भगवन सर्वम आख्यातं ममैतद अखिलं त्वया जगतः सर्गसंबन्धि यत पृष्टो ऽसि गुरो मया ।।

bhagavan sarvam ākhyātaṃ mamaitad akhilaṃ tvayā jagataḥ sargasaṃbandhi yat pṛṣṭo 'si guro mayā ||

यो ऽयम अंशो जगत्सृष्टिसंबन्धो गदितस त्वया तत्राहं श्रोतुम इच्छामि भूयो ऽपि मुनिसत्तम ।।

yo 'yam aṃśo jagatsṛṣṭisaṃbandho gaditas tvayā tatrāhaṃ śrotum icchāmi bhūyo 'pi munisattama ||

प्रियव्रतोत्तानपादौ सुतौ स्वायम्भुवस्य यौ तयोर उत्तानपादस्य ध्रुवः पुत्रस त्वयोदितः ।।

priyavratottānapādau sutau svāyambhuvasya yau tayor uttānapādasya dhruvaḥ putras tvayoditaḥ ||

प्रियव्रतस्य नैवोक्ता भवता द्विज संततिः ताम अहं श्रोतुम इच्छामि प्रसन्नो वक्तुम अर्हसि ।।

priyavratasya naivoktā bhavatā dvija saṃtatiḥ tām ahaṃ śrotum icchāmi prasanno vaktum arhasi ||

कर्दमस्यात्मजां कन्याम उपयेमे प्रियव्रतः सम्राट कुक्षिश च तत्कन्ये दशपुत्रास तथापरे ।।

kardamasyātmajāṃ kanyām upayeme priyavrataḥ samrāṭ kukṣiś ca tatkanye daśaputrās tathāpare ||

महाप्रज्ञा महावीर्या विनीता दयिताः पितुः प्रियव्रतसुताः ख्यातास तेषां नामानि मे शृणु ।।

mahāprajñā mahāvīryā vinītā dayitāḥ pituḥ priyavratasutāḥ khyātās teṣāṃ nāmāni me śṛṇu ||

आग्नीध्रश चाग्निबाहुश च वपुष्मान द्युतिमांस तथा मेधा मेधातिथिर भव्यः सवनः पुत्र एव च ।।

āgnīdhraś cāgnibāhuś ca vapuṣmān dyutimāṃs tathā medhā medhātithir bhavyaḥ savanaḥ putra eva ca ||

ज्योतिष्मान दशमस तेषां सत्यनामा सुतो ऽभवत प्रियव्रतस्य पुत्राणां प्रख्याता बलवीर्यतः ।।

jyotiṣmān daśamas teṣāṃ satyanāmā suto 'bhavat priyavratasya putrāṇāṃ prakhyātā balavīryataḥ ||

मेधाग्निबाहुपुत्रास तु त्रयो योगपरायणाः जातिस्मरा महाभागा न राज्याय मनो दधुः ।।

medhāgnibāhuputrās tu trayo yogaparāyaṇāḥ jātismarā mahābhāgā na rājyāya mano dadhuḥ ||

निर्ममाः सर्वकालं तु समस्तार्थेषु वै मुने चक्रुः क्रिया यथान्यायम अफलाकाङ्क्षिणो हि ते ।।

nirmamāḥ sarvakālaṃ tu samastārtheṣu vai mune cakruḥ kriyā yathānyāyam aphalākāṅkṣiṇo hi te ||

प्रियव्रतो ददौ तेषां सप्तानां मुनिसत्तम विभज्य सप्त द्वीपानि मैत्रेय सुमहात्मनाम ।।

priyavrato dadau teṣāṃ saptānāṃ munisattama vibhajya sapta dvīpāni maitreya sumahātmanām ||

जम्बूद्वीपं महाभाग सो ऽग्नीध्राय ददौ पिता मेधातिथेस तथा प्रादात प्लक्षद्वीपम अथापरम ।।

jambūdvīpaṃ mahābhāga so 'gnīdhrāya dadau pitā medhātithes tathā prādāt plakṣadvīpam athāparam ||

शाल्मले च वपुष्मन्तं नरेन्द्रम अभिषिक्तवान ज्योतिष्मन्तं कुशद्वीपे राजानं कृतवान प्रभुः ।।

śālmale ca vapuṣmantaṃ narendram abhiṣiktavān jyotiṣmantaṃ kuśadvīpe rājānaṃ kṛtavān prabhuḥ ||

द्युतिमन्तं च राजानं क्रौञ्चद्वीपे समादिशत शाकद्वीपेश्वरं चापि भव्यं चक्रे प्रियव्रतः ।।

dyutimantaṃ ca rājānaṃ krauñcadvīpe samādiśat śākadvīpeśvaraṃ cāpi bhavyaṃ cakre priyavrataḥ ||

पुष्कराधिपतिं चक्रे सवनं चापि स प्रभुः जम्बूद्वीपेश्वरो यस तु आग्नीध्रो मुनिसत्तम तस्य पुत्रा बभूवुस ते प्रजापतिसमा नव ।।

puṣkarādhipatiṃ cakre savanaṃ cāpi sa prabhuḥ jambūdvīpeśvaro yas tu āgnīdhro munisattama tasya putrā babhūvus te prajāpatisamā nava ||

नाभिः किंपुरुषश चैव हरिवर्ष इलावृतः रम्यो हिरण्वान षष्ठस तु कुरुर भद्राश्व एव च केतुमालस तथैवान्यः साधुचेष्टो नृपो ऽभवत ।।

nābhiḥ kiṃpuruṣaś caiva harivarṣa ilāvṛtaḥ ramyo hiraṇvān ṣaṣṭhas tu kurur bhadrāśva eva ca ketumālas tathaivānyaḥ sādhuceṣṭo nṛpo 'bhavat ||

जम्बूद्वीपविभागांस तु तेषां विप्र निशामय पित्रा दत्तं हिमाह्वं तु वर्षं नाभेस तु दक्षिणम ।।

jambūdvīpavibhāgāṃs tu teṣāṃ vipra niśāmaya pitrā dattaṃ himāhvaṃ tu varṣaṃ nābhes tu dakṣiṇam ||

हेमकूटं तथा वर्षं ददौ किंपुरुषाय सः तृतीयं नैषधं वर्षं हरिवर्षाय दत्तवान ।।

hemakūṭaṃ tathā varṣaṃ dadau kiṃpuruṣāya saḥ tṛtīyaṃ naiṣadhaṃ varṣaṃ harivarṣāya dattavān ||

इलावृताय प्रददौ मेरुर यत्र तु मध्यमे नीलाचलाश्रितं वर्षं रम्याय प्रददौ पिता ।।

ilāvṛtāya pradadau merur yatra tu madhyame nīlācalāśritaṃ varṣaṃ ramyāya pradadau pitā ||

श्वेतं यद उत्तरं तस्मात पित्रा दत्तं हिरण्वते ।।

śvetaṃ yad uttaraṃ tasmāt pitrā dattaṃ hiraṇvate ||

यद उत्तरं शृङ्गवतो वर्षं तत कुरवे ददौ मेरोः पूर्वेण यद वर्षं भद्राश्वाय प्रदत्तवान ।।

yad uttaraṃ śṛṅgavato varṣaṃ tat kurave dadau meroḥ pūrveṇa yad varṣaṃ bhadrāśvāya pradattavān ||

गन्धमादनवर्षं तु केतुमालाय दत्तवान इत्य एतानि ददौ तेभ्यः पुत्रेभ्यः स नरेश्वरः ।।

gandhamādanavarṣaṃ tu ketumālāya dattavān ity etāni dadau tebhyaḥ putrebhyaḥ sa nareśvaraḥ ||

वर्षेष्व एतेषु तान पुत्रान अभिषिच्य स भूपतिः सालग्रामं महापुण्यं मैत्रेय तपसे ययौ ।।

varṣeṣv eteṣu tān putrān abhiṣicya sa bhūpatiḥ sālagrāmaṃ mahāpuṇyaṃ maitreya tapase yayau ||

यानि किंपुरुषादीनि वर्षाण्य अष्टौ महामुने तेषां स्वाभाविकी सिद्धिः सुखप्राया ह्य अयत्नतः ।।

yāni kiṃpuruṣādīni varṣāṇy aṣṭau mahāmune teṣāṃ svābhāvikī siddhiḥ sukhaprāyā hy ayatnataḥ ||

विपर्ययो न तेष्व अस्ति जरामृत्युभयं न च धर्माधर्मौ न तेष्व आस्तां नोत्तमाधममध्यमाः ।।

viparyayo na teṣv asti jarāmṛtyubhayaṃ na ca dharmādharmau na teṣv āstāṃ nottamādhamamadhyamāḥ ||

न तेष्व अस्ति युगावस्था क्षेत्रेष्व अष्टसु सर्वदा हिमाह्वयं तु वै वर्षं नाभेर आसीन महात्मनः तस्यर्षभो ऽभवत पुत्रो मेरुदेव्यां महाद्युतिः ।।

na teṣv asti yugāvasthā kṣetreṣv aṣṭasu sarvadā himāhvayaṃ tu vai varṣaṃ nābher āsīn mahātmanaḥ tasyarṣabho 'bhavat putro merudevyāṃ mahādyutiḥ ||

ऋषभाद भरतो जज्ञे ज्येष्ठः पुत्रशतस्य सः कृत्वा राज्यं स्वधर्मेण तथेष्ट्वा विविधान मखान ।।

ṛṣabhād bharato jajñe jyeṣṭhaḥ putraśatasya saḥ kṛtvā rājyaṃ svadharmeṇa tatheṣṭvā vividhān makhān ||

अभिषिच्य सुतं वीरं भरतं पृथिवीपतिः तपसे स महाभागः पुलहस्याश्रमं ययौ ।।

abhiṣicya sutaṃ vīraṃ bharataṃ pṛthivīpatiḥ tapase sa mahābhāgaḥ pulahasyāśramaṃ yayau ||

वानप्रस्थविधानेन तत्रापि कृतनिश्चयः तपस तेपे यथान्यायम इयाज स महीपतिः ।।

vānaprasthavidhānena tatrāpi kṛtaniścayaḥ tapas tepe yathānyāyam iyāja sa mahīpatiḥ ||

तपसा कर्षितो ऽत्यर्थं कृशो धमनिसंततः नग्नो वीटां मुखे दत्त्वा वीराध्वानं ततो गतः ।।

tapasā karṣito 'tyarthaṃ kṛśo dhamanisaṃtataḥ nagno vīṭāṃ mukhe dattvā vīrādhvānaṃ tato gataḥ ||

ततश च भारतं वर्षम एतल लोकेषु गीयते भरताय यतः पित्रा दत्तं प्रातिष्ठता वनम ।।

tataś ca bhārataṃ varṣam etal lokeṣu gīyate bharatāya yataḥ pitrā dattaṃ prātiṣṭhatā vanam ||

सुमतिर भरतस्याभूत पुत्रः परमधार्मिकः कृत्वा सम्यग ददौ तस्मै राज्यम इष्टमखः पिता ।।

sumatir bharatasyābhūt putraḥ paramadhārmikaḥ kṛtvā samyag dadau tasmai rājyam iṣṭamakhaḥ pitā ||

पुत्रसंक्रामितश्रीस तु भरतः स महीपतिः योगाभ्यासरतः प्राणान सालग्रामे ऽत्यजन मुने ।।

putrasaṃkrāmitaśrīs tu bharataḥ sa mahīpatiḥ yogābhyāsarataḥ prāṇān sālagrāme 'tyajan mune ||

अजायत च विप्रो ऽसौ योगिनां प्रवरे कुले मैत्रेय तस्य चरितं कथयिष्यामि ते पुनः ।।

ajāyata ca vipro 'sau yogināṃ pravare kule maitreya tasya caritaṃ kathayiṣyāmi te punaḥ ||

सुमतेस तेजसस तस्माद इन्द्रद्युम्नो व्यजायत परमेष्ठी ततस तस्मात प्रतिहारस तदन्वयः ।।

sumates tejasas tasmād indradyumno vyajāyata parameṣṭhī tatas tasmāt pratihāras tadanvayaḥ ||

प्रतिहर्तेति विख्यात उत्पन्नस तस्य चात्मजः भुवस तस्माद अथोद्गीथः प्रस्तावस तत्सुतो विभुः ।।

pratiharteti vikhyāta utpannas tasya cātmajaḥ bhuvas tasmād athodgīthaḥ prastāvas tatsuto vibhuḥ ||

पृथुस ततस ततो नक्तो नक्तस्यापि गयः सुतः नरो गयस्य तनयस तत्पुत्रो ऽभूद विराट ततः ।।

pṛthus tatas tato nakto naktasyāpi gayaḥ sutaḥ naro gayasya tanayas tatputro 'bhūd virāṭ tataḥ ||

तस्य पुत्रो महावीर्यो धीमांस तस्माद अजायत महान्तो ऽपि ततश चाभून मनस्युस तस्य चात्मजः ।।

tasya putro mahāvīryo dhīmāṃs tasmād ajāyata mahānto 'pi tataś cābhūn manasyus tasya cātmajaḥ ||

त्वष्टा त्वष्टुश च विरजो रजस तस्याप्य अभूत सुतः शतजिद रजसस तस्य जज्ञे पुत्रशतं मुने ।।

tvaṣṭā tvaṣṭuś ca virajo rajas tasyāpy abhūt sutaḥ śatajid rajasas tasya jajñe putraśataṃ mune ||

विष्वग्ज्योतिःप्रधानास ते यैर इमा वर्धिताः प्रजाः तैर इदं भारतं वर्षं नवभेदम अलंकृतम ।।

viṣvagjyotiḥpradhānās te yair imā vardhitāḥ prajāḥ tair idaṃ bhārataṃ varṣaṃ navabhedam alaṃkṛtam ||

तेषां वंशप्रसूतैस तु भुक्तेयं भारती पुरा कृतत्रेतादिसर्गेण युगाख्या ह्य एकसप्ततिः ।।

teṣāṃ vaṃśaprasūtais tu bhukteyaṃ bhāratī purā kṛtatretādisargeṇa yugākhyā hy ekasaptatiḥ ||

एष स्वायंभुवः सर्गो येनेदं पूरितं जगत वाराहे तु मुने कल्पे पूर्वमन्वन्तराधिपः ।।

eṣa svāyaṃbhuvaḥ sargo yenedaṃ pūritaṃ jagat vārāhe tu mune kalpe pūrvamanvantarādhipaḥ ||