तपश चरत्सु पृथिवीं प्रचेतःसु महीरुहाः अरक्ष्यमाणाम आवव्रुर बभूवाथ प्रजाक्षयः ।।

tapaś caratsu pṛthivīṃ pracetaḥsu mahīruhāḥ arakṣyamāṇām āvavrur babhūvātha prajākṣayaḥ ||

नाशकन मारुतो वातुं वृतं खम अभवद द्रुमैः दशवर्षसहस्राणि न शेकुश चेष्टितुं प्रजाः ।।

nāśakan māruto vātuṃ vṛtaṃ kham abhavad drumaiḥ daśavarṣasahasrāṇi na śekuś ceṣṭituṃ prajāḥ ||

तान दृष्ट्वा जलनिष्क्रान्ताः सर्वे क्रुद्धाः प्रचेतसः मुखेभ्यो वायुम अग्निं च ते ऽसृजञ जातमन्यवः ।।

tān dṛṣṭvā jalaniṣkrāntāḥ sarve kruddhāḥ pracetasaḥ mukhebhyo vāyum agniṃ ca te 'sṛjañ jātamanyavaḥ ||

उन्मूलान अथ तान वृक्षान कृत्वा वायुर अशोषयत तान अग्निर अदहद घोरस तत्राभूद द्रुमसंक्षयः ।।

unmūlān atha tān vṛkṣān kṛtvā vāyur aśoṣayat tān agnir adahad ghoras tatrābhūd drumasaṃkṣayaḥ ||

द्रुमक्षयम अथो दृष्ट्वा किंचिच छिष्टेषु शाखिषु उपगम्याब्रवीद एतान राजा सोमः प्रजापतीन ।।

drumakṣayam atho dṛṣṭvā kiṃcic chiṣṭeṣu śākhiṣu upagamyābravīd etān rājā somaḥ prajāpatīn ||

कोपं यच्छत राजानः शृणुध्वं च वचो मम संधानं वः करिष्यामि सह क्षितिरुहैर अहम ।।

kopaṃ yacchata rājānaḥ śṛṇudhvaṃ ca vaco mama saṃdhānaṃ vaḥ kariṣyāmi saha kṣitiruhair aham ||

रत्नभूता च कन्येयं वार्क्षेयी वरवर्णिनी भविष्यं जानता पूर्वं मया गोभिर विवर्धिता ।।

ratnabhūtā ca kanyeyaṃ vārkṣeyī varavarṇinī bhaviṣyaṃ jānatā pūrvaṃ mayā gobhir vivardhitā ||

मारिषा नाम नाम्नैषा वृक्षाणाम इति निर्मिता भार्या वो ऽस्तु महाभागा ध्रुवं वंशविवर्धिनी ।।

māriṣā nāma nāmnaiṣā vṛkṣāṇām iti nirmitā bhāryā vo 'stu mahābhāgā dhruvaṃ vaṃśavivardhinī ||

युष्माकं तेजसो ऽर्धेन मम चार्धेन तेजसः अस्याम उत्पत्स्यते विद्वान दक्षो नाम प्रजापतिः ।।

yuṣmākaṃ tejaso 'rdhena mama cārdhena tejasaḥ asyām utpatsyate vidvān dakṣo nāma prajāpatiḥ ||

मम चांशेन संयुक्तो युष्मत्तेजोमयेन वै अग्निनाग्निसमो भूयः प्रजाः संवर्धयिष्यति ।।

mama cāṃśena saṃyukto yuṣmattejomayena vai agnināgnisamo bhūyaḥ prajāḥ saṃvardhayiṣyati ||

कण्डुर नाम मुनिः पूर्वम आसीद वेदविदां वरः सुरम्ये गोमतीतीरे स तेपे परमं तपः ।।

kaṇḍur nāma muniḥ pūrvam āsīd vedavidāṃ varaḥ suramye gomatītīre sa tepe paramaṃ tapaḥ ||

तत्क्षोभाय सुरेन्द्रेण प्रम्लोचाख्या वराप्सराः प्रयुक्ता क्षोभयाम आस तम ऋषिं सा शुचिस्मिता ।।

tatkṣobhāya surendreṇa pramlocākhyā varāpsarāḥ prayuktā kṣobhayām āsa tam ṛṣiṃ sā śucismitā ||

क्षोभितः स तया सार्धं वर्षाणाम अधिकं शतम अतिष्ठन मन्दरद्रोण्यां विषयासक्तमानसः ।।

kṣobhitaḥ sa tayā sārdhaṃ varṣāṇām adhikaṃ śatam atiṣṭhan mandaradroṇyāṃ viṣayāsaktamānasaḥ ||

सा तं प्राह महाभाग गन्तुम इच्छाम्य अहं दिवम प्रसादसुमुखो ब्रह्मन्न अनुज्ञां दातुम अर्हसि ।।

sā taṃ prāha mahābhāga gantum icchāmy ahaṃ divam prasādasumukho brahmann anujñāṃ dātum arhasi ||

तयैवम उक्तः स मुनिस तस्याम आसक्तमानसः दिनानि कतिचिद भद्रे स्थीयताम इत्य अभाषत ।।

tayaivam uktaḥ sa munis tasyām āsaktamānasaḥ dināni katicid bhadre sthīyatām ity abhāṣata ||

एवम उक्ता ततस तेन साग्रं वर्षशतं पुनः बुभुजे विषयांस तन्वी तेन सार्धं महात्मना ।।

evam uktā tatas tena sāgraṃ varṣaśataṃ punaḥ bubhuje viṣayāṃs tanvī tena sārdhaṃ mahātmanā ||

अनुज्ञां देहि भगवन व्रजामि त्रिदशालयम उक्तस तयेति स मुनिः स्थीयताम इत्य अभाषत ।।

anujñāṃ dehi bhagavan vrajāmi tridaśālayam uktas tayeti sa muniḥ sthīyatām ity abhāṣata ||

पुनर गते वर्षशते साधिके सा शुभानना यामीत्य आह दिवं ब्रह्मन प्रणयस्मितशोभनम ।।

punar gate varṣaśate sādhike sā śubhānanā yāmīty āha divaṃ brahman praṇayasmitaśobhanam ||

उक्तस तयैवं स मुनिर उपगुह्यायतेक्षणाम प्राहास्यतां क्षणं सुभ्रु चिरकालं गमिष्यसि ।।

uktas tayaivaṃ sa munir upaguhyāyatekṣaṇām prāhāsyatāṃ kṣaṇaṃ subhru cirakālaṃ gamiṣyasi ||

तच्छापभीता सुश्रोणी सह तेनर्षिणा पुनः शतद्वयं किंचिद ऊनं वर्षाणाम अन्वतिष्ठत ।।

tacchāpabhītā suśroṇī saha tenarṣiṇā punaḥ śatadvayaṃ kiṃcid ūnaṃ varṣāṇām anvatiṣṭhata ||

गमनाय महाभागो देवराजनिवेशनम प्रोक्तः प्रोक्तस तया तन्व्या स्थीयताम इत्य अभाषत ।।

gamanāya mahābhāgo devarājaniveśanam proktaḥ proktas tayā tanvyā sthīyatām ity abhāṣata ||

तं सा शापभयाद भीता दाक्षिण्येन च दक्षिणा प्रोक्ता प्रणयभङ्गार्तिवेदिनी न जहौ मुनिम ।।

taṃ sā śāpabhayād bhītā dākṣiṇyena ca dakṣiṇā proktā praṇayabhaṅgārtivedinī na jahau munim ||

तया च रमतस तस्य परमर्षेर अहर्निशम नवं नवम अभूत प्रेम मन्मथाविष्टचेतसः ।।

tayā ca ramatas tasya paramarṣer aharniśam navaṃ navam abhūt prema manmathāviṣṭacetasaḥ ||

एकदा तु त्वरायुक्तो निश्चक्रामोटजान मुनिः निष्क्रामन्तं च कुत्रेति गम्यते प्राह सा शुभा ।।

ekadā tu tvarāyukto niścakrāmoṭajān muniḥ niṣkrāmantaṃ ca kutreti gamyate prāha sā śubhā ||

इत्य उक्तः स तया प्राह परिवृत्तम अहः शुभे संध्योपास्तिं करिष्यामि क्रियालोपो ऽन्यथा भवेत ।।

ity uktaḥ sa tayā prāha parivṛttam ahaḥ śubhe saṃdhyopāstiṃ kariṣyāmi kriyālopo 'nyathā bhavet ||

ततः प्रहस्य मुदिता तं सा प्राह महामुनिम किम अद्य सर्वधर्मज्ञ परिवृत्तम अहस तव ।।

tataḥ prahasya muditā taṃ sā prāha mahāmunim kim adya sarvadharmajña parivṛttam ahas tava ||

बहूनां विप्र वर्षाणां परिणामम अहस तव गतम एतन न कुरुते विस्मयं कस्य कथ्यताम ।।

bahūnāṃ vipra varṣāṇāṃ pariṇāmam ahas tava gatam etan na kurute vismayaṃ kasya kathyatām ||

प्रातस त्वम आगता भद्रे नदीतीरम इदं शुभम मया दृष्टा च तन्वङ्गि प्रविष्टा च ममाश्रमम ।।

prātas tvam āgatā bhadre nadītīram idaṃ śubham mayā dṛṣṭā ca tanvaṅgi praviṣṭā ca mamāśramam ||

इयं च वर्तते संध्या परिणामम अहर गतम अवहासः किमर्थो ऽयं सद्भावः कथ्यतां मम ।।

iyaṃ ca vartate saṃdhyā pariṇāmam ahar gatam avahāsaḥ kimartho 'yaṃ sadbhāvaḥ kathyatāṃ mama ||

प्रत्यूषस्य आगता ब्रह्मन सत्यम एतन न तन मृषा किन्त्व अद्य तस्य कालस्य गतान्य अब्दशतानि ते ।।

pratyūṣasy āgatā brahman satyam etan na tan mṛṣā kintv adya tasya kālasya gatāny abdaśatāni te ||

ततः ससाध्वसो विप्रस तां पप्रच्छायतेक्षणाम कथ्यतां भीरु कः कालस त्वया मे रमतः सह ।।

tataḥ sasādhvaso vipras tāṃ papracchāyatekṣaṇām kathyatāṃ bhīru kaḥ kālas tvayā me ramataḥ saha ||

सप्तोत्तराण्य अतीतानि नव वर्षशतानि ते मासाश च षट तथैवान्यत समतीतं दिनत्रयम ।।

saptottarāṇy atītāni nava varṣaśatāni te māsāś ca ṣaṭ tathaivānyat samatītaṃ dinatrayam ||

सत्यं भीरु वदस्य एतत परिहासो ऽथ वा शुभे दिनम एकम अहं मन्ये त्वया सार्धम इहासितम ।।

satyaṃ bhīru vadasy etat parihāso 'tha vā śubhe dinam ekam ahaṃ manye tvayā sārdham ihāsitam ||

वदिष्याम्य अनृतं ब्रह्मन कथम अत्र तवान्तिके विशेषेणाद्य भवता पृष्टा मार्गानुवर्तिना ।।

vadiṣyāmy anṛtaṃ brahman katham atra tavāntike viśeṣeṇādya bhavatā pṛṣṭā mārgānuvartinā ||

निशम्य तद वचः तस्याः स मुनिर नृपनन्दनाः धिङ मां धिङ माम अतीवेत्थं निनिन्दात्मानम आत्मना ।।

niśamya tad vacaḥ tasyāḥ sa munir nṛpanandanāḥ dhiṅ māṃ dhiṅ mām atīvetthaṃ ninindātmānam ātmanā ||

तपांसि मम नष्टानि हतं ब्रह्मविदां धनम हृतो विवेकः केनापि योषिन मोहाय निर्मिता ।।

tapāṃsi mama naṣṭāni hataṃ brahmavidāṃ dhanam hṛto vivekaḥ kenāpi yoṣin mohāya nirmitā ||

ऊर्मिषट्कातिगं ब्रह्म ज्ञेयम आत्मजयेन मे मतिर एषा हृता येन धिक तं कामं महाग्रहम ।।

ūrmiṣaṭkātigaṃ brahma jñeyam ātmajayena me matir eṣā hṛtā yena dhik taṃ kāmaṃ mahāgraham ||

व्रतानि वेदवेद्याप्तिकारणान्य अखिलानि च नरकग्राममार्गेण सङ्गेनापहृतानि मे ।।

vratāni vedavedyāptikāraṇāny akhilāni ca narakagrāmamārgeṇa saṅgenāpahṛtāni me ||

विनिन्द्येत्थं स धर्मज्ञः स्वयम आत्मानम आत्मना ताम अप्सरसम आसीनाम इदं वचनम अब्रवीत ।।

vinindyetthaṃ sa dharmajñaḥ svayam ātmānam ātmanā tām apsarasam āsīnām idaṃ vacanam abravīt ||

गच्छ पापे यथा कामं यत कार्यं तत कृतं त्वया देवराजस्य मत्क्षोभं कुर्वन्त्या भावचेष्टितैः ।।

gaccha pāpe yathā kāmaṃ yat kāryaṃ tat kṛtaṃ tvayā devarājasya matkṣobhaṃ kurvantyā bhāvaceṣṭitaiḥ ||

न त्वां करोम्य अहं भस्म क्रोधतीव्रेण वह्निना सतां सप्तपदं मैत्रम उषितो ऽहं त्वया सह ।।

na tvāṃ karomy ahaṃ bhasma krodhatīvreṇa vahninā satāṃ saptapadaṃ maitram uṣito 'haṃ tvayā saha ||

अथ वा तव को दोषः किं वा कुप्याम्य अहं तव ममैव दोषो नितरां येनाहम अजितेन्द्रियः ।।

atha vā tava ko doṣaḥ kiṃ vā kupyāmy ahaṃ tava mamaiva doṣo nitarāṃ yenāham ajitendriyaḥ ||

यया शक्रप्रियार्थिन्या कृतो मे तपसो व्ययः त्वया धिक त्वां महामोहमञ्जूषां सुजुगुप्सिताम ।।

yayā śakrapriyārthinyā kṛto me tapaso vyayaḥ tvayā dhik tvāṃ mahāmohamañjūṣāṃ sujugupsitām ||

यावद इत्थं स विप्रर्षिस तां ब्रवीति सुमध्यमाम तावद गलत्स्वेदजला सा बभूवातिवेपथुः ।।

yāvad itthaṃ sa viprarṣis tāṃ bravīti sumadhyamām tāvad galatsvedajalā sā babhūvātivepathuḥ ||

प्रवेपमानां सततं खिन्नगात्रलतां सतीम गच्छ गच्छेति सक्रोधम उवाच मुनिसत्तमः ।।

pravepamānāṃ satataṃ khinnagātralatāṃ satīm gaccha gaccheti sakrodham uvāca munisattamaḥ ||

सा तु निर्भर्त्सिता तेन विनिष्क्रम्य तदाश्रमात आकाशगामिनी स्वेदं ममार्ज तरुपल्लवैः ।।

sā tu nirbhartsitā tena viniṣkramya tadāśramāt ākāśagāminī svedaṃ mamārja tarupallavaiḥ ||

वृक्षाद वृक्षं ययौ बाला तदग्रारुणपल्लवैः निर्मार्जमाना गात्राणि गलत्स्वेदजलानि वै ।।

vṛkṣād vṛkṣaṃ yayau bālā tadagrāruṇapallavaiḥ nirmārjamānā gātrāṇi galatsvedajalāni vai ||

ऋषिणा यस तदा गर्भस तस्या देहे समाहितः निर्जगाम सरोमाञ्चस्वेदरूपी तदङ्गतः ।।

ṛṣiṇā yas tadā garbhas tasyā dehe samāhitaḥ nirjagāma saromāñcasvedarūpī tadaṅgataḥ ||

तं वृक्षा जगृहुर गर्भम एकं चक्रे च मारुतः मया चाप्यायितो गोभिः स तदा ववृधे शनैः ।।

taṃ vṛkṣā jagṛhur garbham ekaṃ cakre ca mārutaḥ mayā cāpyāyito gobhiḥ sa tadā vavṛdhe śanaiḥ ||

वृक्षाग्रगर्भसंभूता मारिषाख्या वरानना तां प्रदास्यन्ति वो वृक्षाः कोप एष प्रशाम्यताम ।।

vṛkṣāgragarbhasaṃbhūtā māriṣākhyā varānanā tāṃ pradāsyanti vo vṛkṣāḥ kopa eṣa praśāmyatām ||

कण्डोर अपत्यम एवं सा वृक्षेभ्यश च समुद्गता ममापत्यं तथा वायोः प्रम्लोचातनया च सा ।।

kaṇḍor apatyam evaṃ sā vṛkṣebhyaś ca samudgatā mamāpatyaṃ tathā vāyoḥ pramlocātanayā ca sā ||

स चापि भगवान कण्डुः क्षीणे तपसि सत्तमाः पुरुषोत्तमाख्यम अद्रीशं विष्णोर आयतनं ययौ ।।

sa cāpi bhagavān kaṇḍuḥ kṣīṇe tapasi sattamāḥ puruṣottamākhyam adrīśaṃ viṣṇor āyatanaṃ yayau ||

तत्रैकाग्रमतिर भूत्वा चकाराराधनं हरेः ब्रह्मपारमयं कुर्वञ जपम एकाग्रमानसः ऊर्ध्वबाहुर महायोगी स्थित्वासौ भूपनन्दनाः ।।

tatraikāgramatir bhūtvā cakārārādhanaṃ hareḥ brahmapāramayaṃ kurvañ japam ekāgramānasaḥ ūrdhvabāhur mahāyogī sthitvāsau bhūpanandanāḥ ||

ब्रह्मपारं मुनेः श्रोतुम इच्छामः परमं स्तवम जपता कण्डुना देवो येनाराध्यत केशवः ।।

brahmapāraṃ muneḥ śrotum icchāmaḥ paramaṃ stavam japatā kaṇḍunā devo yenārādhyata keśavaḥ ||

पारं परं विष्णुर अपारपारः परः परेभ्यः परमार्थरूपी स ब्रह्मपारः परपारभूतः परः पराणाम अपि पारपारः ।।

pāraṃ paraṃ viṣṇur apārapāraḥ paraḥ parebhyaḥ paramārtharūpī sa brahmapāraḥ parapārabhūtaḥ paraḥ parāṇām api pārapāraḥ ||

स कारणं कारणतस ततो ऽपि तस्यापि हेतुः परहेतुहेतुः कार्येषु चैवं सह कर्मकर्तृ रूपैर अशेषैर अवतीह सर्वम ।।

sa kāraṇaṃ kāraṇatas tato 'pi tasyāpi hetuḥ parahetuhetuḥ kāryeṣu caivaṃ saha karmakartṛ rūpair aśeṣair avatīha sarvam ||

ब्रह्म प्रभुर ब्रह्म स सर्वभूतो ब्रह्म प्रजानां पतिर अच्युतो ऽसौ ब्रह्माव्ययं नित्यम अजं स विष्णुर अपक्षयाद्यैर अखिलैर असङ्गि ।।

brahma prabhur brahma sa sarvabhūto brahma prajānāṃ patir acyuto 'sau brahmāvyayaṃ nityam ajaṃ sa viṣṇur apakṣayādyair akhilair asaṅgi ||

ब्रह्माक्षरम अजं नित्यं यथासौ पुरुषोत्तमः तथा रागादयो दोषाः प्रयान्तु प्रशमं मम ।।

brahmākṣaram ajaṃ nityaṃ yathāsau puruṣottamaḥ tathā rāgādayo doṣāḥ prayāntu praśamaṃ mama ||

एतद ब्रह्मपराख्यं वै संस्तवं परमं जपन अवाप परमां सिद्धिं स समाराध्य केशवम ।।

etad brahmaparākhyaṃ vai saṃstavaṃ paramaṃ japan avāpa paramāṃ siddhiṃ sa samārādhya keśavam ||

इयं च मारिषा पूर्वम आसीद या तां ब्रवीमि वः कार्यगौरवम एतस्याः कथने फलदायि वः ।।

iyaṃ ca māriṣā pūrvam āsīd yā tāṃ bravīmi vaḥ kāryagauravam etasyāḥ kathane phaladāyi vaḥ ||

अपुत्रा प्राग इयं विष्णुं मृते भर्तरि सत्तमाः भूपपत्नी महाभागा तोषयाम आस भक्तितः ।।

aputrā prāg iyaṃ viṣṇuṃ mṛte bhartari sattamāḥ bhūpapatnī mahābhāgā toṣayām āsa bhaktitaḥ ||

आराधितस तया विष्णुः प्राह प्रत्यक्षतां गतः वरं वृणीष्वेति शुभां सा च प्राहात्मवाञ्छितम ।।

ārādhitas tayā viṣṇuḥ prāha pratyakṣatāṃ gataḥ varaṃ vṛṇīṣveti śubhāṃ sā ca prāhātmavāñchitam ||

भगवन बालवैधव्याद वृथाजन्माहम ईदृशी मन्दभाग्या समुद्भूता विफला च जगत्पते ।।

bhagavan bālavaidhavyād vṛthājanmāham īdṛśī mandabhāgyā samudbhūtā viphalā ca jagatpate ||

भवन्तु पतयः श्लाघ्या मम जन्मनि जन्मनि त्वत्प्रसादात तथा पुत्रः प्रजापतिसमो ऽस्तु मे ।।

bhavantu patayaḥ ślāghyā mama janmani janmani tvatprasādāt tathā putraḥ prajāpatisamo 'stu me ||

रूपसंपत्समायुक्ता सर्वस्य प्रियदर्शना अयोनिजा च जायेयं त्वत्प्रसादाद अधोक्षज ।।

rūpasaṃpatsamāyuktā sarvasya priyadarśanā ayonijā ca jāyeyaṃ tvatprasādād adhokṣaja ||

तयैवम उक्तो देवेशो हृषीकेश उवाच ताम प्रणामनम्राम उत्थाप्य वरदः परमेश्वरः ।।

tayaivam ukto deveśo hṛṣīkeśa uvāca tām praṇāmanamrām utthāpya varadaḥ parameśvaraḥ ||

भविष्यन्ति महावीर्या एकस्मिन्न एव जन्मनि प्रख्यातोदारकर्माणो भवत्याः पतयो दश ।।

bhaviṣyanti mahāvīryā ekasminn eva janmani prakhyātodārakarmāṇo bhavatyāḥ patayo daśa ||

पुत्रं च सुमहात्मानम अतिवीर्यपराक्रमम प्रजापतिगुणैर युक्तं त्वम अवाप्स्यसि शोभने ।।

putraṃ ca sumahātmānam ativīryaparākramam prajāpatiguṇair yuktaṃ tvam avāpsyasi śobhane ||

वंशानां तस्य कर्तृत्वं जगत्य अस्मिन भविष्यति त्रैलोक्यम अखिलं सूतिस तस्य चापूरयिष्यति ।।

vaṃśānāṃ tasya kartṛtvaṃ jagaty asmin bhaviṣyati trailokyam akhilaṃ sūtis tasya cāpūrayiṣyati ||

त्वं चाप्य अयोनिजा साध्वी रूपौदार्यगुणान्विता मनःप्रीतिकरी नॄणां मत्प्रसादाद भविष्यसि ।।

tvaṃ cāpy ayonijā sādhvī rūpaudāryaguṇānvitā manaḥprītikarī nṝṇāṃ matprasādād bhaviṣyasi ||

इत्य उक्त्वान्तर्दधे देवस तां विशालविलोचनाम सा चेयं मारिषा जाता युष्मत्पत्नी नृपात्मजाः ।।

ity uktvāntardadhe devas tāṃ viśālavilocanām sā ceyaṃ māriṣā jātā yuṣmatpatnī nṛpātmajāḥ ||

ततः सोमस्य वचनाज जगृहुस ते प्रचेतसः संहृत्य कोपं वृक्षेभ्यः पत्नीधर्मेण मारिषाम ।।

tataḥ somasya vacanāj jagṛhus te pracetasaḥ saṃhṛtya kopaṃ vṛkṣebhyaḥ patnīdharmeṇa māriṣām ||

दशभ्यस तु प्रचेतोभ्यो मारिषायां प्रजापतिः जज्ञे दक्षो महाभागो यः पूर्वं ब्रह्मणो ऽभवत ।।

daśabhyas tu pracetobhyo māriṣāyāṃ prajāpatiḥ jajñe dakṣo mahābhāgo yaḥ pūrvaṃ brahmaṇo 'bhavat ||

स तु दक्षो महाभागः सृष्ट्यर्थं सुमहामते पुत्रान उत्पादयाम आस प्रजासृष्ट्यर्थम आत्मनः ।।

sa tu dakṣo mahābhāgaḥ sṛṣṭyarthaṃ sumahāmate putrān utpādayām āsa prajāsṛṣṭyartham ātmanaḥ ||

अचरांश च चरांश चैव द्विपदो ऽथ चतुष्पदः आदेशं ब्रह्मणः कुर्वन सृष्ट्यर्थं समवस्थितः ।।

acarāṃś ca carāṃś caiva dvipado 'tha catuṣpadaḥ ādeśaṃ brahmaṇaḥ kurvan sṛṣṭyarthaṃ samavasthitaḥ ||

स सृष्ट्वा मनसा दक्षः पञ्चाशद असृजत स्त्रियः ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश कालस्य नयने युक्ताः सप्तविंशतिम इन्दवे ।।

sa sṛṣṭvā manasā dakṣaḥ pañcāśad asṛjat striyaḥ dadau sa daśa dharmāya kaśyapāya trayodaśa kālasya nayane yuktāḥ saptaviṃśatim indave ||

तासु देवास तथा दैत्या नागा गावस तथा खगाः गन्धर्वाप्सरसश चैव दानवाद्याश च जज्ञिरे ।।

tāsu devās tathā daityā nāgā gāvas tathā khagāḥ gandharvāpsarasaś caiva dānavādyāś ca jajñire ||

ततः प्रभृति मैत्रेय प्रजा मैथुनसंभवाः संकल्पाद दर्शनात स्पर्शात पूर्वेषाम अभवन प्रजाः तपोविशैषैर इद्धानां तदात्यन्ततपस्विनाम ।।

tataḥ prabhṛti maitreya prajā maithunasaṃbhavāḥ saṃkalpād darśanāt sparśāt pūrveṣām abhavan prajāḥ tapoviśaiṣair iddhānāṃ tadātyantatapasvinām ||

अङ्गुष्ठाद दक्षिणाद दक्षः पूर्वं जातः श्रुतो मया कथं प्राचेतसो भूयः स संभूतो महामुने ।।

aṅguṣṭhād dakṣiṇād dakṣaḥ pūrvaṃ jātaḥ śruto mayā kathaṃ prācetaso bhūyaḥ sa saṃbhūto mahāmune ||

एष मे संशयो ब्रह्मन सुमहान हृदि वर्तते यद दौहित्रश च सोमस्य पुनः श्वशुरतां गतः ।।

eṣa me saṃśayo brahman sumahān hṛdi vartate yad dauhitraś ca somasya punaḥ śvaśuratāṃ gataḥ ||

उत्पत्तिश च निरोधश च नित्यो भूतेषु सत्तम ऋषयो ऽत्र न मुह्यन्ति ये चान्ये दिव्यचक्षुषः ।।

utpattiś ca nirodhaś ca nityo bhūteṣu sattama ṛṣayo 'tra na muhyanti ye cānye divyacakṣuṣaḥ ||

युगे युगे भवन्त्य एते दक्षाद्या मुनिसत्तम पुनश चैव निरुद्ध्यन्ते विद्वांस तत्र न मुह्यति ।।

yuge yuge bhavanty ete dakṣādyā munisattama punaś caiva niruddhyante vidvāṃs tatra na muhyati ||

कानिष्ठ्यं ज्यैष्ठ्यम अप्य एषां पूर्वं नाभूद द्विजोत्तम तप एव गरीयो ऽभूत प्रभावश चैव कारणम ।।

kāniṣṭhyaṃ jyaiṣṭhyam apy eṣāṃ pūrvaṃ nābhūd dvijottama tapa eva garīyo 'bhūt prabhāvaś caiva kāraṇam ||

देवानां दानवानां च गन्धर्वोरगरक्षसाम उत्पत्तिं विस्तरेणेह मम ब्रह्मन प्रकीर्तय ।।

devānāṃ dānavānāṃ ca gandharvoragarakṣasām utpattiṃ vistareṇeha mama brahman prakīrtaya ||

प्रजाः सृजेति व्यादिष्टः पूर्वं दक्षः स्वयंभुवा यथा ससर्ज भूतानि तथा शृणु महामते ।।

prajāḥ sṛjeti vyādiṣṭaḥ pūrvaṃ dakṣaḥ svayaṃbhuvā yathā sasarja bhūtāni tathā śṛṇu mahāmate ||

मनसा त्व एव भूतानि पूर्वं दक्षो ऽसृजत तदा देवान ऋषीन सगन्धर्वान असुरान पन्नगांस तथा ।।

manasā tv eva bhūtāni pūrvaṃ dakṣo 'sṛjat tadā devān ṛṣīn sagandharvān asurān pannagāṃs tathā ||

यदास्य सृजमानस्य न व्यवर्धन्त ताः प्रजाः ततः संचिन्त्य बहुशः सृष्टिहेतोः प्रजापतिः ।।

yadāsya sṛjamānasya na vyavardhanta tāḥ prajāḥ tataḥ saṃcintya bahuśaḥ sṛṣṭihetoḥ prajāpatiḥ ||

मैथुनेनैव धर्मेण सिसृक्षुर विविधाः प्रजाः असिक्नीम आवहत कन्यां वीरणस्य प्रजापतेः सुतां सुतपसा युक्तां महतीं लोकधारिणीम ।।

maithunenaiva dharmeṇa sisṛkṣur vividhāḥ prajāḥ asiknīm āvahat kanyāṃ vīraṇasya prajāpateḥ sutāṃ sutapasā yuktāṃ mahatīṃ lokadhāriṇīm ||

अथ पुत्रसहस्राणि वैरिण्यां पञ्च वीर्यवान असिक्न्यां जनयाम आस सर्गहेतोः प्रजापतिः ।।

atha putrasahasrāṇi vairiṇyāṃ pañca vīryavān asiknyāṃ janayām āsa sargahetoḥ prajāpatiḥ ||

तान दृष्ट्वा नारदो विप्र संविवर्द्धयिषून प्रजाः संगम्य प्रियसंवादो देवर्षिर इदम अब्रवीत ।।

tān dṛṣṭvā nārado vipra saṃvivarddhayiṣūn prajāḥ saṃgamya priyasaṃvādo devarṣir idam abravīt ||

हे हर्यश्वा महावीर्याः प्रजा यूयं करिष्यथ ईदृशो लक्ष्यते यत्नो भवतां श्रूयताम इदम ।।

he haryaśvā mahāvīryāḥ prajā yūyaṃ kariṣyatha īdṛśo lakṣyate yatno bhavatāṃ śrūyatām idam ||

बालिशा बत यूयं वै नास्या जानीत वै भुवः अन्तर ऊर्ध्वम अधश चैव कथं स्रक्ष्यथ वै प्रजाः ।।

bāliśā bata yūyaṃ vai nāsyā jānīta vai bhuvaḥ antar ūrdhvam adhaś caiva kathaṃ srakṣyatha vai prajāḥ ||

ऊर्ध्वं तिर्यग अधश चैव यदाप्रतिहता गतिः तदा कस्माद भुवो नान्तं सर्वे द्रक्ष्यथ बालिशाः ।।

ūrdhvaṃ tiryag adhaś caiva yadāpratihatā gatiḥ tadā kasmād bhuvo nāntaṃ sarve drakṣyatha bāliśāḥ ||

ते तु तद्वचनं श्रुत्वा प्रयाताः सर्वतो दिशम अद्यापि न निवर्तन्ते समुद्रेभ्य इवापगाः ।।

te tu tadvacanaṃ śrutvā prayātāḥ sarvato diśam adyāpi na nivartante samudrebhya ivāpagāḥ ||

हर्यश्वेष्व अथ नष्टेषु दक्षः प्राचेतसः पुनः वैरिण्याम अथ पुत्राणां सहस्रम असृजत प्रभुः ।।

haryaśveṣv atha naṣṭeṣu dakṣaḥ prācetasaḥ punaḥ vairiṇyām atha putrāṇāṃ sahasram asṛjat prabhuḥ ||

विवर्धयिषवस ते तु शबलाश्वाः प्रजाः पुनः पूर्वोक्तं वचनं ब्रह्मन नारदेनैव चोदिताः ।।

vivardhayiṣavas te tu śabalāśvāḥ prajāḥ punaḥ pūrvoktaṃ vacanaṃ brahman nāradenaiva coditāḥ ||

अन्योन्यम ऊचुस ते सर्वे सम्यग आह महामुनिः भ्रातॄणां पदवी चैव गन्तव्या नात्र संशयः ।।

anyonyam ūcus te sarve samyag āha mahāmuniḥ bhrātṝṇāṃ padavī caiva gantavyā nātra saṃśayaḥ ||

ज्ञात्वा प्रमाणं पृथ्व्याश च प्रजाः स्रक्ष्यामहे ततः ।।

jñātvā pramāṇaṃ pṛthvyāś ca prajāḥ srakṣyāmahe tataḥ ||

ते ऽपि तेनैव मार्गेण प्रयाताः सर्वतो दिशम अद्यापि न निवर्तन्ते समुद्रेभ्य इवापगाः ।।

te 'pi tenaiva mārgeṇa prayātāḥ sarvato diśam adyāpi na nivartante samudrebhya ivāpagāḥ ||

ततः प्रभृति वै भ्राता भ्रातुर अन्वेषणे द्विज प्रयातो नश्यति तथा तन न कार्यं विजानता ।।

tataḥ prabhṛti vai bhrātā bhrātur anveṣaṇe dvija prayāto naśyati tathā tan na kāryaṃ vijānatā ||

तांश चापि नष्टान विज्ञाय पुत्रान दक्षः प्रजापतिः क्रोधं चक्रे महाभागो नारदं स शशाप च ।।

tāṃś cāpi naṣṭān vijñāya putrān dakṣaḥ prajāpatiḥ krodhaṃ cakre mahābhāgo nāradaṃ sa śaśāpa ca ||

सर्गकामस ततो विद्वान स मैत्रेय प्रजापतिः षष्टिं दक्षो ऽसृजत कन्या वैरिण्याम इति नः श्रुतम ।।

sargakāmas tato vidvān sa maitreya prajāpatiḥ ṣaṣṭiṃ dakṣo 'sṛjat kanyā vairiṇyām iti naḥ śrutam ||

ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश सप्तविंशति सोमाय चतस्रो ऽरिष्टनेमिने ।।

dadau sa daśa dharmāya kaśyapāya trayodaśa saptaviṃśati somāya catasro 'riṣṭanemine ||

द्वे चैव बहुपुत्राय द्वे चैवाङ्गिरसे तथा द्वे कृशाश्वाय विदुषे तासां नामानि मे शृणु ।।

dve caiva bahuputrāya dve caivāṅgirase tathā dve kṛśāśvāya viduṣe tāsāṃ nāmāni me śṛṇu ||

अरुन्धती वसुर जामिर लम्बा भानुर मरुत्वती संकल्पा च मुहूर्ता च साध्या विश्वा च ता दश धर्मपत्न्यो दश त्व एतास तास्व अपत्यानि मे शृणु ।।

arundhatī vasur jāmir lambā bhānur marutvatī saṃkalpā ca muhūrtā ca sādhyā viśvā ca tā daśa dharmapatnyo daśa tv etās tāsv apatyāni me śṛṇu ||

विश्वेदेवास तु विश्वायाः साध्या साध्यान व्यजायत मरुत्वत्या मरुत्वन्तो वसोस तु वसवः स्मृताः ।।

viśvedevās tu viśvāyāḥ sādhyā sādhyān vyajāyata marutvatyā marutvanto vasos tu vasavaḥ smṛtāḥ ||

भानोस तु भानवस तत्र मुहूर्ताया मुहूर्तजाः लम्बायाश चैव घोषो ऽथ नागवीथी तु जामिजा ।।

bhānos tu bhānavas tatra muhūrtāyā muhūrtajāḥ lambāyāś caiva ghoṣo 'tha nāgavīthī tu jāmijā ||

पृथिवीविषयं सर्वम अरुन्धत्याम अजायत संकल्पायास तु सर्वात्मा जज्ञे संकल्प एव च ।।

pṛthivīviṣayaṃ sarvam arundhatyām ajāyata saṃkalpāyās tu sarvātmā jajñe saṃkalpa eva ca ||

ये त्व अनेकवसुप्राणा देवा ज्योतिःपुरोगमाः वसवो ऽष्टौ समाख्यातास तेषां वक्ष्यामि विस्तरम ।।

ye tv anekavasuprāṇā devā jyotiḥpurogamāḥ vasavo 'ṣṭau samākhyātās teṣāṃ vakṣyāmi vistaram ||

आपो ध्रुवश च सोमश च धरश चैवानिलो ऽनलः प्रत्यूषश च प्रभासश च वसवो नामभिः स्मृताः ।।

āpo dhruvaś ca somaś ca dharaś caivānilo 'nalaḥ pratyūṣaś ca prabhāsaś ca vasavo nāmabhiḥ smṛtāḥ ||

आपस्य पुत्रो वैतण्डः श्रमः श्रान्तो ऽधुनिस तथा ध्रुवस्य पुत्रो भगवान कालो लोकप्रकालनः ।।

āpasya putro vaitaṇḍaḥ śramaḥ śrānto 'dhunis tathā dhruvasya putro bhagavān kālo lokaprakālanaḥ ||

सोमस्य भगवान वर्चा वर्चस्वी येन जायते ।।

somasya bhagavān varcā varcasvī yena jāyate ||

धरस्य पुत्रो द्रविणो हुतहव्यवहस तथा मनोहरायां शिशिरः प्राणो ऽथ रवणस तथा ।।

dharasya putro draviṇo hutahavyavahas tathā manoharāyāṃ śiśiraḥ prāṇo 'tha ravaṇas tathā ||

अनिलस्य शिवा भार्या तस्याः पुत्रः पुरोजवः अविज्ञातगतिश चैव द्वौ पुत्राव अनिलस्य तु ।।

anilasya śivā bhāryā tasyāḥ putraḥ purojavaḥ avijñātagatiś caiva dvau putrāv anilasya tu ||

अग्निपुत्रः कुमारस तु शरस्तम्बे व्यजायत तस्य शाखो विशाखश च नैगमेयश च पृष्ठजाः ।।

agniputraḥ kumāras tu śarastambe vyajāyata tasya śākho viśākhaś ca naigameyaś ca pṛṣṭhajāḥ ||

अपत्यं कृत्तिकानां तु कार्त्तिकेय इति स्मृतः ।।

apatyaṃ kṛttikānāṃ tu kārttikeya iti smṛtaḥ ||

प्रत्यूषस्य विदुः पुत्रं ऋषिं नाम्ना तु देवलम द्वौ पुत्रौ देवलस्यापि क्षमावन्तौ मनीषिणौ ।।

pratyūṣasya viduḥ putraṃ ṛṣiṃ nāmnā tu devalam dvau putrau devalasyāpi kṣamāvantau manīṣiṇau ||

बृहस्पतेस तु भगिनी वरस्त्री ब्रह्मचारिणी योगसिद्धा जगत कृत्स्नम असक्ता विचरत्य उत प्रभासस्य तु भार्या सा वसूनाम अष्टमस्य ह ।।

bṛhaspates tu bhaginī varastrī brahmacāriṇī yogasiddhā jagat kṛtsnam asaktā vicaraty uta prabhāsasya tu bhāryā sā vasūnām aṣṭamasya ha ||

विश्वकर्मा महाभागस तस्यां जज्ञे प्रजापतिः कर्ता शिल्पसहस्राणां त्रिदशानां च वार्द्धकिः ।।

viśvakarmā mahābhāgas tasyāṃ jajñe prajāpatiḥ kartā śilpasahasrāṇāṃ tridaśānāṃ ca vārddhakiḥ ||

भूषणानां च सर्वेषां कर्ता शिल्पवतां वरः यः सर्वेषां विमानानि देवतानां चकार ह मनुष्याश चोपजीवन्ति यस्य शिल्पं महात्मनः ।।

bhūṣaṇānāṃ ca sarveṣāṃ kartā śilpavatāṃ varaḥ yaḥ sarveṣāṃ vimānāni devatānāṃ cakāra ha manuṣyāś copajīvanti yasya śilpaṃ mahātmanaḥ ||

अजैकपाद अहिर्बुध्न्यस त्वष्टा रुद्रश च बुद्धिमान त्वष्टुश चाप्य आत्मजः पुत्रो विश्वरूपो महातपाः ।।

ajaikapād ahirbudhnyas tvaṣṭā rudraś ca buddhimān tvaṣṭuś cāpy ātmajaḥ putro viśvarūpo mahātapāḥ ||

हरश च बहुरूपश च त्र्यम्बकश चापराजितः वृषाकपिश च शंभुश च कपर्दी रैवतस तथा ।।

haraś ca bahurūpaś ca tryambakaś cāparājitaḥ vṛṣākapiś ca śaṃbhuś ca kapardī raivatas tathā ||

मृगव्याधश च शर्वश च कपाली च महामुने एकादशैते कथिता रुद्रास त्रिभुवनेश्वराः ।।

mṛgavyādhaś ca śarvaś ca kapālī ca mahāmune ekādaśaite kathitā rudrās tribhuvaneśvarāḥ ||

शतं त्व एवं समाम्नातं रुद्राणाम अमितौजसाम ।।

śataṃ tv evaṃ samāmnātaṃ rudrāṇām amitaujasām ||

अदितिर दितिर दनुश चैव अरिष्टा सुरसा स्वसा सुरभिर विनता चैव ताम्रा क्रोधवशा इरा कद्रुर मुनिश च धर्मज्ञ तदपत्यानि मे शृणु ।।

aditir ditir danuś caiva ariṣṭā surasā svasā surabhir vinatā caiva tāmrā krodhavaśā irā kadrur muniś ca dharmajña tadapatyāni me śṛṇu ||

पूर्वमन्वन्तरे श्रेष्ठा द्वादशासन सुरोत्तमाः तुषिता नाम ते ऽन्योन्यम ऊचुर वैवस्वते ऽन्तरे ।।

pūrvamanvantare śreṣṭhā dvādaśāsan surottamāḥ tuṣitā nāma te 'nyonyam ūcur vaivasvate 'ntare ||

उपस्थिते ऽतियशसश चाक्षुषस्यान्तरे मनोः समवायीकृताः सर्वे समागम्य परस्परम ।।

upasthite 'tiyaśasaś cākṣuṣasyāntare manoḥ samavāyīkṛtāḥ sarve samāgamya parasparam ||

आगच्छत द्रुतं देवा अदितिं संप्रविश्य वै मन्वन्तरे प्रसूयामस तन नः श्रेयो भवेद इति ।।

āgacchata drutaṃ devā aditiṃ saṃpraviśya vai manvantare prasūyāmas tan naḥ śreyo bhaved iti ||

एवम उक्त्वा तु ते सर्वे चाक्षुषस्यान्तरे मनोः मारीचात कश्यपाज जातास ते ऽदित्या दक्षकन्यया ।।

evam uktvā tu te sarve cākṣuṣasyāntare manoḥ mārīcāt kaśyapāj jātās te 'dityā dakṣakanyayā ||

तत्र विष्णुश च शक्रश च जज्ञाते पुनर एव हि अर्यमा चैव धाता च त्वष्टा पूषा तथैव च ।।

tatra viṣṇuś ca śakraś ca jajñāte punar eva hi aryamā caiva dhātā ca tvaṣṭā pūṣā tathaiva ca ||

विवस्वान सविता चैव मित्रो वरुण एव च अंशो भगश चातितेजा आदित्या द्वादश स्मृताः ।।

vivasvān savitā caiva mitro varuṇa eva ca aṃśo bhagaś cātitejā ādityā dvādaśa smṛtāḥ ||

चाक्षुषस्यान्तरे पूर्वम आसन ये तुषिताः सुराः वैवस्वते ऽन्तरे ते वै आदित्या द्वादश स्मृताः ।।

cākṣuṣasyāntare pūrvam āsan ye tuṣitāḥ surāḥ vaivasvate 'ntare te vai ādityā dvādaśa smṛtāḥ ||

सप्तविंशति याः प्रोक्ताः सोमपत्न्यो ऽथ सुव्रताः ।। तासाम अपत्यान्य अभवन दीप्तान्य अमिततेजसाम ।।

saptaviṃśati yāḥ proktāḥ somapatnyo 'tha suvratāḥ || tāsām apatyāny abhavan dīptāny amitatejasām ||

अरिष्टनेमिपत्नीनाम अपत्यानीह षोडश ।।

ariṣṭanemipatnīnām apatyānīha ṣoḍaśa ||

बहुपुत्रस्य विदुषश चतस्रो विद्युतः स्मृताः ।।

bahuputrasya viduṣaś catasro vidyutaḥ smṛtāḥ ||

प्रत्यङ्गिरसजाः श्रेष्ठा ऋचो ब्रह्मर्षिसत्कृताः ।।

pratyaṅgirasajāḥ śreṣṭhā ṛco brahmarṣisatkṛtāḥ ||

कृशाश्वस्य तु देवर्षेर देवप्रहरणाः सुताः ।।

kṛśāśvasya tu devarṣer devapraharaṇāḥ sutāḥ ||

एते युगसहस्रान्ते जायन्ते पुनर एव हि सर्वे देवगणास तात त्रयस त्रिंशत तु छन्दजाः तेषाम अपीह सततं निरोधोत्पत्तिर उच्यते ।।

ete yugasahasrānte jāyante punar eva hi sarve devagaṇās tāta trayas triṃśat tu chandajāḥ teṣām apīha satataṃ nirodhotpattir ucyate ||

यथा सूर्यस्य मैत्रेय उदयास्तमनाव इह एवं देवनिकायास ते संभवन्ति युगे युगे ।।

yathā sūryasya maitreya udayāstamanāv iha evaṃ devanikāyās te saṃbhavanti yuge yuge ||

दित्या पुत्रद्वयं जज्ञे कश्यपाद इति नः श्रुतम हिरण्यकशिपुश चैव हिरण्याक्षश च दुर्जयः ।।

dityā putradvayaṃ jajñe kaśyapād iti naḥ śrutam hiraṇyakaśipuś caiva hiraṇyākṣaś ca durjayaḥ ||

सिंहिका चाभवत कन्या विप्रचित्तेः परिग्रहः ।।

siṃhikā cābhavat kanyā vipracitteḥ parigrahaḥ ||

हिरण्यकशिपोः पुत्राश चत्वारः प्रथितौजसः अनुह्लादश च ह्लादश च प्रह्लादश चैव धर्मवान संह्लादश च महावीर्या दैत्यवंशविवर्धनाः ।।

hiraṇyakaśipoḥ putrāś catvāraḥ prathitaujasaḥ anuhlādaś ca hlādaś ca prahlādaś caiva dharmavān saṃhlādaś ca mahāvīryā daityavaṃśavivardhanāḥ ||

तेषां मध्ये महाभागः सर्वत्र समदृग वशी प्रह्लादः परमां भक्तिं य उवाह जनार्दने ।।

teṣāṃ madhye mahābhāgaḥ sarvatra samadṛg vaśī prahlādaḥ paramāṃ bhaktiṃ ya uvāha janārdane ||

दैत्येन्द्रदीपितो वह्निः सर्वाङ्गोपचितो द्विज न ददाह च यं पूर्वं वासुदेवे हृदि स्थिते ।।

daityendradīpito vahniḥ sarvāṅgopacito dvija na dadāha ca yaṃ pūrvaṃ vāsudeve hṛdi sthite ||

महार्णवान्तःसलिले स्थितस्य चलतो मही चचाल सकला यस्य पाशबद्धस्य धीमतः ।।

mahārṇavāntaḥsalile sthitasya calato mahī cacāla sakalā yasya pāśabaddhasya dhīmataḥ ||

न भिन्नं विविधैः शस्त्रैर यस्य दैत्येन्द्रपातितैः शरीरम अद्रिकठिनं सर्वत्राच्युतचेतसः ।।

na bhinnaṃ vividhaiḥ śastrair yasya daityendrapātitaiḥ śarīram adrikaṭhinaṃ sarvatrācyutacetasaḥ ||

विषानलोज्ज्वलमुखा यस्य दैत्यप्रचोदिताः नान्ताय सर्पपतयो बभूवुर उरुतेजसः ।।

viṣānalojjvalamukhā yasya daityapracoditāḥ nāntāya sarpapatayo babhūvur urutejasaḥ ||

शैलैर आक्रान्तदेहो ऽपि यः स्मरन पुरुषोत्तमम तत्याज नात्मनः प्राणान विष्णुस्मरणदंशितः ।।

śailair ākrāntadeho 'pi yaḥ smaran puruṣottamam tatyāja nātmanaḥ prāṇān viṣṇusmaraṇadaṃśitaḥ ||

पतन्तम उच्चाद अवनिर यम उपेत्य महामतिम दधार दैत्यपतिना क्षिप्तं स्वर्गनिवासिना ।।

patantam uccād avanir yam upetya mahāmatim dadhāra daityapatinā kṣiptaṃ svarganivāsinā ||

यस्य संशोषको वायुर देहे दैत्येन्द्रयोजितः अवाप संक्षयं सद्यश चित्तस्थे मधुसूदने ।।

yasya saṃśoṣako vāyur dehe daityendrayojitaḥ avāpa saṃkṣayaṃ sadyaś cittasthe madhusūdane ||

विषाणभङ्गम उन्मत्ता मदहानिं च दिग्गजाः यस्य वक्षःस्थले प्राप्ता दैत्येन्द्रपरिणामिताः ।।

viṣāṇabhaṅgam unmattā madahāniṃ ca diggajāḥ yasya vakṣaḥsthale prāptā daityendrapariṇāmitāḥ ||

यस्य चोत्पादिता कृत्या दैत्यराजपुरोहितैः बभूव नान्ताय पुरा गोविन्दासक्तचेतसः ।।

yasya cotpāditā kṛtyā daityarājapurohitaiḥ babhūva nāntāya purā govindāsaktacetasaḥ ||

शम्बरस्य च मायानां सहस्रम अतिमायिनः यस्मिन प्रयुक्तं चक्रेण कृष्णस्य वितथीकृतम ।।

śambarasya ca māyānāṃ sahasram atimāyinaḥ yasmin prayuktaṃ cakreṇa kṛṣṇasya vitathīkṛtam ||

दैत्येन्द्रसूदोपहृतं यश च हालाहलं विषम जरयाम आस मतिमान अविकारम अमत्सरी ।।

daityendrasūdopahṛtaṃ yaś ca hālāhalaṃ viṣam jarayām āsa matimān avikāram amatsarī ||

समचेता जगत्य अस्मिन यः सर्वेष्व एव जन्तुषु यथात्मनि तथान्यत्र परं मैत्रगुणान्वितः ।।

samacetā jagaty asmin yaḥ sarveṣv eva jantuṣu yathātmani tathānyatra paraṃ maitraguṇānvitaḥ ||

धर्मात्मा सत्यशौचादिगुणानाम आकरः परः उपमानम अशेषाणां साधूनां यः सदाभवत ।।

dharmātmā satyaśaucādiguṇānām ākaraḥ paraḥ upamānam aśeṣāṇāṃ sādhūnāṃ yaḥ sadābhavat ||