ध्रुवाच छिष्टिं च भव्यं च भव्याच छंभुर व्यजायत शिष्टेर आधत्त सुच्छाया पञ्च पुत्रान अकल्मषान ।।

dhruvāc chiṣṭiṃ ca bhavyaṃ ca bhavyāc chaṃbhur vyajāyata śiṣṭer ādhatta succhāyā pañca putrān akalmaṣān ||

रिपुं रिपुञ्जयं विप्रं वृकलं वृकतेजसम रिपोर आधत्त बृहती चाक्षुषं सर्वतेजसम ।।

ripuṃ ripuñjayaṃ vipraṃ vṛkalaṃ vṛkatejasam ripor ādhatta bṛhatī cākṣuṣaṃ sarvatejasam ||

अजीजनत पुष्करिण्यां वारुण्यां चाक्षुषो मनुम प्रजापतेर आत्मजायां वीरणस्य महात्मनः ।।

ajījanat puṣkariṇyāṃ vāruṇyāṃ cākṣuṣo manum prajāpater ātmajāyāṃ vīraṇasya mahātmanaḥ ||

मनोर अजायन्त दश नड्वलायां महौजसः कन्यायां तपतां श्रेष्ठ वैराजस्य प्रजापतेः ।।

manor ajāyanta daśa naḍvalāyāṃ mahaujasaḥ kanyāyāṃ tapatāṃ śreṣṭha vairājasya prajāpateḥ ||

कुरुः पुरुः शतद्युम्नस तपस्वी सत्यवाञ छुचिः अग्निष्टुद अतिरात्रश च सुद्युम्नश चेति ते नव अभिमन्युश च दशमो नड्वलायां महौजसः ।।

kuruḥ puruḥ śatadyumnas tapasvī satyavāñ chuciḥ agniṣṭud atirātraś ca sudyumnaś ceti te nava abhimanyuś ca daśamo naḍvalāyāṃ mahaujasaḥ ||

कुरोर अजनयत पुत्रान षड आग्नेयी महाप्रभान अङ्गं सुमनसं ख्यातिं क्रतुम अङ्गिरसं शिबिम ।।

kuror ajanayat putrān ṣaḍ āgneyī mahāprabhān aṅgaṃ sumanasaṃ khyātiṃ kratum aṅgirasaṃ śibim ||

अङ्गात सुनीथापत्यं वै वेनम एकम अजायत प्रजार्थम ऋषयस तस्य ममन्थुर दक्षिणं करम ।।

aṅgāt sunīthāpatyaṃ vai venam ekam ajāyata prajārtham ṛṣayas tasya mamanthur dakṣiṇaṃ karam ||

वेनस्य पाणौ मथिते संबभूव महामुने वैन्यो नाम महीपालो यः पृथुः परिकीर्त्यते ।।

venasya pāṇau mathite saṃbabhūva mahāmune vainyo nāma mahīpālo yaḥ pṛthuḥ parikīrtyate ||

येन दुग्धा मही पूर्वं प्रजानां हितकारणात ।।

yena dugdhā mahī pūrvaṃ prajānāṃ hitakāraṇāt ||

किमर्थं मथितः पाणिर वेनस्य परमर्षिभिः यत्र जज्ञे महावीर्यः स पृथुर मुनिसत्तम ।।

kimarthaṃ mathitaḥ pāṇir venasya paramarṣibhiḥ yatra jajñe mahāvīryaḥ sa pṛthur munisattama ||

सुनीथा नाम या कन्या मृत्योः प्रथमजाभवत अङ्गस्य भार्या सा दत्ता तस्यां वेनो व्यजायत ।।

sunīthā nāma yā kanyā mṛtyoḥ prathamajābhavat aṅgasya bhāryā sā dattā tasyāṃ veno vyajāyata ||

स मातामहदोषेण तेन मृत्योः सुतात्मजः निसर्गाद एव मैत्रेय दुष्टभावो व्यजायत ।।

sa mātāmahadoṣeṇa tena mṛtyoḥ sutātmajaḥ nisargād eva maitreya duṣṭabhāvo vyajāyata ||

अभिषिक्तो यदा राज्ये स वेनः परमर्षिभिः घोषयाम आस स तदा पृथिव्यां पृथिवीपतिः ।।

abhiṣikto yadā rājye sa venaḥ paramarṣibhiḥ ghoṣayām āsa sa tadā pṛthivyāṃ pṛthivīpatiḥ ||

न यष्टव्यं न होतव्यं न दातव्यं कथंचन भोक्ता यज्ञस्य कस त्व अन्यो ह्य अहं यज्ञपतिः प्रभुः ।।

na yaṣṭavyaṃ na hotavyaṃ na dātavyaṃ kathaṃcana bhoktā yajñasya kas tv anyo hy ahaṃ yajñapatiḥ prabhuḥ ||

ततस तम ऋषयः पूर्वं संपूज्य पृथिवीपतिम ऊचुः सामकलं सम्यङ मैत्रेय समुपस्थिताः ।।

tatas tam ṛṣayaḥ pūrvaṃ saṃpūjya pṛthivīpatim ūcuḥ sāmakalaṃ samyaṅ maitreya samupasthitāḥ ||

भो भो राजञ छृणुष्व त्वं यद वदामस तव प्रभो राज्यदेहोपकाराय प्रजानां च हितं परम ।।

bho bho rājañ chṛṇuṣva tvaṃ yad vadāmas tava prabho rājyadehopakārāya prajānāṃ ca hitaṃ param ||

दीर्घसत्रेण देवेशं सर्वयज्ञेश्वरं हरिम पूजयिष्याम भद्रं ते तत्रांशस ते भविष्यति ।।

dīrghasatreṇa deveśaṃ sarvayajñeśvaraṃ harim pūjayiṣyāma bhadraṃ te tatrāṃśas te bhaviṣyati ||

यज्ञेन यज्ञपुरुषो विष्णुः संप्रीणितो नृप अस्माभिर भवतः कामान सर्वान एव प्रदास्यति ।।

yajñena yajñapuruṣo viṣṇuḥ saṃprīṇito nṛpa asmābhir bhavataḥ kāmān sarvān eva pradāsyati ||

यज्ञैर यज्ञेश्वरो येषां राष्ट्रे संपूज्यते हरिः तेषां सर्वेप्सितावाप्तिं ददाति नृप भूभृताम ।।

yajñair yajñeśvaro yeṣāṃ rāṣṭre saṃpūjyate hariḥ teṣāṃ sarvepsitāvāptiṃ dadāti nṛpa bhūbhṛtām ||

मत्तः को ऽभ्यधिको ऽन्यो ऽस्ति कश चाराध्यो ममापरः को ऽयं हरिर इति ख्यातो यो वै यज्ञेश्वरो मतः ।।

mattaḥ ko 'bhyadhiko 'nyo 'sti kaś cārādhyo mamāparaḥ ko 'yaṃ harir iti khyāto yo vai yajñeśvaro mataḥ ||

ब्रह्मा जनार्दनः शंभुर इन्द्रो वायुर यमो रविः हुतभुग वरुणो धाता पूषा भूमिर निशाकरः ।।

brahmā janārdanaḥ śaṃbhur indro vāyur yamo raviḥ hutabhug varuṇo dhātā pūṣā bhūmir niśākaraḥ ||

एते चान्ये च ये देवाः शापानुग्रहकारिणः नृपस्यैते शरीरस्थाः सर्वदेवमयो नृपः ।।

ete cānye ca ye devāḥ śāpānugrahakāriṇaḥ nṛpasyaite śarīrasthāḥ sarvadevamayo nṛpaḥ ||

एतज ज्ञात्वा मयाज्ञप्तं यद यथा क्रियतां तथा न दातव्यं न होतव्यं न यष्टव्यं च भो द्विजाः ।।

etaj jñātvā mayājñaptaṃ yad yathā kriyatāṃ tathā na dātavyaṃ na hotavyaṃ na yaṣṭavyaṃ ca bho dvijāḥ ||

भर्तृशुश्रूषणं धर्मो यथा स्त्रीणां परो मतः ममाज्ञापालनं धर्मो भवतां च तथा द्विजाः ।।

bhartṛśuśrūṣaṇaṃ dharmo yathā strīṇāṃ paro mataḥ mamājñāpālanaṃ dharmo bhavatāṃ ca tathā dvijāḥ ||

देह्य अनुज्ञां महाराज मा धर्मो यातु संक्षयम हविषां परिणामो ऽयं यद एतद अखिलं जगत ।।

dehy anujñāṃ mahārāja mā dharmo yātu saṃkṣayam haviṣāṃ pariṇāmo 'yaṃ yad etad akhilaṃ jagat ||

इति विज्ञाप्यमानो ऽपि स वेनः परमर्षिभिः पापो ददाति नानुज्ञां तदा प्रोक्तः पुनः पुनः ।।

iti vijñāpyamāno 'pi sa venaḥ paramarṣibhiḥ pāpo dadāti nānujñāṃ tadā proktaḥ punaḥ punaḥ ||

ततस ते मुनयः सर्वे कोपामर्षसमन्विताः हन्यतां हन्यतां पाप इत्य ऊचुस ते परस्परम ।।

tatas te munayaḥ sarve kopāmarṣasamanvitāḥ hanyatāṃ hanyatāṃ pāpa ity ūcus te parasparam ||

यो यज्ञपुरुषं विष्णुम अनादिनिधनं प्रभुम विनिन्दत्य अधमाचारो न स योग्यो भुवः पतिः ।।

yo yajñapuruṣaṃ viṣṇum anādinidhanaṃ prabhum vinindaty adhamācāro na sa yogyo bhuvaḥ patiḥ ||

इत्य उक्त्वा मन्त्रपूतैस तैः कुशैर मुनिगणा नृपम निजघ्नुर निहतं पूर्वं भगवन्निन्दनादिना ।।

ity uktvā mantrapūtais taiḥ kuśair munigaṇā nṛpam nijaghnur nihataṃ pūrvaṃ bhagavannindanādinā ||

ततश च मुनयो रेणुं ददृशुः सर्वतो द्विज किम एतद इति चासन्नं पप्रच्छुस ते जनं तदा ।।

tataś ca munayo reṇuṃ dadṛśuḥ sarvato dvija kim etad iti cāsannaṃ papracchus te janaṃ tadā ||

आख्यातं च जनैस तेषां चौरीभूतैर अराजके राष्ट्रे तु लोकैर आरब्धं परस्वादानम आतुरैः ।।

ākhyātaṃ ca janais teṣāṃ caurībhūtair arājake rāṣṭre tu lokair ārabdhaṃ parasvādānam āturaiḥ ||

तेषाम उदीर्णवेगानां चौराणां मुनिसत्तमाः सुमहान दृश्यते रेणुः परवित्तापहारिणाम ।।

teṣām udīrṇavegānāṃ caurāṇāṃ munisattamāḥ sumahān dṛśyate reṇuḥ paravittāpahāriṇām ||

ततः संमन्त्र्य ते सर्वे मुनयस तस्य भूभृतः ममन्थुर ऊरुं पुत्रार्थम अनपत्यस्य यत्नतः ।।

tataḥ saṃmantrya te sarve munayas tasya bhūbhṛtaḥ mamanthur ūruṃ putrārtham anapatyasya yatnataḥ ||

मथ्यतश च समुत्तस्थौ तस्योरोः पुरुषः किल दग्धस्थूणाप्रतीकाशः खर्वटास्यो ऽतिह्रस्वकः ।।

mathyataś ca samuttasthau tasyoroḥ puruṣaḥ kila dagdhasthūṇāpratīkāśaḥ kharvaṭāsyo 'tihrasvakaḥ ||

किं करोमीति तान सर्वान विप्रान आह त्वरान्वितः निषीदेति तम ऊचुस ते निषादस तेन सो ऽभवत ।।

kiṃ karomīti tān sarvān viprān āha tvarānvitaḥ niṣīdeti tam ūcus te niṣādas tena so 'bhavat ||

ततस तत्संभवा जाता विन्ध्यशैलनिवासिनः निषादा मुनिशार्दूल पापकर्मोपलक्षणाः ।।

tatas tatsaṃbhavā jātā vindhyaśailanivāsinaḥ niṣādā muniśārdūla pāpakarmopalakṣaṇāḥ ||

तेन द्वारेण तत पापं निष्क्रान्तं तस्य भूपतेः निषादास ते ततो जाता वेनकल्मषनाशनाः ।।

tena dvāreṇa tat pāpaṃ niṣkrāntaṃ tasya bhūpateḥ niṣādās te tato jātā venakalmaṣanāśanāḥ ||

ततो ऽस्य दक्षिणं हस्तं ममन्थुस ते द्विजोत्तमाः ।।

tato 'sya dakṣiṇaṃ hastaṃ mamanthus te dvijottamāḥ ||

मथ्यमाने च तत्राभूत पृथुर वैन्यः प्रतापवान दीप्यमानः स्ववपुषा साक्षाद अग्निर इव ज्वलन ।।

mathyamāne ca tatrābhūt pṛthur vainyaḥ pratāpavān dīpyamānaḥ svavapuṣā sākṣād agnir iva jvalan ||

आद्यम आजगवं नाम खात पपात ततो धनुः शराश च दिव्या नभसः कवचं च पपात ह ।।

ādyam ājagavaṃ nāma khāt papāta tato dhanuḥ śarāś ca divyā nabhasaḥ kavacaṃ ca papāta ha ||

तस्मिञ जाते तु भूतानि संप्रहृष्टानि सर्वशः ।।

tasmiñ jāte tu bhūtāni saṃprahṛṣṭāni sarvaśaḥ ||

सत्पुत्रेण च जातेन वेनो ऽपि त्रिदिवं ययौ पुन्नाम्नो नरकात त्रातः स तेन सुमहात्मना ।।

satputreṇa ca jātena veno 'pi tridivaṃ yayau punnāmno narakāt trātaḥ sa tena sumahātmanā ||

तं समुद्राश च नद्यश च रत्नान्य आदाय सर्वशः तोयानि चाभिषेकार्थं सर्वाण्य एवोपतस्थिरे ।।

taṃ samudrāś ca nadyaś ca ratnāny ādāya sarvaśaḥ toyāni cābhiṣekārthaṃ sarvāṇy evopatasthire ||

पितामहश च भगवान देवैर आङ्गिरसैः सह स्थावराणि च भूतानि जङ्गमानि च सर्वशः समागम्य तदा वैन्यम अभ्यषिञ्चन नराधिपम ।।

pitāmahaś ca bhagavān devair āṅgirasaiḥ saha sthāvarāṇi ca bhūtāni jaṅgamāni ca sarvaśaḥ samāgamya tadā vainyam abhyaṣiñcan narādhipam ||

हस्ते तु दक्षिणे चक्रं दृष्ट्वा तस्य पितामहः विष्णोर अंशं पृथुं मत्वा परितोषं परं ययौ ।।

haste tu dakṣiṇe cakraṃ dṛṣṭvā tasya pitāmahaḥ viṣṇor aṃśaṃ pṛthuṃ matvā paritoṣaṃ paraṃ yayau ||

विष्णुचिह्नं करे चक्रं सर्वेषां चक्रवर्तिनाम भवत्य अव्याहतो यस्य प्रभावस त्रिदशैर अपि ।।

viṣṇucihnaṃ kare cakraṃ sarveṣāṃ cakravartinām bhavaty avyāhato yasya prabhāvas tridaśair api ||

महता राजराज्येन पृथुर वैन्यः प्रतापवान सो ऽभिषिक्तो महातेजा विधिवद धर्मकोविदैः ।।

mahatā rājarājyena pṛthur vainyaḥ pratāpavān so 'bhiṣikto mahātejā vidhivad dharmakovidaiḥ ||

पित्रापरञ्जितास तस्य प्रजास तेनानुरञ्जिताः अनुरागात ततस तस्य नाम राजेत्य अजायत ।।

pitrāparañjitās tasya prajās tenānurañjitāḥ anurāgāt tatas tasya nāma rājety ajāyata ||

आपस तस्तम्भिरे चास्य समुद्रम अभियास्यतः पर्वताश च ददुर मार्गं ध्वजभङ्गश च नाभवत ।।

āpas tastambhire cāsya samudram abhiyāsyataḥ parvatāś ca dadur mārgaṃ dhvajabhaṅgaś ca nābhavat ||

अकृष्टपच्या पृथिवी सिद्ध्यन्त्य अन्नानि चिन्तया सर्वकामदुघा गावः पुटके पुटके मधु ।।

akṛṣṭapacyā pṛthivī siddhyanty annāni cintayā sarvakāmadughā gāvaḥ puṭake puṭake madhu ||

तस्य वै जातमात्रस्य यज्ञे पैतामहे शुभे सूतः सूत्यां समुत्पन्नः सौत्ये ऽहनि महामतिः ।।

tasya vai jātamātrasya yajñe paitāmahe śubhe sūtaḥ sūtyāṃ samutpannaḥ sautye 'hani mahāmatiḥ ||

तस्मिन्न एव महायज्ञो जज्ञे प्राज्ञो ऽथ मागधः प्रोक्तौ तदा मुनिवरैस ताव उभौ सूतमागधौ ।।

tasminn eva mahāyajño jajñe prājño 'tha māgadhaḥ proktau tadā munivarais tāv ubhau sūtamāgadhau ||

स्तूयताम एष नृपतिः पृथुर वैन्यः प्रतापवान कर्मैतद अनुरूपं च पात्रं स्तोत्रस्य चाप्य अयम ।।

stūyatām eṣa nṛpatiḥ pṛthur vainyaḥ pratāpavān karmaitad anurūpaṃ ca pātraṃ stotrasya cāpy ayam ||

ततस ताव ऊचतुर विप्रान सर्वान एव कृताञ्जली अद्यजातस्य नो कर्म ज्ञायते ऽस्य महीपतेः ।।

tatas tāv ūcatur viprān sarvān eva kṛtāñjalī adyajātasya no karma jñāyate 'sya mahīpateḥ ||

गुणा न चास्य ज्ञायन्ते न चास्य प्रथितं यशः स्तोत्रं किमाश्रयं त्व अस्य कार्यम अस्माभिर उच्यताम ।।

guṇā na cāsya jñāyante na cāsya prathitaṃ yaśaḥ stotraṃ kimāśrayaṃ tv asya kāryam asmābhir ucyatām ||

करिष्यत्य एष यत कर्म चक्रवर्ती महाबलः गुणा भविष्या ये चास्य तैर अयं स्तूयतां नृपः ।।

kariṣyaty eṣa yat karma cakravartī mahābalaḥ guṇā bhaviṣyā ye cāsya tair ayaṃ stūyatāṃ nṛpaḥ ||

ततः स नृपतिस तोषं तच छ्रुत्वा परमं ययौ सद्गुणैः श्लाघ्यताम एति स्तव्याश चाभ्यां गुणा मम ।।

tataḥ sa nṛpatis toṣaṃ tac chrutvā paramaṃ yayau sadguṇaiḥ ślāghyatām eti stavyāś cābhyāṃ guṇā mama ||

तस्माद यद अत्र स्तोत्रे मे गुणनिर्वर्णनं त्व इमौ करिष्येते करिष्यामि तद एवाहं समाहितः ।।

tasmād yad atra stotre me guṇanirvarṇanaṃ tv imau kariṣyete kariṣyāmi tad evāhaṃ samāhitaḥ ||

यद इमौ वर्जनीयं च किंचिद अत्र वदिष्यतः तद अहं वर्जयिष्यामीत्य एवं चक्रे मतिं नृपः ।।

yad imau varjanīyaṃ ca kiṃcid atra vadiṣyataḥ tad ahaṃ varjayiṣyāmīty evaṃ cakre matiṃ nṛpaḥ ||

अथ तौ चक्रतुः स्तोत्रं पृथोर वैन्यस्य धीमतः भविष्यैः कर्मभिः सम्यक सुस्वरौ सूतमागधौ ।।

atha tau cakratuḥ stotraṃ pṛthor vainyasya dhīmataḥ bhaviṣyaiḥ karmabhiḥ samyak susvarau sūtamāgadhau ||

सत्यवाग दानशीलो ऽयं सत्यसन्धो नरेश्वरः ह्रीमान मैत्रः क्षमाशीलो विक्रान्तो दुष्टशासनः ।।

satyavāg dānaśīlo 'yaṃ satyasandho nareśvaraḥ hrīmān maitraḥ kṣamāśīlo vikrānto duṣṭaśāsanaḥ ||

धर्मज्ञाश च कृतज्ञाश च दयावान प्रियभाषकः मान्यान मानयिता यज्वा ब्रह्मण्यः साधुवत्सलः ।।

dharmajñāś ca kṛtajñāś ca dayāvān priyabhāṣakaḥ mānyān mānayitā yajvā brahmaṇyaḥ sādhuvatsalaḥ ||

समः शत्रौ च मित्रे च व्यवहारस्थितौ नृपः ।।

samaḥ śatrau ca mitre ca vyavahārasthitau nṛpaḥ ||

सूतेनोक्तान गुणान इत्थं स तदा मागधेन च चकार हृदि तादृक च कर्मणा कृतवान असौ ।।

sūtenoktān guṇān itthaṃ sa tadā māgadhena ca cakāra hṛdi tādṛk ca karmaṇā kṛtavān asau ||

ततः स पृथिवीपालः पालयन वसुधाम इमाम इयाज विविधैर यज्ञैर महद्भिर भूरिदक्षिणैः ।।

tataḥ sa pṛthivīpālaḥ pālayan vasudhām imām iyāja vividhair yajñair mahadbhir bhūridakṣiṇaiḥ ||

तं प्रजाः पृथिवीनाथम उपतस्थुः क्षुधार्दिताः ओषधीषु प्रणष्टासु तस्मिन काले ह्य अराजके तम ऊचुस तेन ताः पृष्टास तत्रागमनकारणम ।।

taṃ prajāḥ pṛthivīnātham upatasthuḥ kṣudhārditāḥ oṣadhīṣu praṇaṣṭāsu tasmin kāle hy arājake tam ūcus tena tāḥ pṛṣṭās tatrāgamanakāraṇam ||

अराजके नृपश्रेष्ठ धरित्र्या सकलौषधीः ग्रस्तास ततः क्षयं यान्ति प्रजाः सर्वाः प्रजेश्वर ।।

arājake nṛpaśreṣṭha dharitryā sakalauṣadhīḥ grastās tataḥ kṣayaṃ yānti prajāḥ sarvāḥ prajeśvara ||

त्वं नो वृत्तिप्रदो धात्रा प्रजापालो निरूपितः देहि नः क्षुत्परीतानां प्रजानां जीवनौषधीः ।।

tvaṃ no vṛttiprado dhātrā prajāpālo nirūpitaḥ dehi naḥ kṣutparītānāṃ prajānāṃ jīvanauṣadhīḥ ||

ततो ऽथ नृपतिर दिव्यम आदायाजगवं धनुः शरांश च दिव्यान कुपितः सो ऽन्वधावद वसुंधराम ।।

tato 'tha nṛpatir divyam ādāyājagavaṃ dhanuḥ śarāṃś ca divyān kupitaḥ so 'nvadhāvad vasuṃdharām ||

ततो ननाश त्वरिता गौर भूत्वा तु वसुंधरा सा लोकान ब्रह्मलोकादीन संत्रासाद अगमन मही ।।

tato nanāśa tvaritā gaur bhūtvā tu vasuṃdharā sā lokān brahmalokādīn saṃtrāsād agaman mahī ||

यत्र यत्र ययौ देवी सा तदा भूतधारिणी तत्र तत्र तु सा वैन्यं ददृशे ऽभ्युद्यतायुधम ।।

yatra yatra yayau devī sā tadā bhūtadhāriṇī tatra tatra tu sā vainyaṃ dadṛśe 'bhyudyatāyudham ||

ततस तं प्राह वसुधा पृथुं पृथुपराक्रमम प्रवेपमाना तद्बाणपरित्राणपरायणा ।।

tatas taṃ prāha vasudhā pṛthuṃ pṛthuparākramam pravepamānā tadbāṇaparitrāṇaparāyaṇā ||

स्त्रीवधे त्वं महापापं किं नरेन्द्र न पश्यसि येन मां हन्तुम अत्यर्थं प्रकरोषि नृपोद्यमम ।।

strīvadhe tvaṃ mahāpāpaṃ kiṃ narendra na paśyasi yena māṃ hantum atyarthaṃ prakaroṣi nṛpodyamam ||

एकस्मिन यत्र निधनं प्रापिते दुष्टचारिणि बहूनां भवति क्षेमं तस्य पुण्यप्रदो वधः ।।

ekasmin yatra nidhanaṃ prāpite duṣṭacāriṇi bahūnāṃ bhavati kṣemaṃ tasya puṇyaprado vadhaḥ ||

प्रजानाम उपकाराय यदि मां त्वं हनिष्यसि आधारः कः प्रजानां ते नृपश्रेष्ठ भविष्यति ।।

prajānām upakārāya yadi māṃ tvaṃ haniṣyasi ādhāraḥ kaḥ prajānāṃ te nṛpaśreṣṭha bhaviṣyati ||

त्वां हत्वा वसुधे बाणैर मच्छासनपराङ्मुखीम आत्मयोगबलेनेमा धारयिष्याम्य अहं प्रजाः ।।

tvāṃ hatvā vasudhe bāṇair macchāsanaparāṅmukhīm ātmayogabalenemā dhārayiṣyāmy ahaṃ prajāḥ ||

ततः प्रणम्य वसुधा तं भूयः प्राह पार्थिवम प्रवेपिताङ्गी परमं साध्वसं समुपागता ।।

tataḥ praṇamya vasudhā taṃ bhūyaḥ prāha pārthivam pravepitāṅgī paramaṃ sādhvasaṃ samupāgatā ||

उपायतः समारब्धाः सर्वे सिद्ध्यन्त्य उपक्रमाः तस्माद वदाम्य उपायं ते तं कुरुष्व यदीच्छसि ।।

upāyataḥ samārabdhāḥ sarve siddhyanty upakramāḥ tasmād vadāmy upāyaṃ te taṃ kuruṣva yadīcchasi ||

समस्ता या मया जीर्णा नरनाथ महौषधीः यदीच्छसि प्रदास्यामि ताः क्षीरपरिणामिनीः ।।

samastā yā mayā jīrṇā naranātha mahauṣadhīḥ yadīcchasi pradāsyāmi tāḥ kṣīrapariṇāminīḥ ||

तस्मात प्रजाहितार्थाय मम धर्मभृतां वर तं तु वत्सं प्रयच्छ त्वं क्षरेयं येन वत्सला ।।

tasmāt prajāhitārthāya mama dharmabhṛtāṃ vara taṃ tu vatsaṃ prayaccha tvaṃ kṣareyaṃ yena vatsalā ||

समां च कुरु सर्वत्र येन क्षीरं समन्ततः वरौषधीबीजभूतं वीर सर्वत्र भावये ।।

samāṃ ca kuru sarvatra yena kṣīraṃ samantataḥ varauṣadhībījabhūtaṃ vīra sarvatra bhāvaye ||

तत उत्सारयाम आस शैलाञ छतसहस्रशः धनुष्कोट्या तदा वैन्यस तेन शैला विवर्धिताः ।।

tata utsārayām āsa śailāñ chatasahasraśaḥ dhanuṣkoṭyā tadā vainyas tena śailā vivardhitāḥ ||

न हि पूर्वविसर्गे वै विषमे पृथिवीतले प्रविभागः पुराणां वा ग्रामाणां वा तदाभवत ।।

na hi pūrvavisarge vai viṣame pṛthivītale pravibhāgaḥ purāṇāṃ vā grāmāṇāṃ vā tadābhavat ||

न सस्यानि न गोरक्ष्यं न कृषिर न वणिक्पथः वैन्यात प्रभृति मैत्रेय सर्वस्यैतस्य संभवः ।।

na sasyāni na gorakṣyaṃ na kṛṣir na vaṇikpathaḥ vainyāt prabhṛti maitreya sarvasyaitasya saṃbhavaḥ ||

यत्र यत्र समं त्व अस्या भूमेर आसीन नराधिपः तत्र तत्र प्रजानां हि निवासं समरोचयत ।।

yatra yatra samaṃ tv asyā bhūmer āsīn narādhipaḥ tatra tatra prajānāṃ hi nivāsaṃ samarocayat ||

आहारः फलमूलानि प्रजानाम अभवत तदा कृच्छ्रेण महता सो ऽपि प्रणष्टास्व ओषधीषु वै ।।

āhāraḥ phalamūlāni prajānām abhavat tadā kṛcchreṇa mahatā so 'pi praṇaṣṭāsv oṣadhīṣu vai ||

स कल्पयित्वा वत्सं तु मनुं स्वायम्भुवं प्रभुम स्वे पाणौ पृथिवीनाथो दुदोह पृथिवीं पृथुः सस्यजातानि सर्वाणि प्रजानां हितकाम्यया ।।

sa kalpayitvā vatsaṃ tu manuṃ svāyambhuvaṃ prabhum sve pāṇau pṛthivīnātho dudoha pṛthivīṃ pṛthuḥ sasyajātāni sarvāṇi prajānāṃ hitakāmyayā ||

तेनान्नेन प्रजास तात वर्तन्ते ऽद्यापि नित्यशः ।।

tenānnena prajās tāta vartante 'dyāpi nityaśaḥ ||

प्राणप्रदानात स पृथुर यस्माद भूमेर अभूत पिता ततस तु पृथिवीसंज्ञाम अवापाखिलधारिणी ।।

prāṇapradānāt sa pṛthur yasmād bhūmer abhūt pitā tatas tu pṛthivīsaṃjñām avāpākhiladhāriṇī ||

ततश च देवैर मुनिभिर दैत्यै रक्षोभिर अद्रिभिः गन्धर्वैर उरगैर यक्षैः पितृभिस तरुभिस तथा ।।

tataś ca devair munibhir daityai rakṣobhir adribhiḥ gandharvair uragair yakṣaiḥ pitṛbhis tarubhis tathā ||

तत तत पात्रम उपादाय तत तद दुग्धं मुने पयः वत्सदोग्धृविशेषाश च तेषां तद्योनयो ऽभवन ।।

tat tat pātram upādāya tat tad dugdhaṃ mune payaḥ vatsadogdhṛviśeṣāś ca teṣāṃ tadyonayo 'bhavan ||

सैषा धात्री विधात्री च धारिणी पोषणी तथा सर्वस्य जगतः पृथ्वी विष्णुपादतलोद्भवा ।।

saiṣā dhātrī vidhātrī ca dhāriṇī poṣaṇī tathā sarvasya jagataḥ pṛthvī viṣṇupādatalodbhavā ||

एवंप्रभावः स पृथुः पुत्रो वेनस्य वीर्यवान जज्ञे महीपतिः पूर्वं राजाभूज जनरञ्जनात ।।

evaṃprabhāvaḥ sa pṛthuḥ putro venasya vīryavān jajñe mahīpatiḥ pūrvaṃ rājābhūj janarañjanāt ||

य इदं जन्म वैन्यस्य पृथोः संकीर्तयेन नरः न तस्य दुष्कृतं किंचित फलदायि प्रजायते ।।

ya idaṃ janma vainyasya pṛthoḥ saṃkīrtayen naraḥ na tasya duṣkṛtaṃ kiṃcit phaladāyi prajāyate ||

दुःस्वप्नोपशमं नॄणां शृण्वतां चैतद उत्तमम पृथोर जन्म प्रभावश च करोति सततं नृणाम ।।

duḥsvapnopaśamaṃ nṝṇāṃ śṛṇvatāṃ caitad uttamam pṛthor janma prabhāvaś ca karoti satataṃ nṛṇām ||