāgaṃ tathā śukram akṣaraṃ bahudhātmakam ||

परमब्रह्मणे तस्मै नित्यम एव नमो नमः यद रूपं वासुदेवस्य परमात्मस्वरूपिणः ।।

paramabrahmaṇe tasmai nityam eva namo namaḥ yad rūpaṃ vāsudevasya paramātmasvarūpiṇaḥ ||

एतद ब्रह्म त्रिधाभेदम अभेदम अपि स प्रभुः सर्वभूतेष्व अभेदो ऽसौ भिद्यते भिन्नबुद्धिभिः ।।

etad brahma tridhābhedam abhedam api sa prabhuḥ sarvabhūteṣv abhedo 'sau bhidyate bhinnabuddhibhiḥ ||

स ऋङ्मयः साममयः सर्वात्मा स यजुर्मयः ऋग्यजुःसामसारात्मा स एवात्मा शरीरिणाम ।।

sa ṛṅmayaḥ sāmamayaḥ sarvātmā sa yajurmayaḥ ṛgyajuḥsāmasārātmā sa evātmā śarīriṇām ||

स भिद्यते वेदमयः स वेदं करोति भेदैर बहुभिः सशाखम शाखाप्रणेता स समस्तशाखा ज्ञानस्वरूपो भगवान अनन्तः ।।

sa bhidyate vedamayaḥ sa vedaṃ karoti bhedair bahubhiḥ saśākham śākhāpraṇetā sa samastaśākhā jñānasvarūpo bhagavān anantaḥ ||