उत्तरं यत समुद्रस्य हिमाद्रेश चैव दक्षिणम वर्षं तद भारतं नाम भारती यत्र संततिः ।।

uttaraṃ yat samudrasya himādreś caiva dakṣiṇam varṣaṃ tad bhārataṃ nāma bhāratī yatra saṃtatiḥ ||

नवयोजनसाहस्रो विस्तारो ऽस्य महामुने कर्मभूमिर इयं स्वर्गम अपवर्गं च गच्छताम ।।

navayojanasāhasro vistāro 'sya mahāmune karmabhūmir iyaṃ svargam apavargaṃ ca gacchatām ||

महेन्द्रो मलयः सह्यः शुक्तिमान ऋक्षपर्वतः विन्ध्यश च पारियात्रश च सप्तात्र कुलपर्वताः ।।

mahendro malayaḥ sahyaḥ śuktimān ṛkṣaparvataḥ vindhyaś ca pāriyātraś ca saptātra kulaparvatāḥ ||

अतः संप्राप्यते स्वर्गो मुक्तिम अस्मात प्रयान्ति च तिर्यक्त्वं नरकं चापि यान्त्य अतः पुरुषा मुने ।।

ataḥ saṃprāpyate svargo muktim asmāt prayānti ca tiryaktvaṃ narakaṃ cāpi yānty ataḥ puruṣā mune ||

इतः स्वर्गश च मोक्षश च मध्यं चान्तश च गम्यते न खल्व अन्यत्र मर्त्यानां कर्म भूमौ विधीयते ।।

itaḥ svargaś ca mokṣaś ca madhyaṃ cāntaś ca gamyate na khalv anyatra martyānāṃ karma bhūmau vidhīyate ||

भारतस्यास्य वर्षस्य नव भेदान निशामय इन्द्रद्वीपः कसेरुश च ताम्रपर्णो गभस्तिमान ।।

bhāratasyāsya varṣasya nava bhedān niśāmaya indradvīpaḥ kaseruś ca tāmraparṇo gabhastimān ||

नागद्वीपस तथा सौम्यो गान्धर्वस त्व अथ वारुणः अयं तु नवमस तेषां द्वीपः सागरसंवृतः ।।

nāgadvīpas tathā saumyo gāndharvas tv atha vāruṇaḥ ayaṃ tu navamas teṣāṃ dvīpaḥ sāgarasaṃvṛtaḥ ||

योजनानां सहस्रं तु द्वीपो ऽयं दक्षिणोत्तरात पूर्वे किराता यस्यान्ते पश्चिमे यवनाः स्थिताः ।।

yojanānāṃ sahasraṃ tu dvīpo 'yaṃ dakṣiṇottarāt pūrve kirātā yasyānte paścime yavanāḥ sthitāḥ ||

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या मध्ये शूद्राश च भागशः इज्यायुधवणिज्याद्यैर वर्तयन्तो व्यवस्थिताः ।।

brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyā madhye śūdrāś ca bhāgaśaḥ ijyāyudhavaṇijyādyair vartayanto vyavasthitāḥ ||

शतद्रूचन्द्रभागाद्या हिमवत्पादनिःसृताः वेदस्मृतिमुखाश चान्याः पारियात्रोद्भवा मुने ।।

śatadrūcandrabhāgādyā himavatpādaniḥsṛtāḥ vedasmṛtimukhāś cānyāḥ pāriyātrodbhavā mune ||

नर्मदासुरसाद्याश च नद्यो विन्ध्याद्रिनिर्गताः तापीपयोष्णीनिर्विन्ध्याप्रमुखा ऋक्षसंभवाः ।।

narmadāsurasādyāś ca nadyo vindhyādrinirgatāḥ tāpīpayoṣṇīnirvindhyāpramukhā ṛkṣasaṃbhavāḥ ||

गोदावरी भीमरथी कृष्णवेण्यादिकास तथा सह्यपादोद्भवा नद्यः स्मृताः पापभयापहाः ।।

godāvarī bhīmarathī kṛṣṇaveṇyādikās tathā sahyapādodbhavā nadyaḥ smṛtāḥ pāpabhayāpahāḥ ||

कृतमालाताम्रपर्णीप्रमुखा मलयोद्भवाः त्रिसामा ऋषिकुल्याद्या महेन्द्रप्रभवाः स्मृताः ।।

kṛtamālātāmraparṇīpramukhā malayodbhavāḥ trisāmā ṛṣikulyādyā mahendraprabhavāḥ smṛtāḥ ||

ऋषिकुल्याकुमाराद्याः शुक्तिमत्पादसंभवाः आसां नद्युपनद्यश च सन्त्य अन्याश च सहस्रशः ।।

ṛṣikulyākumārādyāḥ śuktimatpādasaṃbhavāḥ āsāṃ nadyupanadyaś ca santy anyāś ca sahasraśaḥ ||

तास्व इमे कुरुपाञ्चाला मध्यदेशादयो जनाः पूर्वदेशादिकाश चैव कामरूपनिवासिनः ।।

tāsv ime kurupāñcālā madhyadeśādayo janāḥ pūrvadeśādikāś caiva kāmarūpanivāsinaḥ ||

पुण्ड्राः कलिङ्गा मगधा दाक्षिणाद्याश च कृत्स्नशः तथापरान्ताः सौराष्ट्राः शूराभीरास तथार्बुदाः ।।

puṇḍrāḥ kaliṅgā magadhā dākṣiṇādyāś ca kṛtsnaśaḥ tathāparāntāḥ saurāṣṭrāḥ śūrābhīrās tathārbudāḥ ||

कारूषा मालवाश चैव पारियात्रनिवासिनः सौवीराः सैन्धवा हूणाः साल्वाः शाकलवासिनः ।।

kārūṣā mālavāś caiva pāriyātranivāsinaḥ sauvīrāḥ saindhavā hūṇāḥ sālvāḥ śākalavāsinaḥ ||

मद्रा रामास तथाम्बष्ठाः पारसीकादयस तथा आसां पिबन्ति सलिलं वसन्ति सरितां सदा समीपतो महाभागा हृष्टपुष्टजनाकुलाः ।।

madrā rāmās tathāmbaṣṭhāḥ pārasīkādayas tathā āsāṃ pibanti salilaṃ vasanti saritāṃ sadā samīpato mahābhāgā hṛṣṭapuṣṭajanākulāḥ ||

चत्वारि भारते वर्षे युगान्य अत्र महामुने कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश चान्यत्र न क्वचित ।।

catvāri bhārate varṣe yugāny atra mahāmune kṛtaṃ tretā dvāparaṃ ca kaliś cānyatra na kvacit ||

तपस तप्यन्ति यतयो जुह्वते चात्र यज्विनः दानानि चात्र दीयन्ते परलोकार्थम आदरात ।।

tapas tapyanti yatayo juhvate cātra yajvinaḥ dānāni cātra dīyante paralokārtham ādarāt ||

पुरुषैर यज्ञपुरुषो जम्बूद्वीपे सदेज्यते यज्ञैर यज्ञमयो विष्णुर अन्यद्वीपेषु चान्यथा ।।

puruṣair yajñapuruṣo jambūdvīpe sadejyate yajñair yajñamayo viṣṇur anyadvīpeṣu cānyathā ||

अत्रापि भारतं श्रेष्ठं जम्बूद्वीपे महामुने यतो हि कर्मभूर एषा ह्य अतो ऽन्या भोगभूमयः ।।

atrāpi bhārataṃ śreṣṭhaṃ jambūdvīpe mahāmune yato hi karmabhūr eṣā hy ato 'nyā bhogabhūmayaḥ ||

अत्र जन्मसहस्राणां सहस्रैर अपि सत्तम कदाचिल लभते जन्तुर मानुष्यं पुण्यसंचयात ।।

atra janmasahasrāṇāṃ sahasrair api sattama kadācil labhate jantur mānuṣyaṃ puṇyasaṃcayāt ||

गायन्ति देवाः किल गीतकानि धन्यास तु ये भारतभूमिभागे स्वर्गापवर्गास्पदहेतुभूते भवन्ति भूयः पुरुषाः सुरत्वात ।।

gāyanti devāḥ kila gītakāni dhanyās tu ye bhāratabhūmibhāge svargāpavargāspadahetubhūte bhavanti bhūyaḥ puruṣāḥ suratvāt ||

कर्माण्य असंकल्पिततत्फलानि संन्यस्य विष्णौ परमात्मरूपे अवाप्य तां कर्ममहीम अनन्ते तस्मिंल लयं ये त्व अमलाः प्रयान्ति ।।

karmāṇy asaṃkalpitatatphalāni saṃnyasya viṣṇau paramātmarūpe avāpya tāṃ karmamahīm anante tasmiṃl layaṃ ye tv amalāḥ prayānti ||

जानीम नैतत क्व वयं विलीने स्वर्गप्रदे कर्मणि देहबन्धम प्राप्स्याम धन्याः खलु ते मनुष्या ये भारते नेन्द्रियविप्रहीनाः ।।

jānīma naitat kva vayaṃ vilīne svargaprade karmaṇi dehabandham prāpsyāma dhanyāḥ khalu te manuṣyā ye bhārate nendriyaviprahīnāḥ ||

नववर्षं तु मैत्रेय जम्बूद्वीपम इदं मया लक्षयोजनविस्तारं संक्षेपात कथितं तव ।।

navavarṣaṃ tu maitreya jambūdvīpam idaṃ mayā lakṣayojanavistāraṃ saṃkṣepāt kathitaṃ tava ||

जम्बूद्वीपं समावृत्य लक्षयोजनविस्तरः मैत्रेय वलयाकारः स्थितः क्षारोदधिर बहिः ।।

jambūdvīpaṃ samāvṛtya lakṣayojanavistaraḥ maitreya valayākāraḥ sthitaḥ kṣārodadhir bahiḥ ||