प्रोक्तान्य एतानि भवता सप्त मन्वन्तराणि वै भविष्याण्य अपि विप्रर्षे ममाख्यातुं त्वम अर्हसि ।।

proktāny etāni bhavatā sapta manvantarāṇi vai bhaviṣyāṇy api viprarṣe mamākhyātuṃ tvam arhasi ||

सूर्यस्य पत्नी संज्ञाभूत तनया विश्वकर्मणः मनुर यमो यमी चैव तदपत्यानि वै मुने ।।

sūryasya patnī saṃjñābhūt tanayā viśvakarmaṇaḥ manur yamo yamī caiva tadapatyāni vai mune ||

असहन्ती तु सा भर्तुस तेजश छायां युयोज वै भर्तुः शुश्रूषणे ऽरण्यं स्वयं च तपसे ययौ ।।

asahantī tu sā bhartus tejaś chāyāṃ yuyoja vai bhartuḥ śuśrūṣaṇe 'raṇyaṃ svayaṃ ca tapase yayau ||

संज्ञेयम इत्य अथार्कश च छायायाम आत्मजत्रयम शनैश्चरं मनुं चान्यं तपतीं चाप्य अजीजनत ।।

saṃjñeyam ity athārkaś ca chāyāyām ātmajatrayam śanaiścaraṃ manuṃ cānyaṃ tapatīṃ cāpy ajījanat ||

छायासंज्ञा ददौ शापं यमाय कुपिता यदा तदान्येयम असौ बुद्धिर इत्य आसीद यमसूर्ययोः ।।

chāyāsaṃjñā dadau śāpaṃ yamāya kupitā yadā tadānyeyam asau buddhir ity āsīd yamasūryayoḥ ||

ततो विवस्वान आख्याते तयैवारण्यसंस्थिताम समाधिदृष्ट्या ददृशे ताम अश्वां तपसि स्थिताम ।।

tato vivasvān ākhyāte tayaivāraṇyasaṃsthitām samādhidṛṣṭyā dadṛśe tām aśvāṃ tapasi sthitām ||

वाजिरूपधरः सो ऽपि तस्यां देवाव अथाश्विनौ जनयाम आस रेवन्तं रेतसो ऽन्ते च भास्करः ।।

vājirūpadharaḥ so 'pi tasyāṃ devāv athāśvinau janayām āsa revantaṃ retaso 'nte ca bhāskaraḥ ||

आनिन्ये च पुनः संज्ञां स्वस्थानं भगवान रविः तेजसः शमनं चास्य विश्वकर्मा चकार ह ।।

āninye ca punaḥ saṃjñāṃ svasthānaṃ bhagavān raviḥ tejasaḥ śamanaṃ cāsya viśvakarmā cakāra ha ||

भ्रमम आरोप्य सूर्यं तु तस्य तेजोविशातनम कृतवान अष्टमं भागं न व्यशातयताव्ययम ।।

bhramam āropya sūryaṃ tu tasya tejoviśātanam kṛtavān aṣṭamaṃ bhāgaṃ na vyaśātayatāvyayam ||

यत सूर्याद वैष्णवं तेजः शातितं विश्वकर्मणा जाज्वल्यमानम अपतत तद भूमौ मुनिसत्तम ।।

yat sūryād vaiṣṇavaṃ tejaḥ śātitaṃ viśvakarmaṇā jājvalyamānam apatat tad bhūmau munisattama ||

त्वष्टैव तेजसा तेन विष्णोश चक्रम अकल्पयत त्रिशूलं चैव शर्वस्य शिबिकां धनदस्य च ।।

tvaṣṭaiva tejasā tena viṣṇoś cakram akalpayat triśūlaṃ caiva śarvasya śibikāṃ dhanadasya ca ||

शक्तिं गुहस्य देवानाम अन्येषां च यद आयुधम तत सर्वं तेजसा तेन विश्वकर्मा व्यवर्धयत ।।

śaktiṃ guhasya devānām anyeṣāṃ ca yad āyudham tat sarvaṃ tejasā tena viśvakarmā vyavardhayat ||

छायासंज्ञासुतो यो ऽसौ द्वितीयः कथितो मनुः पूर्वजस्य सवर्णो ऽसौ सावर्णिस तेन कथ्यते ।।

chāyāsaṃjñāsuto yo 'sau dvitīyaḥ kathito manuḥ pūrvajasya savarṇo 'sau sāvarṇis tena kathyate ||

तस्य मन्वन्तरं ह्य एतत सावर्णिकम अथाष्टमम तच छृणुष्व महाभाग भविष्यं कथयामि ते ।।

tasya manvantaraṃ hy etat sāvarṇikam athāṣṭamam tac chṛṇuṣva mahābhāga bhaviṣyaṃ kathayāmi te ||

सावर्णिस तु मनुर यो ऽसौ मैत्रेय भविता ततः सुतपाश चामिताभाश च मुख्याश चापि तदा सुराः ।।

sāvarṇis tu manur yo 'sau maitreya bhavitā tataḥ sutapāś cāmitābhāś ca mukhyāś cāpi tadā surāḥ ||

तेषां गणस तु देवानाम एकैको विंशकः स्मृतः सप्तर्षीन अपि वक्ष्यामि भविष्यान मुनिसत्तम ।।

teṣāṃ gaṇas tu devānām ekaiko viṃśakaḥ smṛtaḥ saptarṣīn api vakṣyāmi bhaviṣyān munisattama ||

दीप्तिमान गालवो रामः कृपो द्रौणिस तथापरः मत्पुत्रश च तथा व्यास ऋश्यशृङ्गश च सप्तमः ।।

dīptimān gālavo rāmaḥ kṛpo drauṇis tathāparaḥ matputraś ca tathā vyāsa ṛśyaśṛṅgaś ca saptamaḥ ||

विष्णुप्रसादाद अनघः पातालान्तरगोचरः विरोचनसुतस तेषां बलिर इन्द्रो भविष्यति ।।

viṣṇuprasādād anaghaḥ pātālāntaragocaraḥ virocanasutas teṣāṃ balir indro bhaviṣyati ||

विरजाश चार्वरीवंश च निर्मोहाद्यास तथापरे सावर्णेस तु मनोः पुत्रा भविष्यन्ति नरेश्वराः ।।

virajāś cārvarīvaṃś ca nirmohādyās tathāpare sāvarṇes tu manoḥ putrā bhaviṣyanti nareśvarāḥ ||

नवमो दक्षसावर्णिर मैत्रेय भविता मनुः ।।

navamo dakṣasāvarṇir maitreya bhavitā manuḥ ||

पारा मरीचिगर्भाश च सुधर्माणस तथा त्रिधा भविष्यन्ति तदा देवा एकैको द्वादशो गणः ।।

pārā marīcigarbhāś ca sudharmāṇas tathā tridhā bhaviṣyanti tadā devā ekaiko dvādaśo gaṇaḥ ||

तेषाम इन्द्रो महावीर्यो भविष्यत्य अद्भुतो द्विज ।।

teṣām indro mahāvīryo bhaviṣyaty adbhuto dvija ||

सवनो द्युतिमान भव्यो वसुर मेधातिथिस तथा ज्योतिष्मान सप्तमः सत्यस तत्रैते च महर्षयः ।।

savano dyutimān bhavyo vasur medhātithis tathā jyotiṣmān saptamaḥ satyas tatraite ca maharṣayaḥ ||

धृतकेतुर दीप्तिकेतुः पञ्चहस्तो निरामयः पृथुश्रवाद्याश च तथा दक्षसावर्णिकात्मजाः ।।

dhṛtaketur dīptiketuḥ pañcahasto nirāmayaḥ pṛthuśravādyāś ca tathā dakṣasāvarṇikātmajāḥ ||

दशमो ब्रह्मसावर्णिर भविष्यति मुने मनुः सुधामानो विरुद्धाश च शतसंख्यास तथा सुराः ।।

daśamo brahmasāvarṇir bhaviṣyati mune manuḥ sudhāmāno viruddhāś ca śatasaṃkhyās tathā surāḥ ||

तेषाम इन्द्रश च भविता शान्तिर नाम महाबलः सप्तर्षयो भविष्यन्ति ये तदा ताञ छृणुष्व च ।।

teṣām indraś ca bhavitā śāntir nāma mahābalaḥ saptarṣayo bhaviṣyanti ye tadā tāñ chṛṇuṣva ca ||

हविष्मान सुकृतिः सत्यो ह्य अपांमूर्तिस तथापरः नाभागो ऽप्रतिमौजाश च सत्यकेतुस तथैव च ।।

haviṣmān sukṛtiḥ satyo hy apāṃmūrtis tathāparaḥ nābhāgo 'pratimaujāś ca satyaketus tathaiva ca ||

सुक्षेत्रश चोत्तमौजाश च भूरिषेणादयो दश ब्रह्मसावर्णिपुत्रास तु रक्षिष्यन्ति वसुंधराम ।।

sukṣetraś cottamaujāś ca bhūriṣeṇādayo daśa brahmasāvarṇiputrās tu rakṣiṣyanti vasuṃdharām ||

एकादशश च भविता धर्मसावर्णिको मनुः ।।

ekādaśaś ca bhavitā dharmasāvarṇiko manuḥ ||

विहंगमाः कामगमा निर्माणरुचयस तथा गणास त्व एते तदा मुख्या देवानां च भविष्यताम एकैकस त्रिंशकस तेषां गणश चेन्द्रश च वै वृषः ।।

vihaṃgamāḥ kāmagamā nirmāṇarucayas tathā gaṇās tv ete tadā mukhyā devānāṃ ca bhaviṣyatām ekaikas triṃśakas teṣāṃ gaṇaś cendraś ca vai vṛṣaḥ ||

निश्चरश चाग्नितेजाश च वपुष्मान विष्णुर आरुणिः हविष्मान अनघश चैते भव्याः सप्तर्षयस तथा ।।

niścaraś cāgnitejāś ca vapuṣmān viṣṇur āruṇiḥ haviṣmān anaghaś caite bhavyāḥ saptarṣayas tathā ||

सर्वगः सर्वधर्मा च देवानीकादयस तथा भविष्यन्ति मनोस तस्य तनयाः पृथिवीश्वराः ।।

sarvagaḥ sarvadharmā ca devānīkādayas tathā bhaviṣyanti manos tasya tanayāḥ pṛthivīśvarāḥ ||

रुद्रपुत्रस तु सावर्णिर भविता द्वादशो मनुः ऋतधामा च तत्रेन्द्रो भविता शृणु मे सुरान ।।

rudraputras tu sāvarṇir bhavitā dvādaśo manuḥ ṛtadhāmā ca tatrendro bhavitā śṛṇu me surān ||

हरिता लोहिता देवास तथा सुमनसो द्विज सुकर्माणः सुपाराश च दशकाः पञ्च वै गणाः ।।

haritā lohitā devās tathā sumanaso dvija sukarmāṇaḥ supārāś ca daśakāḥ pañca vai gaṇāḥ ||

तपस्वी सुतपाश चैव तपोमूर्तिस तपोरतिः तपोधृतिर द्युतिश चान्यः सप्तमस तु तपोधनः ।।

tapasvī sutapāś caiva tapomūrtis taporatiḥ tapodhṛtir dyutiś cānyaḥ saptamas tu tapodhanaḥ ||

देववान उपदेवश च देवश्रेष्ठादयस तथा मनोस तस्य महावीर्या भविष्यन्ति सुता नृपाः ।।

devavān upadevaś ca devaśreṣṭhādayas tathā manos tasya mahāvīryā bhaviṣyanti sutā nṛpāḥ ||

त्रयोदशो रौच्यनामा भविष्यति मुने मनुः ।।

trayodaśo raucyanāmā bhaviṣyati mune manuḥ ||

सुत्रामाणः सुकर्माणः सुधर्माणस तथा सुराः त्रयस त्रिंशद्विभेदास ते देवानां ये तु वै गणाः ।।

sutrāmāṇaḥ sukarmāṇaḥ sudharmāṇas tathā surāḥ trayas triṃśadvibhedās te devānāṃ ye tu vai gaṇāḥ ||

दिवस्पतिर महावीर्यस तेषाम इन्द्रो भविष्यति ।।

divaspatir mahāvīryas teṣām indro bhaviṣyati ||

निर्मोहस तत्त्वदर्शी च निष्प्रकम्पो निरुत्सुकः धृतिमान अव्ययश चान्यः सप्तमः सुतपा मुनिः सप्तर्षयस त्व इमे तस्य पुत्रान अपि निबोध मे ।।

nirmohas tattvadarśī ca niṣprakampo nirutsukaḥ dhṛtimān avyayaś cānyaḥ saptamaḥ sutapā muniḥ saptarṣayas tv ime tasya putrān api nibodha me ||

चित्रसेनविचित्राद्या भविष्यन्ति महीक्षितः ।।

citrasenavicitrādyā bhaviṣyanti mahīkṣitaḥ ||

भौत्यश चतुर्दशश चात्र मैत्रेय भविता मनुः शुचिर इन्द्रः सुरगणास तत्र पञ्च शृणुष्व तान ।।

bhautyaś caturdaśaś cātra maitreya bhavitā manuḥ śucir indraḥ suragaṇās tatra pañca śṛṇuṣva tān ||

चाक्षुषाश च पवित्राश च कनिष्ठा भ्राजिरास तथा वाचावृद्धाश च वै देवाः सप्तर्षीन अपि मे शृणु ।।

cākṣuṣāś ca pavitrāś ca kaniṣṭhā bhrājirās tathā vācāvṛddhāś ca vai devāḥ saptarṣīn api me śṛṇu ||

अग्निबाहुः शुचिः शुक्रो मागधो ऽग्नीध्र एव च युक्तस तथा जितश चान्यो मनुपुत्रान अतः शृणु ।।

agnibāhuḥ śuciḥ śukro māgadho 'gnīdhra eva ca yuktas tathā jitaś cānyo manuputrān ataḥ śṛṇu ||

ऊरुगम्भीरबुध्नाद्या मनोस तस्य सुता नृपाः कथिता मुनिशार्दूल पालयिष्यन्ति ये महीम ।।

ūrugambhīrabudhnādyā manos tasya sutā nṛpāḥ kathitā muniśārdūla pālayiṣyanti ye mahīm ||

चतुर्युगान्ते वेदानां जायते किल विप्लवः प्रवर्तयन्ति तान एत्य भुवि सप्तर्षयो दिवः ।।

caturyugānte vedānāṃ jāyate kila viplavaḥ pravartayanti tān etya bhuvi saptarṣayo divaḥ ||

कृते कृते स्मृतेर विप्र प्रणेता जायते मनुः देवा यज्ञभुजस ते तु यावन मन्वन्तरं तु तत ।।

kṛte kṛte smṛter vipra praṇetā jāyate manuḥ devā yajñabhujas te tu yāvan manvantaraṃ tu tat ||

भवन्ति ये मनोः पुत्रा यावन मन्वन्तरं तु तैः तदन्वयोद्भवैश चैव तावद भूः परिपाल्यते ।।

bhavanti ye manoḥ putrā yāvan manvantaraṃ tu taiḥ tadanvayodbhavaiś caiva tāvad bhūḥ paripālyate ||

मनुः सप्तर्षयो देवा भूपालाश च मनोः सुताः मन्वन्तरे भवन्त्य एते शक्रश चैवाधिकारिणः ।।

manuḥ saptarṣayo devā bhūpālāś ca manoḥ sutāḥ manvantare bhavanty ete śakraś caivādhikāriṇaḥ ||

चतुर्दशभिर एतैस तु गतैर मन्वन्तरैर द्विज सहस्रयुगपर्यन्तः कल्पो निःशेष उच्यते ।।

caturdaśabhir etais tu gatair manvantarair dvija sahasrayugaparyantaḥ kalpo niḥśeṣa ucyate ||

तावत्प्रमाणा च निशा ततो भवति सत्तम ब्रह्मरूपधरः शेते शेषाहाव अम्बुसंप्लवे ।।

tāvatpramāṇā ca niśā tato bhavati sattama brahmarūpadharaḥ śete śeṣāhāv ambusaṃplave ||

त्रैलोक्यम अखिलं ग्रस्त्वा भगवान आदिकृद विभुः स्वमायासंस्थितो विप्र सर्वभूतो जनार्दनः ।।

trailokyam akhilaṃ grastvā bhagavān ādikṛd vibhuḥ svamāyāsaṃsthito vipra sarvabhūto janārdanaḥ ||

ततः प्रबुद्धो भगवान यथा पूर्वं तथा पुनः सृष्टिं करोत्य अव्ययात्मा कल्पे कल्पे रजोगुणः ।।

tataḥ prabuddho bhagavān yathā pūrvaṃ tathā punaḥ sṛṣṭiṃ karoty avyayātmā kalpe kalpe rajoguṇaḥ ||

मनवो भूभुजः सेन्द्रा देवाः सप्तर्षयस तथा सात्त्विको ऽंशः स्थितिकरो जगतो द्विजसत्तम ।।

manavo bhūbhujaḥ sendrā devāḥ saptarṣayas tathā sāttviko 'ṃśaḥ sthitikaro jagato dvijasattama ||

चतुर्युगे ऽप्य असौ विष्णुः स्थितिव्यापारलक्षणः युगव्यवस्थां कुरुते यथा मैत्रेय तच छृणु ।।

caturyuge 'py asau viṣṇuḥ sthitivyāpāralakṣaṇaḥ yugavyavasthāṃ kurute yathā maitreya tac chṛṇu ||

कृते युगे परं ज्ञानं कपिलादिस्वरूपधृक ददाति सर्वभूतात्मा सर्वभूतहिते रतः ।।

kṛte yuge paraṃ jñānaṃ kapilādisvarūpadhṛk dadāti sarvabhūtātmā sarvabhūtahite rataḥ ||

चक्रवर्तिस्वरूपेण त्रेतायाम अपि स प्रभुः दुष्टानां निग्रहं कुर्वन परिपाति जगत्त्रयम ।।

cakravartisvarūpeṇa tretāyām api sa prabhuḥ duṣṭānāṃ nigrahaṃ kurvan paripāti jagattrayam ||

वेदम एकं चतुर्भेदं कृत्वा शाखाशतैर विभुः करोति बहुलं भूयो वेदव्यासस्वरूपधृक ।।

vedam ekaṃ caturbhedaṃ kṛtvā śākhāśatair vibhuḥ karoti bahulaṃ bhūyo vedavyāsasvarūpadhṛk ||

वेदांस तु द्वापरे व्यस्य कलेर अन्ते पुनर हरिः कल्किस्वरूपी दुर्वृत्तान मार्गे स्थापयति प्रभुः ।।

vedāṃs tu dvāpare vyasya kaler ante punar hariḥ kalkisvarūpī durvṛttān mārge sthāpayati prabhuḥ ||

एवम एष जगत सर्वं परिपाति करोति च हन्ति चान्तेष्व अनन्तात्मा नास्त्य अस्माद व्यतिरेकि यत ।।

evam eṣa jagat sarvaṃ paripāti karoti ca hanti cānteṣv anantātmā nāsty asmād vyatireki yat ||

भूतं भव्यं भविष्यं च सर्वभूतान महात्मनः तद अत्रान्यत्र वा विप्र सद्भावः कथितस तव ।।

bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyaṃ ca sarvabhūtān mahātmanaḥ tad atrānyatra vā vipra sadbhāvaḥ kathitas tava ||

मन्वन्तराण्य अशेषाणि कथितानि मया तव मन्वन्तराधिपांश चैव किम अन्यत कथयामि ते ।।

manvantarāṇy aśeṣāṇi kathitāni mayā tava manvantarādhipāṃś caiva kim anyat kathayāmi te ||