यदाभिषिक्तः स पृथुः पूर्वं राज्ये महर्षिभिः ततः क्रमेण राज्यानि ददौ लोकपितामहः ।।

yadābhiṣiktaḥ sa pṛthuḥ pūrvaṃ rājye maharṣibhiḥ tataḥ krameṇa rājyāni dadau lokapitāmahaḥ ||

नक्षत्रग्रहविप्राणां वीरुधां चाप्य अशेषतः सोमं राज्ये ऽदधद ब्रह्मा यज्ञानां तपसाम अपि ।।

nakṣatragrahaviprāṇāṃ vīrudhāṃ cāpy aśeṣataḥ somaṃ rājye 'dadhad brahmā yajñānāṃ tapasām api ||

राज्ञां वैश्रवणं राज्ये जलानां वरुणं तथा आदित्यानां पतिं विष्णुं वसूनाम अथ पावकम ।।

rājñāṃ vaiśravaṇaṃ rājye jalānāṃ varuṇaṃ tathā ādityānāṃ patiṃ viṣṇuṃ vasūnām atha pāvakam ||

प्रजापतीनां दक्षं तु वासवं मरुताम अपि दैत्यानां दानवानां च प्रह्लादम अधिपं ददौ ।।

prajāpatīnāṃ dakṣaṃ tu vāsavaṃ marutām api daityānāṃ dānavānāṃ ca prahlādam adhipaṃ dadau ||

पितॄणां धर्मराजानं यमं राज्ये ऽभ्यषेचयत ऐरावतं गजेन्द्राणाम अशेषाणां पतिं ददौ ।।

pitṝṇāṃ dharmarājānaṃ yamaṃ rājye 'bhyaṣecayat airāvataṃ gajendrāṇām aśeṣāṇāṃ patiṃ dadau ||

पतत्रिणां च गरुडं देवानाम अपि वासवम उच्चैःश्रवसम अश्वानां वृषभं तु गवाम अपि ।।

patatriṇāṃ ca garuḍaṃ devānām api vāsavam uccaiḥśravasam aśvānāṃ vṛṣabhaṃ tu gavām api ||

शेषं तु नागराजानं मृगाणां सिंहम ईश्वरम ।। वनस्पतीनां राजानं प्लक्षम एवाभ्यषेचयत ।।

śeṣaṃ tu nāgarājānaṃ mṛgāṇāṃ siṃham īśvaram || vanaspatīnāṃ rājānaṃ plakṣam evābhyaṣecayat ||

एवं विभज्य राज्यानि दिशां पालान अनन्तरम प्रजापतिपतिर ब्रह्मा स्थापयाम आस सर्वतः ।।

evaṃ vibhajya rājyāni diśāṃ pālān anantaram prajāpatipatir brahmā sthāpayām āsa sarvataḥ ||

पूर्वस्यां दिशि राजानं वैराजस्य प्रजापतेः दिशापालं सुधन्वानं राजानं सो ऽभ्यषेचयत ।।

pūrvasyāṃ diśi rājānaṃ vairājasya prajāpateḥ diśāpālaṃ sudhanvānaṃ rājānaṃ so 'bhyaṣecayat ||

दक्षिणस्यां दिशि तथा कर्दमस्य प्रजापतेः पुत्रं शङ्खपदं नाम राजानं सो ऽभ्यषेचयत ।।

dakṣiṇasyāṃ diśi tathā kardamasya prajāpateḥ putraṃ śaṅkhapadaṃ nāma rājānaṃ so 'bhyaṣecayat ||

पश्चिमस्यां दिशि तथा रजसः पुत्रम अच्युतम केतुमन्तं महात्मानं राजानम अभिषिक्तवान ।।

paścimasyāṃ diśi tathā rajasaḥ putram acyutam ketumantaṃ mahātmānaṃ rājānam abhiṣiktavān ||

तथा हिरण्यरोमाणं पर्जन्यस्य प्रजापतेः उदीच्यां दिशि दुर्धर्षं राजानं सो ऽभ्यषेचयत ।।

tathā hiraṇyaromāṇaṃ parjanyasya prajāpateḥ udīcyāṃ diśi durdharṣaṃ rājānaṃ so 'bhyaṣecayat ||

तैर इयं पृथिवी सर्वा सप्तद्वीपा सकानना यथाप्रदेशम अद्यापि धर्मतः परिपाल्यते ।।

tair iyaṃ pṛthivī sarvā saptadvīpā sakānanā yathāpradeśam adyāpi dharmataḥ paripālyate ||

एते सर्वे प्रवृत्तस्य स्थितौ विष्णोर महात्मनः विभूतिभूता राजानो ये चान्ये मुनिसत्तम ।।

ete sarve pravṛttasya sthitau viṣṇor mahātmanaḥ vibhūtibhūtā rājāno ye cānye munisattama ||

ये भविष्यन्ति ये भूताः सर्वभूतेश्वरा द्विज ते सर्वे सर्वभूतस्य विष्णोर अंशा द्विजोत्तम ।।

ye bhaviṣyanti ye bhūtāḥ sarvabhūteśvarā dvija te sarve sarvabhūtasya viṣṇor aṃśā dvijottama ||

ये तु देवाधिपतयो ये च दैत्याधिपास तथा दानवानां च ये नाथा ये नाथाः पिशिताशिनाम ।।

ye tu devādhipatayo ye ca daityādhipās tathā dānavānāṃ ca ye nāthā ye nāthāḥ piśitāśinām ||

पशूनां ये च पतयः पतयो ये च पक्षिणाम मनुष्याणां च सर्पाणां नागानां चाधिपास तु ये ।।

paśūnāṃ ye ca patayaḥ patayo ye ca pakṣiṇām manuṣyāṇāṃ ca sarpāṇāṃ nāgānāṃ cādhipās tu ye ||

वृक्षाणां पर्वतानां च ग्रहाणां चापि ये ऽधिपाः अतीता वर्तमानाश च ये भविष्यन्ति चापरे ते सर्वे सर्वभूतस्य विष्णोर अंशसमुद्भवाः ।।

vṛkṣāṇāṃ parvatānāṃ ca grahāṇāṃ cāpi ye 'dhipāḥ atītā vartamānāś ca ye bhaviṣyanti cāpare te sarve sarvabhūtasya viṣṇor aṃśasamudbhavāḥ ||

न हि पालनसामर्थ्यम ऋते सर्वेश्वरं हरिम स्थितौ स्थितं महाप्राज्ञ भवत्य अन्यस्य कस्यचित ।।

na hi pālanasāmarthyam ṛte sarveśvaraṃ harim sthitau sthitaṃ mahāprājña bhavaty anyasya kasyacit ||

सृजत्य एष जगत सृष्टौ स्थितौ पाति सनातनः हन्ति चैवान्तकत्वे च रजःसत्त्वादिसंश्रयः ।।

sṛjaty eṣa jagat sṛṣṭau sthitau pāti sanātanaḥ hanti caivāntakatve ca rajaḥsattvādisaṃśrayaḥ ||

चतुर्विभागः संसृष्टौ चतुर्धा संस्थितः स्थितौ प्रलयं च करोत्य अन्ते चतुर्भेदो जनार्दनः ।।

caturvibhāgaḥ saṃsṛṣṭau caturdhā saṃsthitaḥ sthitau pralayaṃ ca karoty ante caturbhedo janārdanaḥ ||

एकेनांशेन ब्रह्मासौ भवत्य अव्यक्तमूर्तिमान मरीचिमिश्राः पतयः प्रजानाम अन्यभागतः ।।

ekenāṃśena brahmāsau bhavaty avyaktamūrtimān marīcimiśrāḥ patayaḥ prajānām anyabhāgataḥ ||

कालस तृतीयस तस्यांशः सर्वभूतानि चापरः इत्थं चतुर्धा संसृष्टौ वर्तते ऽसौ रजोगुणः ।।

kālas tṛtīyas tasyāṃśaḥ sarvabhūtāni cāparaḥ itthaṃ caturdhā saṃsṛṣṭau vartate 'sau rajoguṇaḥ ||

एकांशेनास्थितो विष्णुः करोति परिपालनम मन्वादिरूपी चान्येन कालरूपो ऽपरेण च ।।

ekāṃśenāsthito viṣṇuḥ karoti paripālanam manvādirūpī cānyena kālarūpo 'pareṇa ca ||

सर्वभूतेषु चान्येन संस्थितः कुरुते स्थितिम सत्त्वं गुणं समाश्रित्य जगतः पुरुषोत्तमः ।।

sarvabhūteṣu cānyena saṃsthitaḥ kurute sthitim sattvaṃ guṇaṃ samāśritya jagataḥ puruṣottamaḥ ||

आश्रित्य तमसो वृत्तिम अन्तकाले तथा प्रभुः रुद्रस्वरूपी भगवान एकांशेन भवत्य अजः ।।

āśritya tamaso vṛttim antakāle tathā prabhuḥ rudrasvarūpī bhagavān ekāṃśena bhavaty ajaḥ ||

अग्न्यन्तकादिरूपेण भागेनान्येन वर्तते कालस्वरूपो भागो ऽन्यः सर्वभूतानि चापरः ।।

agnyantakādirūpeṇa bhāgenānyena vartate kālasvarūpo bhāgo 'nyaḥ sarvabhūtāni cāparaḥ ||

विनाशं कुर्वतस तस्य चतुर्धैवं महात्मनः विभागकल्पना ब्रह्मन कथ्यते सार्वकालिकी ।।

vināśaṃ kurvatas tasya caturdhaivaṃ mahātmanaḥ vibhāgakalpanā brahman kathyate sārvakālikī ||

ब्रह्मा दक्षादयः कालस तथैवाखिलजन्तवः विभूतयो हरेर एता जगतः सृष्टिहेतवः ।।

brahmā dakṣādayaḥ kālas tathaivākhilajantavaḥ vibhūtayo harer etā jagataḥ sṛṣṭihetavaḥ ||

विष्णुर मन्वादयः कालः सर्वभूतानि च द्विज स्थितेर निमित्तभूतस्य विष्णोर एता विभूतयः ।।

viṣṇur manvādayaḥ kālaḥ sarvabhūtāni ca dvija sthiter nimittabhūtasya viṣṇor etā vibhūtayaḥ ||

रुद्रः कालो ऽन्तकाद्याश च समस्ताश चैव जन्तवः चतुर्धा प्रलयायैता जनार्दनविभूतयः ।।

rudraḥ kālo 'ntakādyāś ca samastāś caiva jantavaḥ caturdhā pralayāyaitā janārdanavibhūtayaḥ ||

जगदादौ तथा मध्ये सृष्टिर आप्रलयाद द्विज धात्रा मरीचिमिश्रैश च क्रियते जन्तुभिस तथा ।।

jagadādau tathā madhye sṛṣṭir āpralayād dvija dhātrā marīcimiśraiś ca kriyate jantubhis tathā ||

ब्रह्मा सृजत्य आदिकाले मरीचिप्रमुखास ततः उत्पादयन्त्य अपत्यानि जन्तवश च प्रतिक्षणम ।।

brahmā sṛjaty ādikāle marīcipramukhās tataḥ utpādayanty apatyāni jantavaś ca pratikṣaṇam ||

कालेन न विना ब्रह्मा सृष्टिनिष्पादको द्विज न प्रजापतयः सर्वे न चैवाखिलजन्तवः ।।

kālena na vinā brahmā sṛṣṭiniṣpādako dvija na prajāpatayaḥ sarve na caivākhilajantavaḥ ||

एवम एव विभागो ऽयं स्थिताव अप्य उपदिश्यते चतुर्धा देवदेवस्य मैत्रेय प्रलये तथा ।।

evam eva vibhāgo 'yaṃ sthitāv apy upadiśyate caturdhā devadevasya maitreya pralaye tathā ||

यत किंचित सृज्यते येन सत्त्वजातेन वै द्विज तस्य सृज्यस्य संभूतौ तत सर्वं वै हरेस तनुः ।।

yat kiṃcit sṛjyate yena sattvajātena vai dvija tasya sṛjyasya saṃbhūtau tat sarvaṃ vai hares tanuḥ ||

हन्ति यावत क्वचित किंचित भूतं स्थावरजङ्गमम जनार्दनस्य तद रौद्रं मैत्रेयान्तकरं वपुः ।।

hanti yāvat kvacit kiṃcit bhūtaṃ sthāvarajaṅgamam janārdanasya tad raudraṃ maitreyāntakaraṃ vapuḥ ||

एवम एव जगत्स्रष्टा जगत्पाता तथा जगत जगद्भक्षयिता देवः समस्तस्य जनार्दनः ।।

evam eva jagatsraṣṭā jagatpātā tathā jagat jagadbhakṣayitā devaḥ samastasya janārdanaḥ ||

सर्गस्थित्यन्तकालेषु त्रिधैवं संप्रवर्तते गुणप्रवृत्त्या परमं पदं तस्यागुणं महत ।।

sargasthityantakāleṣu tridhaivaṃ saṃpravartate guṇapravṛttyā paramaṃ padaṃ tasyāguṇaṃ mahat ||

तच च ज्ञानमयं व्यापि स्वसंवेद्यम अनौपमम चतुष्प्रकारं तद अपि स्वरूपं परमात्मनः ।।

tac ca jñānamayaṃ vyāpi svasaṃvedyam anaupamam catuṣprakāraṃ tad api svarūpaṃ paramātmanaḥ ||

चतुष्प्रकारतां तस्य ब्रह्मभूतस्य वै मुने त्वाम आचक्ष्व यथान्यायं यद उक्तं परमं पदम ।।

catuṣprakāratāṃ tasya brahmabhūtasya vai mune tvām ācakṣva yathānyāyaṃ yad uktaṃ paramaṃ padam ||

मैत्रेय कारणं प्रोक्तं साधनं सर्ववस्तुषु साध्यं च वस्त्व अभिमतं यत साधयितुम आत्मनः ।।

maitreya kāraṇaṃ proktaṃ sādhanaṃ sarvavastuṣu sādhyaṃ ca vastv abhimataṃ yat sādhayitum ātmanaḥ ||

योगिनो मुक्तिकामस्य प्राणायामादि साधनम साध्यं च परमं ब्रह्म पुनर नावर्तते यतः ।।

yogino muktikāmasya prāṇāyāmādi sādhanam sādhyaṃ ca paramaṃ brahma punar nāvartate yataḥ ||

साधनालम्बनं ज्ञानं मुक्तये योगिनां हि यत स भेदः प्रथमस तस्य ज्ञानभूतस्य वै मुने ।।

sādhanālambanaṃ jñānaṃ muktaye yogināṃ hi yat sa bhedaḥ prathamas tasya jñānabhūtasya vai mune ||

युञ्जतः क्लेशमुक्त्यर्थं साध्यं यद ब्रह्मयोगिनः तदालम्बनविज्ञानं द्वितीयो ऽंशो महामुने ।।

yuñjataḥ kleśamuktyarthaṃ sādhyaṃ yad brahmayoginaḥ tadālambanavijñānaṃ dvitīyo 'ṃśo mahāmune ||

उभयोस त्व अविभागेन साध्यसाधनयोर हि यत विज्ञानम अद्वैतमयं तद्भागो ऽन्यो मयोदितः ।।

ubhayos tv avibhāgena sādhyasādhanayor hi yat vijñānam advaitamayaṃ tadbhāgo 'nyo mayoditaḥ ||

ज्ञानत्रयस्य चैतस्य विशेषो यो महामुने तन निराकरणद्वारदर्शितात्मस्वरूपवत ।।

jñānatrayasya caitasya viśeṣo yo mahāmune tan nirākaraṇadvāradarśitātmasvarūpavat ||

निर्व्यापारम अनाख्येयं व्याप्तिमात्रम अनौपमम आत्मसंबोधविषयं सत्तामात्रम अलक्षणम ।।

nirvyāpāram anākhyeyaṃ vyāptimātram anaupamam ātmasaṃbodhaviṣayaṃ sattāmātram alakṣaṇam ||

प्रशान्तम अभयं शुद्धं दुर्विभाव्यम असंश्रयम विष्णोर ज्ञानमयस्योक्तं तज ज्ञानं परमं पदम ।।

praśāntam abhayaṃ śuddhaṃ durvibhāvyam asaṃśrayam viṣṇor jñānamayasyoktaṃ taj jñānaṃ paramaṃ padam ||

तत्राज्ञाननिरोधेन योगिनो यान्ति ये लयम संसारकर्षणोप्तौ ते यान्ति निर्बीजतां द्विज ।।

tatrājñānanirodhena yogino yānti ye layam saṃsārakarṣaṇoptau te yānti nirbījatāṃ dvija ||

एवंप्रकारम अमलं नित्यं व्यापकम अक्षयम समस्तहेयरहितं विष्ण्वाख्यं परमं पदम ।।

evaṃprakāram amalaṃ nityaṃ vyāpakam akṣayam samastaheyarahitaṃ viṣṇvākhyaṃ paramaṃ padam ||

तद ब्रह्म परमं योगी यतो नावर्तते पुनः अपुण्यपुण्योपरमे क्षीणक्लेशो ऽतिनिर्मलः ।।

tad brahma paramaṃ yogī yato nāvartate punaḥ apuṇyapuṇyoparame kṣīṇakleśo 'tinirmalaḥ ||

द्वे रूपे ब्रह्मणस तस्य मूर्तं चामूर्तम एव च क्षराक्षरस्वरूपे ते सर्वभूतेषु च स्थिते ।।

dve rūpe brahmaṇas tasya mūrtaṃ cāmūrtam eva ca kṣarākṣarasvarūpe te sarvabhūteṣu ca sthite ||

अक्षरं तत परं ब्रह्म क्षरं सर्वम इदं जगत एकदेशस्थितस्येन्दोर ज्योत्स्ना विस्तारिणी यथा परस्य ब्रह्मणः शक्तिस तथैतद अखिलं जगत ।।

akṣaraṃ tat paraṃ brahma kṣaraṃ sarvam idaṃ jagat ekadeśasthitasyendor jyotsnā vistāriṇī yathā parasya brahmaṇaḥ śaktis tathaitad akhilaṃ jagat ||

तत्राप्य आसन्नदूरत्वाद बहुत्वस्वल्पतामयः ज्योत्स्नाभेदो ऽस्ति तच्छक्तेस तद्वन मैत्रेय विद्यते ।।

tatrāpy āsannadūratvād bahutvasvalpatāmayaḥ jyotsnābhedo 'sti tacchaktes tadvan maitreya vidyate ||

ब्रह्मविष्णुशिवा ब्रह्मन प्रधाना ब्रह्मशक्तयः ततश च देवा मैत्रेय न्यूना दक्षादयस ततः ।।

brahmaviṣṇuśivā brahman pradhānā brahmaśaktayaḥ tataś ca devā maitreya nyūnā dakṣādayas tataḥ ||

ततो मनुष्याः पशवो मृगपक्षिसरीसृपाः न्यूना न्यूनतराश चैव वृक्षगुल्मादयस ततः ।।

tato manuṣyāḥ paśavo mṛgapakṣisarīsṛpāḥ nyūnā nyūnatarāś caiva vṛkṣagulmādayas tataḥ ||

तद एतद अक्षयं नित्यं जगन मुनिवराखिलम आविर्भावतिरोभावजन्मनाशविकल्पवत ।।

tad etad akṣayaṃ nityaṃ jagan munivarākhilam āvirbhāvatirobhāvajanmanāśavikalpavat ||

सर्वशक्तिमयो विष्णुः स्वरूपं ब्रह्मणो ऽपरम मूर्तं यद योगिभिः पूर्वं योगारम्भेषु चिन्त्यते ।।

sarvaśaktimayo viṣṇuḥ svarūpaṃ brahmaṇo 'param mūrtaṃ yad yogibhiḥ pūrvaṃ yogārambheṣu cintyate ||

सालम्बनो महायोगः सबीजो यत्र संस्थितः मनस्य अव्याहते सम्यग युञ्जतां जायते मुने ।।

sālambano mahāyogaḥ sabījo yatra saṃsthitaḥ manasy avyāhate samyag yuñjatāṃ jāyate mune ||

स परः सर्वशक्तीनां ब्रह्मणः समनन्तरः मूर्तं ब्रह्म महाभाग सर्वब्रह्ममयो हरिः ।।

sa paraḥ sarvaśaktīnāṃ brahmaṇaḥ samanantaraḥ mūrtaṃ brahma mahābhāga sarvabrahmamayo hariḥ ||

तत्र सर्वम इदं प्रोतम ओतं चैवाखिलं जगत ततो जगज जगत तस्मिन स जगच चाखिलं मुने ।।

tatra sarvam idaṃ protam otaṃ caivākhilaṃ jagat tato jagaj jagat tasmin sa jagac cākhilaṃ mune ||

क्षराक्षरमयो विष्णुर बिभर्त्य अखिलम ईश्वरः पुरुषाव्याकृतमयं भूषणास्त्रस्वरूपवत ।।

kṣarākṣaramayo viṣṇur bibharty akhilam īśvaraḥ puruṣāvyākṛtamayaṃ bhūṣaṇāstrasvarūpavat ||

भूषणास्त्रस्वरूपस्थं यद एतद अखिलं जगत बिभर्ति भगवान विष्णुस तन ममाख्यातुम अर्हसि ।।

bhūṣaṇāstrasvarūpasthaṃ yad etad akhilaṃ jagat bibharti bhagavān viṣṇus tan mamākhyātum arhasi ||

नमस कृत्वाप्रमेयाय विष्णवे प्रभविष्णवे कथयामि यथाख्यातं वसिष्ठेन ममाभवत ।।

namas kṛtvāprameyāya viṣṇave prabhaviṣṇave kathayāmi yathākhyātaṃ vasiṣṭhena mamābhavat ||

आत्मानम अस्य जगतो निर्लेपम अगुणामलम बिभर्ति कौस्तुभमणिस्वरूपं भगवान हरिः ।।

ātmānam asya jagato nirlepam aguṇāmalam bibharti kaustubhamaṇisvarūpaṃ bhagavān hariḥ ||

श्रीवत्ससंस्थानधरम अनन्ते च समाश्रितम प्रधानं बुद्धिर अप्य आस्ते गदारूपेण माधवे ।।

śrīvatsasaṃsthānadharam anante ca samāśritam pradhānaṃ buddhir apy āste gadārūpeṇa mādhave ||

भूतादिम इन्द्रियादिं च द्विधाहंकारम ईश्वरः बिभर्ति शङ्खरूपेण शार्ङ्गरूपेण च स्थितम ।।

bhūtādim indriyādiṃ ca dvidhāhaṃkāram īśvaraḥ bibharti śaṅkharūpeṇa śārṅgarūpeṇa ca sthitam ||

चलत्स्वरूपम अत्यन्तं जवेनान्तरितानिलम चक्रस्वरूपं च मनो धत्ते विष्णुकरे स्थितम ।।

calatsvarūpam atyantaṃ javenāntaritānilam cakrasvarūpaṃ ca mano dhatte viṣṇukare sthitam ||

पञ्चरूपा तु या माला वैजयन्ती गदाभृतः सा भूतहेतुसंघाता भूतमाला च वै द्विज ।।

pañcarūpā tu yā mālā vaijayantī gadābhṛtaḥ sā bhūtahetusaṃghātā bhūtamālā ca vai dvija ||

यानीन्द्रियाण्य अशेषाणि बुद्धिकर्मात्मकानि वै शररूपाण्य अशेषाणि तानि धत्ते जनार्दनः ।।

yānīndriyāṇy aśeṣāṇi buddhikarmātmakāni vai śararūpāṇy aśeṣāṇi tāni dhatte janārdanaḥ ||

बिभर्ति यच चासिरत्नम अच्युतो ऽत्यन्तनिर्मलम विद्यामयं तु तज ज्ञानम अविद्याचर्मसंस्थितम ।।

bibharti yac cāsiratnam acyuto 'tyantanirmalam vidyāmayaṃ tu taj jñānam avidyācarmasaṃsthitam ||

इत्थं पुमान प्रधानं च बुद्ध्यहंकारम एव च भूतानि च हृषीकेशे मनः सर्वेन्द्रियाणि च विद्याविद्ये च मैत्रेय सर्वम एतत समाश्रितम ।।

itthaṃ pumān pradhānaṃ ca buddhyahaṃkāram eva ca bhūtāni ca hṛṣīkeśe manaḥ sarvendriyāṇi ca vidyāvidye ca maitreya sarvam etat samāśritam ||

अस्त्रभूषणसंस्थानस्वरूपं रूपवर्जितः बिभर्ति मायारूपो ऽसौ श्रेयसे प्राणिनां हरिः ।।

astrabhūṣaṇasaṃsthānasvarūpaṃ rūpavarjitaḥ bibharti māyārūpo 'sau śreyase prāṇināṃ hariḥ ||

सविकारं प्रधानं च पुमांसं चाखिलं जगत बिभर्ति पुण्डरीकाक्षस तद एवं परमेश्वरः ।।

savikāraṃ pradhānaṃ ca pumāṃsaṃ cākhilaṃ jagat bibharti puṇḍarīkākṣas tad evaṃ parameśvaraḥ ||

या विद्या या तथाविद्या यत सद यच चासद अव्यये तत सर्वं सर्वभूतेशे मैत्रेय मधुसूदने ।।

yā vidyā yā tathāvidyā yat sad yac cāsad avyaye tat sarvaṃ sarvabhūteśe maitreya madhusūdane ||

कलाकाष्ठानिमेषादिदिनर्त्वयनहायनैः कालस्वरूपो भगवान अपारो हरिर अव्ययः ।।

kalākāṣṭhānimeṣādidinartvayanahāyanaiḥ kālasvarūpo bhagavān apāro harir avyayaḥ ||

भूर्लोको ऽथ भुवर्लोकः स्वर्लोको मुनिसत्तम महर जनस तपः सत्यं सप्तलोकान इमान विभुः ।।

bhūrloko 'tha bhuvarlokaḥ svarloko munisattama mahar janas tapaḥ satyaṃ saptalokān imān vibhuḥ ||

लोकात्ममूर्तिः सर्वेषां पूर्वेषाम अपि पूर्वजः आधारः सर्वविद्यानां स्वयम एव हरिः स्थितः ।।

lokātmamūrtiḥ sarveṣāṃ pūrveṣām api pūrvajaḥ ādhāraḥ sarvavidyānāṃ svayam eva hariḥ sthitaḥ ||

देवमानुषपश्वादिस्वरूपैर बहुभिर विभुः स्थितः सर्वेश्वरो ऽनन्तो भूतमूर्तिर अमूर्तिमान ।।

devamānuṣapaśvādisvarūpair bahubhir vibhuḥ sthitaḥ sarveśvaro 'nanto bhūtamūrtir amūrtimān ||

ऋचो यजूंषि सामानि तथैवाथर्वणानि च इतिहासोपवेदाश च वेदान्तेषु तथोक्तयः ।।

ṛco yajūṃṣi sāmāni tathaivātharvaṇāni ca itihāsopavedāś ca vedānteṣu tathoktayaḥ ||

वेदाङ्गानि समस्तानि मन्वादिगदितानि च शास्त्राण्य अशेषाण्य आख्यानान्य अनुवाकाश च ये क्वचित ।।

vedāṅgāni samastāni manvādigaditāni ca śāstrāṇy aśeṣāṇy ākhyānāny anuvākāś ca ye kvacit ||

काव्यालापाश च ये केचिद गीतकान्य अखिलानि च शब्दमूर्तिधरस्यैतद वपुर विष्णोर महात्मनः ।।

kāvyālāpāś ca ye kecid gītakāny akhilāni ca śabdamūrtidharasyaitad vapur viṣṇor mahātmanaḥ ||

यानि मूर्तान्य अमूर्तानि यान्य अत्रान्यत्र वा क्वचित सन्ति वै वस्तुजातानि तानि सर्वाणि तद्वपुः ।।

yāni mūrtāny amūrtāni yāny atrānyatra vā kvacit santi vai vastujātāni tāni sarvāṇi tadvapuḥ ||

अहं हरिः सर्वम इदं जनार्दनो नान्यत ततः कारणकार्यजातम ईदृङ मनो यस्य न तस्य भूयो भवोद्भवा द्वन्द्वगदा भवन्ति ।।

ahaṃ hariḥ sarvam idaṃ janārdano nānyat tataḥ kāraṇakāryajātam īdṛṅ mano yasya na tasya bhūyo bhavodbhavā dvandvagadā bhavanti ||

इत्य एष ते ऽंशः प्रथमः पुराणस्यास्य वै द्विज यथावत कथितो यस्मिञ श्रुते पापैर विमुच्यते ।।

ity eṣa te 'ṃśaḥ prathamaḥ purāṇasyāsya vai dvija yathāvat kathito yasmiñ śrute pāpair vimucyate ||

कार्त्तिक्यां पुष्करस्नाने द्वादशाब्दे तु यत फलम तद अस्य श्रवणे सर्वं मैत्रेयाप्नोति मानवः ।।

kārttikyāṃ puṣkarasnāne dvādaśābde tu yat phalam tad asya śravaṇe sarvaṃ maitreyāpnoti mānavaḥ ||

देवर्षिपितृगन्धर्वयक्षादीनां च संभवम भवन्ति शृण्वतः पुंसो देवाद्या वरदा मुने ।।

devarṣipitṛgandharvayakṣādīnāṃ ca saṃbhavam bhavanti śṛṇvataḥ puṃso devādyā varadā mune ||