पृथोः पुत्रौ महावीर्यौ जज्ञाते ऽन्तर्धिवादिनौ शिखण्डिनी हविर्धानम अन्तर्धानाद व्यजायत ।।

pṛthoḥ putrau mahāvīryau jajñāte 'ntardhivādinau śikhaṇḍinī havirdhānam antardhānād vyajāyata ||

हविर्धानात षड आग्नेयी धिषणाजनयत सुतान प्राचीनबर्हिषं शुक्रं गयं कृष्णं वृजाजिनौ ।।

havirdhānāt ṣaḍ āgneyī dhiṣaṇājanayat sutān prācīnabarhiṣaṃ śukraṃ gayaṃ kṛṣṇaṃ vṛjājinau ||

प्राचीनबर्हिर भगवान महान आसीत प्रजापतिः हविर्धानिर महाराजो येन संवर्धिताः प्रजाः ।।

prācīnabarhir bhagavān mahān āsīt prajāpatiḥ havirdhānir mahārājo yena saṃvardhitāḥ prajāḥ ||

प्राचीनाग्राः कुशास तस्य पृथिव्यां विश्रुता मुने प्राचीनबर्हिर अभवत ख्यातो भुवि महाबलः ।।

prācīnāgrāḥ kuśās tasya pṛthivyāṃ viśrutā mune prācīnabarhir abhavat khyāto bhuvi mahābalaḥ ||

समुद्रतनयायां तु कृतदारो महीपतिः महतस तपसः पारे सवर्णायां महीपतेः ।।

samudratanayāyāṃ tu kṛtadāro mahīpatiḥ mahatas tapasaḥ pāre savarṇāyāṃ mahīpateḥ ||

सवर्णाधत्त सामुद्री दश प्राचीनबर्हिषः सर्वे प्रचेतसो नाम धनुर्वेदस्य पारगाः ।।

savarṇādhatta sāmudrī daśa prācīnabarhiṣaḥ sarve pracetaso nāma dhanurvedasya pāragāḥ ||

अपृथग्धर्मचरणास ते ऽतप्यन्त महत तपः दश वर्षसहस्राणि समुद्रसलिलेशयाः ।।

apṛthagdharmacaraṇās te 'tapyanta mahat tapaḥ daśa varṣasahasrāṇi samudrasalileśayāḥ ||

यदर्थं ते महात्मानस तपस तेपुर महामुने प्रचेतसः समुद्राम्भस्य एतद आख्यातुम अर्हसि ।।

yadarthaṃ te mahātmānas tapas tepur mahāmune pracetasaḥ samudrāmbhasy etad ākhyātum arhasi ||

पित्रा प्रचेतसः प्रोक्ताः प्रजार्थम अमितात्मना प्रजापतिनियुक्तेन बहुमानपुरःसरम ।।

pitrā pracetasaḥ proktāḥ prajārtham amitātmanā prajāpatiniyuktena bahumānapuraḥsaram ||

ब्रह्मणा देवदेवेन समादिष्टो ऽस्म्य अहं सुताः प्रजाः संवर्धनीयास ते मया चोक्तं तथेति तत ।।

brahmaṇā devadevena samādiṣṭo 'smy ahaṃ sutāḥ prajāḥ saṃvardhanīyās te mayā coktaṃ tatheti tat ||

तन मम प्रीतये पुत्राः प्रजावृद्धिम अतन्द्रिताः कुरुध्वं माननीया च सम्यग आज्ञा प्रजापतेः ।।

tan mama prītaye putrāḥ prajāvṛddhim atandritāḥ kurudhvaṃ mānanīyā ca samyag ājñā prajāpateḥ ||

ततस ते तत पितुः श्रुत्वा वचनं नृपनन्दनाः तथेत्य उक्त्वा च तं भूयः पप्रच्छुः पितरं मुने ।।

tatas te tat pituḥ śrutvā vacanaṃ nṛpanandanāḥ tathety uktvā ca taṃ bhūyaḥ papracchuḥ pitaraṃ mune ||

येन तात प्रजावृद्धौ समर्थाः कर्मणा वयम भवेम तत समस्तं नः कर्म व्याख्यातुम अर्हसि ।।

yena tāta prajāvṛddhau samarthāḥ karmaṇā vayam bhavema tat samastaṃ naḥ karma vyākhyātum arhasi ||

आराध्य वरदं विष्णुम इष्टप्राप्तिम असंशयम समेति नान्यथा मर्त्यः किम अन्यत कथयामि वः ।।

ārādhya varadaṃ viṣṇum iṣṭaprāptim asaṃśayam sameti nānyathā martyaḥ kim anyat kathayāmi vaḥ ||

तस्मात प्रजाविवृद्ध्यर्थं सर्वभूतप्रभुं हरिम आराधयत गोविन्दं यदि सिद्धिम अभीप्सथ ।।

tasmāt prajāvivṛddhyarthaṃ sarvabhūtaprabhuṃ harim ārādhayata govindaṃ yadi siddhim abhīpsatha ||

धर्मम अर्थं च कामं च मोक्षं चान्विच्छता सदा आराधनीयो भगवान अनादिः पुरुषोत्तमः ।।

dharmam arthaṃ ca kāmaṃ ca mokṣaṃ cānvicchatā sadā ārādhanīyo bhagavān anādiḥ puruṣottamaḥ ||

यस्मिन्न आराधिते सर्गं चकारादौ प्रजापतिः तम आराध्याच्युतं वृद्धिः प्रजानां वो भविष्यति ।।

yasminn ārādhite sargaṃ cakārādau prajāpatiḥ tam ārādhyācyutaṃ vṛddhiḥ prajānāṃ vo bhaviṣyati ||

इत्य एवम उक्तास ते पित्रा पुत्राः प्रचेतसो दश मग्नाः पयोधिसलिले तपस तेपुः समाहिताः ।।

ity evam uktās te pitrā putrāḥ pracetaso daśa magnāḥ payodhisalile tapas tepuḥ samāhitāḥ ||

दश वर्षसहस्राणि न्यस्तचित्ता जगत्पतौ नारायणे मुनिश्रेष्ठ सर्वलोकपरायणे ।।

daśa varṣasahasrāṇi nyastacittā jagatpatau nārāyaṇe muniśreṣṭha sarvalokaparāyaṇe ||

तत्रैव ते स्थिता देवम एकाग्रमनसो हरिम तुष्टुवुर यः स्तुतः कामान स्तोतुर इष्टान प्रयच्छति ।।

tatraiva te sthitā devam ekāgramanaso harim tuṣṭuvur yaḥ stutaḥ kāmān stotur iṣṭān prayacchati ||

स्तवं प्रचेतसो विष्णोः समुद्राम्भसि संस्थिताः चक्रुस तं मे मुनिश्रेष्ठ सुपुण्यं वक्तुम अर्हसि ।।

stavaṃ pracetaso viṣṇoḥ samudrāmbhasi saṃsthitāḥ cakrus taṃ me muniśreṣṭha supuṇyaṃ vaktum arhasi ||

शृणु मैत्रेय गोविन्दं यथापूर्वं प्रचेतसः तुष्टुवुस तन्मयीभूताः समुद्रसलिलेशयाः ।।

śṛṇu maitreya govindaṃ yathāpūrvaṃ pracetasaḥ tuṣṭuvus tanmayībhūtāḥ samudrasalileśayāḥ ||

नताः स्म सर्ववचसां प्रतिष्ठा यत्र शाश्वती तम आद्यन्तम अशेषस्य जगतः परमं प्रभुम ।।

natāḥ sma sarvavacasāṃ pratiṣṭhā yatra śāśvatī tam ādyantam aśeṣasya jagataḥ paramaṃ prabhum ||

ज्योतिर आद्यम अनौपम्यम अण्व अनन्तम अपारवत योनिभूतम अशेषस्य स्थावरस्य चरस्य च ।।

jyotir ādyam anaupamyam aṇv anantam apāravat yonibhūtam aśeṣasya sthāvarasya carasya ca ||

यस्याहः प्रथमं रूपम अरूपस्य ततो निशा संध्या च परमेशस्य तस्मै कालात्मने नमः ।।

yasyāhaḥ prathamaṃ rūpam arūpasya tato niśā saṃdhyā ca parameśasya tasmai kālātmane namaḥ ||

भुज्यते ऽनुदिनं देवैः पितृभिश च सुधात्मकः जीवभूतः समस्तस्य तस्मै सोमात्मने नमः ।।

bhujyate 'nudinaṃ devaiḥ pitṛbhiś ca sudhātmakaḥ jīvabhūtaḥ samastasya tasmai somātmane namaḥ ||

यस तमो हन्ति तीव्रात्मा स्वभाभिर भासयन नभः घर्मशीताम्भसां योनिस तस्मै सूर्यात्मने नमः ।।

yas tamo hanti tīvrātmā svabhābhir bhāsayan nabhaḥ gharmaśītāmbhasāṃ yonis tasmai sūryātmane namaḥ ||

काठिन्यवान यो बिभर्ति जगद एतद अशेषतः शब्दादिसंश्रयो व्यापी तस्मै भूम्यात्मने नमः ।।

kāṭhinyavān yo bibharti jagad etad aśeṣataḥ śabdādisaṃśrayo vyāpī tasmai bhūmyātmane namaḥ ||

यद योनिभूतं जगतो बीजं यत सर्वदेहिनाम तत तोयरूपम ईशस्य नमामो हरिमेधसः ।।

yad yonibhūtaṃ jagato bījaṃ yat sarvadehinām tat toyarūpam īśasya namāmo harimedhasaḥ ||

यो मुखं सर्वदेवानां हव्यभुक कव्यभुक तथा पितॄणां च नमस तस्मै विष्णवे पावकात्मने ।।

yo mukhaṃ sarvadevānāṃ havyabhuk kavyabhuk tathā pitṝṇāṃ ca namas tasmai viṣṇave pāvakātmane ||

पञ्चधावस्थितो देहे यश चेष्टां कुरुते ऽनिशम आकाशयोनिर भगवांस तस्मै वाय्वात्मने नमः ।।

pañcadhāvasthito dehe yaś ceṣṭāṃ kurute 'niśam ākāśayonir bhagavāṃs tasmai vāyvātmane namaḥ ||

अवकाशम अशेषाणां भूतानां यः प्रयच्छति अनन्तमूर्तिमाञ छुद्धस तस्मै व्योमात्मने नमः ।।

avakāśam aśeṣāṇāṃ bhūtānāṃ yaḥ prayacchati anantamūrtimāñ chuddhas tasmai vyomātmane namaḥ ||

समस्तेन्द्रियवर्गस्य यः सदा स्थानम उत्तमम तस्मै शब्दादिरूपाय नमः कृष्णाय वेधसे ।।

samastendriyavargasya yaḥ sadā sthānam uttamam tasmai śabdādirūpāya namaḥ kṛṣṇāya vedhase ||

गृह्णाति विषयान नित्यम इन्द्रियात्मा क्षराक्षरः यस तस्मै ज्ञानमूलाय नताः स्म हरिमेधसे ।।

gṛhṇāti viṣayān nityam indriyātmā kṣarākṣaraḥ yas tasmai jñānamūlāya natāḥ sma harimedhase ||

गृहीतान इन्द्रियैर अर्थान आत्मने यः प्रयच्छति अन्तःकरणभूताय तस्मै विश्वात्मने नमः ।।

gṛhītān indriyair arthān ātmane yaḥ prayacchati antaḥkaraṇabhūtāya tasmai viśvātmane namaḥ ||

यस्मिन्न अनन्ते सकलं विश्वं यस्मात तथोद्गतम लयस्थानं च यस तस्मै नमः प्रकृतिधर्मिणे ।।

yasminn anante sakalaṃ viśvaṃ yasmāt tathodgatam layasthānaṃ ca yas tasmai namaḥ prakṛtidharmiṇe ||

शुद्धः संल्लक्ष्यते भ्रान्त्या गुणवान इव यो ऽगुणः तम आत्मरूपिणं देवं नताः स्म पुरुषोत्तमम ।।

śuddhaḥ saṃllakṣyate bhrāntyā guṇavān iva yo 'guṇaḥ tam ātmarūpiṇaṃ devaṃ natāḥ sma puruṣottamam ||

अविकारम अजं शुद्धं निर्गुणं यन निरञ्जनम नताः स्म तत परं ब्रह्म विष्णोर यत परमं पदम ।।

avikāram ajaṃ śuddhaṃ nirguṇaṃ yan nirañjanam natāḥ sma tat paraṃ brahma viṣṇor yat paramaṃ padam ||

अदीर्घह्रस्वम अस्थूलम अनण्व अग्र्यम अलोहितम अस्नेहच्छायम अतनुम असक्तम असमीरणम ।।

adīrghahrasvam asthūlam anaṇv agryam alohitam asnehacchāyam atanum asaktam asamīraṇam ||

अनाकाशम असंस्पर्शम अगन्धम अरसं च यत अचक्षुःश्रोत्रम अचलम अवाक्पाणिम अमानसम ।।

anākāśam asaṃsparśam agandham arasaṃ ca yat acakṣuḥśrotram acalam avākpāṇim amānasam ||

अनामगोत्रम असुखम अतेजस्कम अहेतुकम अभयं भ्रान्तिरहितम अनिद्रम अजरामरम ।।

anāmagotram asukham atejaskam ahetukam abhayaṃ bhrāntirahitam anidram ajarāmaram ||

अरजो ऽशब्दम अमृतम अप्लुतं यद असंवृतम पूर्वापरे न वै यस्मिंस तद विष्णोः परमं पदम ।।

arajo 'śabdam amṛtam aplutaṃ yad asaṃvṛtam pūrvāpare na vai yasmiṃs tad viṣṇoḥ paramaṃ padam ||

परम ईशित्वगुणवत सर्वभूतम असंश्रयम नताः स्म तत पदं विष्णोर जिह्वादृग्गोचरं न यत ।।

param īśitvaguṇavat sarvabhūtam asaṃśrayam natāḥ sma tat padaṃ viṣṇor jihvādṛggocaraṃ na yat ||

एवं प्रचेतसो विष्णुं स्तुवन्तस तत्समाधयः दश वर्षसहस्राणि तपश चेरुर महार्णवे ।।

evaṃ pracetaso viṣṇuṃ stuvantas tatsamādhayaḥ daśa varṣasahasrāṇi tapaś cerur mahārṇave ||

ततः प्रसन्नो भगवांस तेषाम अन्तर्जले हरिः ददौ दर्शनम उन्निद्रनीलोत्पलदलच्छविः ।।

tataḥ prasanno bhagavāṃs teṣām antarjale hariḥ dadau darśanam unnidranīlotpaladalacchaviḥ ||

पतत्रिराजम आरूढम अवलोक्य प्रचेतसः प्रणिपेतुः शिरोभिस तं भक्तिभारावनामितैः ।।

patatrirājam ārūḍham avalokya pracetasaḥ praṇipetuḥ śirobhis taṃ bhaktibhārāvanāmitaiḥ ||

ततस तान आह भगवान व्रियताम ईप्सितो वरः प्रसादसुमुखो ऽहं वो वरदः समुपस्थितः ।।

tatas tān āha bhagavān vriyatām īpsito varaḥ prasādasumukho 'haṃ vo varadaḥ samupasthitaḥ ||

ततस तम ऊचुर वरदं प्रणिपत्य प्रचेतसः यथा पित्रा समादिष्टं प्रजानां वृद्धिकारणम ।।

tatas tam ūcur varadaṃ praṇipatya pracetasaḥ yathā pitrā samādiṣṭaṃ prajānāṃ vṛddhikāraṇam ||

स चापि देवस तं दत्त्वा यथाभिलषितं वरम अन्तर्धानं जगामाशु ते च निश्चक्रमुर जलात ।।

sa cāpi devas taṃ dattvā yathābhilaṣitaṃ varam antardhānaṃ jagāmāśu te ca niścakramur jalāt ||