ऋभुर वर्षसहस्रे तु समतीते नरेश्वर निदाघज्ञानदानाय तद एव नगरं ययौ ।।

ṛbhur varṣasahasre tu samatīte nareśvara nidāghajñānadānāya tad eva nagaraṃ yayau ||

नगरस्य बहिः सो ऽथ निदाघं ददृशे मुनिः महाबलपरीवारे पुरं विशति पार्थिवे ।।

nagarasya bahiḥ so 'tha nidāghaṃ dadṛśe muniḥ mahābalaparīvāre puraṃ viśati pārthive ||

दूरे स्थितं महाभागं जनसंमर्दवर्जकम क्षुत्क्षामकण्ठम आयान्तम अरण्यात ससमित्कुशम ।।

dūre sthitaṃ mahābhāgaṃ janasaṃmardavarjakam kṣutkṣāmakaṇṭham āyāntam araṇyāt sasamitkuśam ||

दृष्ट्वा निदाघं स ऋभुर उपगम्याभिवाद्य च उवाच कस्माद एकान्ते स्थीयते भवता द्विज ।।

dṛṣṭvā nidāghaṃ sa ṛbhur upagamyābhivādya ca uvāca kasmād ekānte sthīyate bhavatā dvija ||

भो विप्र जनसंमर्दो महान एष नरेश्वरे प्रविविक्षौ पुरं रम्यं तेनात्र स्थीयते मया ।।

bho vipra janasaṃmardo mahān eṣa nareśvare pravivikṣau puraṃ ramyaṃ tenātra sthīyate mayā ||

नराधिपो ऽत्र कतमः कतमश चेतरो जनः कथ्यतां मे द्विजश्रेष्ठ त्वम अभिज्ञो मतो मम ।।

narādhipo 'tra katamaḥ katamaś cetaro janaḥ kathyatāṃ me dvijaśreṣṭha tvam abhijño mato mama ||

यो ऽयं गजेन्द्रम उन्मत्तम अद्रिशृङ्गसमुच्छ्रितम अधिरूढो नरेन्द्रो ऽयं परिलोकस तथेतरः ।।

yo 'yaṃ gajendram unmattam adriśṛṅgasamucchritam adhirūḍho narendro 'yaṃ parilokas tathetaraḥ ||

एतौ हि गजराजानौ युगपद दर्शितौ मम भवता न विशेषेण पृथक्चिह्नोपलक्षणौ ।।

etau hi gajarājānau yugapad darśitau mama bhavatā na viśeṣeṇa pṛthakcihnopalakṣaṇau ||

तत कथ्यतां महाभाग विशेषो भवतानयोः ज्ञातुम इच्छाम्य अहं को ऽत्र गजः को वा नराधिपः ।।

tat kathyatāṃ mahābhāga viśeṣo bhavatānayoḥ jñātum icchāmy ahaṃ ko 'tra gajaḥ ko vā narādhipaḥ ||

गजो यो ऽयम अधो ब्रह्मन्न उपर्य अस्यैव भूपतिः वाह्यवाहकसंबन्धं को न जानाति वै द्विज ।।

gajo yo 'yam adho brahmann upary asyaiva bhūpatiḥ vāhyavāhakasaṃbandhaṃ ko na jānāti vai dvija ||

जानाम्य अहं यथा ब्रह्मंस तथा माम अवबोधय अधःशब्दनिगद्यं किं किं चोर्ध्वम अभिधीयते ।।

jānāmy ahaṃ yathā brahmaṃs tathā mām avabodhaya adhaḥśabdanigadyaṃ kiṃ kiṃ cordhvam abhidhīyate ||

इत्य उक्तः सहसारुह्य निदाघः प्राह तम ऋभुम श्रूयतां कथयाम्य एष यन मां त्वं परिपृच्छसि ।।

ity uktaḥ sahasāruhya nidāghaḥ prāha tam ṛbhum śrūyatāṃ kathayāmy eṣa yan māṃ tvaṃ paripṛcchasi ||

उपर्य अहं यथा राजा त्वम अधः कुञ्जरो यथा अवबोधाय ते ब्रह्मन दृष्टान्तो दर्शितो मया ।।

upary ahaṃ yathā rājā tvam adhaḥ kuñjaro yathā avabodhāya te brahman dṛṣṭānto darśito mayā ||

त्वं राजेव द्विजश्रेष्ठ स्थितो ऽहं गजवद यदि तद एव त्वं ममाचक्ष्व कतमस त्वम अहं तथा ।।

tvaṃ rājeva dvijaśreṣṭha sthito 'haṃ gajavad yadi tad eva tvaṃ mamācakṣva katamas tvam ahaṃ tathā ||

इत्य उक्तः सत्वरस तस्य प्रगृह्य चरणाव उभौ निदाघः प्राह भगवान आचार्यस त्वम ऋभुर ध्रुवम ।।

ity uktaḥ satvaras tasya pragṛhya caraṇāv ubhau nidāghaḥ prāha bhagavān ācāryas tvam ṛbhur dhruvam ||

नान्यस्याद्वैतसंस्कारसंस्कृतं मानसं तथा यथाचार्यस्य तेन त्वां मन्ये प्राप्तम अहं गुरुम ।।

nānyasyādvaitasaṃskārasaṃskṛtaṃ mānasaṃ tathā yathācāryasya tena tvāṃ manye prāptam ahaṃ gurum ||

तवोपदेशदानाय पूर्वशुश्रूषणादृतः गुरुस ते ऽहम ऋभुर नाम्ना निदाघ समुपागतः ।।

tavopadeśadānāya pūrvaśuśrūṣaṇādṛtaḥ gurus te 'ham ṛbhur nāmnā nidāgha samupāgataḥ ||

तद एतद उपदिष्टं ते संक्षेपेण महामते परमार्थसारभूतं यद अद्वैतम अशेषतः ।।

tad etad upadiṣṭaṃ te saṃkṣepeṇa mahāmate paramārthasārabhūtaṃ yad advaitam aśeṣataḥ ||

एवम उक्त्वा ययौ विद्वान निदाघं स ऋभुर गुरुः निदाघो ऽप्य उपदेशेन तेनाद्वैतपरो ऽभवत ।।

evam uktvā yayau vidvān nidāghaṃ sa ṛbhur guruḥ nidāgho 'py upadeśena tenādvaitaparo 'bhavat ||

सर्वभूतान्य अभेदेन ददृशे स तदात्मनः तथा ब्रह्म ततो मुक्तिम अवाप परमां द्विजः ।।

sarvabhūtāny abhedena dadṛśe sa tadātmanaḥ tathā brahma tato muktim avāpa paramāṃ dvijaḥ ||

तथा त्वम अपि धर्मज्ञ तुल्यात्मरिपुबान्धवः भव सर्वगतं जानन्न आत्मानम अवनीपते ।।

tathā tvam api dharmajña tulyātmaripubāndhavaḥ bhava sarvagataṃ jānann ātmānam avanīpate ||

सितनीलादिभेदेन यथैकं दृश्यते नभः भ्रान्तदृष्टिभिर आत्मापि तथैकः सन पृथक पृथक ।।

sitanīlādibhedena yathaikaṃ dṛśyate nabhaḥ bhrāntadṛṣṭibhir ātmāpi tathaikaḥ san pṛthak pṛthak ||

एकः समस्तं यद इहास्ति किंचित तद अच्युतो वास्ति परं ततो ऽन्यत सो ऽहं स च त्वं स च सर्वम एतद आत्मस्वरूपं त्यज भेदमोहम ।।

ekaḥ samastaṃ yad ihāsti kiṃcit tad acyuto vāsti paraṃ tato 'nyat so 'haṃ sa ca tvaṃ sa ca sarvam etad ātmasvarūpaṃ tyaja bhedamoham ||

इतीरितस तेन स राजवर्यस तत्याज भेदं परमार्थदृष्टिः स चापि जातिस्मरणाप्तबोधस तत्रैव जन्मन्य अपवर्गम आप ।।

itīritas tena sa rājavaryas tatyāja bhedaṃ paramārthadṛṣṭiḥ sa cāpi jātismaraṇāptabodhas tatraiva janmany apavargam āpa ||

इति भरतनरेन्द्रसारवृत्तं कथयति यश च शृणोति भक्तियुक्तः स विमलमतिर एति नात्ममोहं भवति च संसरणेषु मुक्तियोग्यः ।।

iti bharatanarendrasāravṛttaṃ kathayati yaś ca śṛṇoti bhaktiyuktaḥ sa vimalamatir eti nātmamohaṃ bhavati ca saṃsaraṇeṣu muktiyogyaḥ ||