इदं च शृणु मैत्रेय यत पृष्टो ऽहम इह त्वया श्रीसंबद्धं मयाप्य एतच श्रुतम आसीन मरीचितः ।।

idaṃ ca śṛṇu maitreya yat pṛṣṭo 'ham iha tvayā śrīsaṃbaddhaṃ mayāpy etac śrutam āsīn marīcitaḥ ||

दुर्वासाः शंकरस्यांशश चचार पृथिवीम इमाम स ददर्श स्रजं दिव्याम ऋषिर विद्याधरीकरे ।।

durvāsāḥ śaṃkarasyāṃśaś cacāra pṛthivīm imām sa dadarśa srajaṃ divyām ṛṣir vidyādharīkare ||

संतानकानाम अखिलं यस्या गन्धेन वासितम अतिसेव्यम अभूद ब्रह्मन तद वनं वनचारिणाम ।।

saṃtānakānām akhilaṃ yasyā gandhena vāsitam atisevyam abhūd brahman tad vanaṃ vanacāriṇām ||

उन्मत्तव्रतधृग विप्रः स दृष्ट्वा शोभनां स्रजम तां ययाचे वरारोहां विद्याधरवधूं ततः ।।

unmattavratadhṛg vipraḥ sa dṛṣṭvā śobhanāṃ srajam tāṃ yayāce varārohāṃ vidyādharavadhūṃ tataḥ ||

याचिता तेन तन्वङ्गी मालां विद्याधराङ्गना ददौ तस्मै विशालाक्षी सादरं प्रणिपत्य तम ।।

yācitā tena tanvaṅgī mālāṃ vidyādharāṅganā dadau tasmai viśālākṣī sādaraṃ praṇipatya tam ||

ताम आदायात्मनो मूर्ध्नि स्रजम उन्मत्तरूपधृक कृत्वा स विप्रो मैत्रेय परिबभ्राम मेदिनीम ।।

tām ādāyātmano mūrdhni srajam unmattarūpadhṛk kṛtvā sa vipro maitreya paribabhrāma medinīm ||

स ददर्श समायान्तम उन्मत्तैरावतस्थितम त्रैलोक्याधिपतिं देवं सह देवैः शचीपतिम ।।

sa dadarśa samāyāntam unmattairāvatasthitam trailokyādhipatiṃ devaṃ saha devaiḥ śacīpatim ||

ताम आत्मनः स शिरसः स्रजम उन्मत्तषट्पदाम आदायामरराजाय चिक्षेपोन्मत्तवन मुनिः ।।

tām ātmanaḥ sa śirasaḥ srajam unmattaṣaṭpadām ādāyāmararājāya cikṣeponmattavan muniḥ ||

गृहीत्वामरराजेन स्रग ऐरावतमूर्धनि न्यस्ता रराज कैलासशिखरे जाह्नवी यथा ।।

gṛhītvāmararājena srag airāvatamūrdhani nyastā rarāja kailāsaśikhare jāhnavī yathā ||

मदान्धकारिताक्षो ऽसौ गन्धाकृष्टेन वारणः करेणाघ्राय चिक्षेप तां स्रजं धरणीतले ।।

madāndhakāritākṣo 'sau gandhākṛṣṭena vāraṇaḥ kareṇāghrāya cikṣepa tāṃ srajaṃ dharaṇītale ||

ततश चुक्रोध भगवान दुर्वासा मुनिसत्तमः मैत्रेय देवराजानं क्रुद्धश चैतद उवाच ह ।।

tataś cukrodha bhagavān durvāsā munisattamaḥ maitreya devarājānaṃ kruddhaś caitad uvāca ha ||

ऐश्वर्यमददुष्टात्मन्न अतिस्तब्धो ऽसि वासव श्रियो धाम स्रजं यस त्वं मद्दत्तां नाभिनन्दसि ।।

aiśvaryamadaduṣṭātmann atistabdho 'si vāsava śriyo dhāma srajaṃ yas tvaṃ maddattāṃ nābhinandasi ||

प्रसाद इति नोक्तं ते प्रणिपातपुरःसरम हर्षोत्फुल्लकपोलेन न चापि शिरसा धृता ।।

prasāda iti noktaṃ te praṇipātapuraḥsaram harṣotphullakapolena na cāpi śirasā dhṛtā ||

मया दत्ताम इमां मालां यस्मान न बहु मन्यसे त्रैलोक्यश्रीर अतो मूढ विनाशम उपयास्यति ।।

mayā dattām imāṃ mālāṃ yasmān na bahu manyase trailokyaśrīr ato mūḍha vināśam upayāsyati ||

मां मन्यते ऽन्यैः सदृशं नूनं शक्र भवान द्विजैः अतो ऽवमानम अस्मासु मानिना भवता कृतम ।।

māṃ manyate 'nyaiḥ sadṛśaṃ nūnaṃ śakra bhavān dvijaiḥ ato 'vamānam asmāsu māninā bhavatā kṛtam ||

मद्दत्ता भवता यस्मात क्षिप्ता माला महीतले तस्मात प्रणष्टलक्ष्मीकं त्रैलोक्यं ते भविष्यति ।।

maddattā bhavatā yasmāt kṣiptā mālā mahītale tasmāt praṇaṣṭalakṣmīkaṃ trailokyaṃ te bhaviṣyati ||

यस्य संजातकोपस्य भयम एति चराचरम तं त्वं माम अतिगर्वेण देवराजावमन्यसे ।।

yasya saṃjātakopasya bhayam eti carācaram taṃ tvaṃ mām atigarveṇa devarājāvamanyase ||

महेन्द्रो वारणस्कन्धाद अवतीर्य त्वरान्वितः प्रसादयाम आस मुनिं दुर्वाससम अकल्मषम ।।

mahendro vāraṇaskandhād avatīrya tvarānvitaḥ prasādayām āsa muniṃ durvāsasam akalmaṣam ||

प्रसाद्यमानः स तदा प्रणिपातपुरःसरम प्रत्युवाच सहस्राक्षं दुर्वासा मुनिसत्तमः ।।

prasādyamānaḥ sa tadā praṇipātapuraḥsaram pratyuvāca sahasrākṣaṃ durvāsā munisattamaḥ ||

नाहं कृपालुहृदयो न च मां भजते क्षमा अन्ये ते मुनयः शक्र दुर्वाससम अवेहि माम ।।

nāhaṃ kṛpāluhṛdayo na ca māṃ bhajate kṣamā anye te munayaḥ śakra durvāsasam avehi mām ||

गौतमादिभिर अन्यैस त्वं गर्वम आपादितो मुधा अक्षान्तिसारसर्वस्वं दुर्वाससम अवेहि माम ।।

gautamādibhir anyais tvaṃ garvam āpādito mudhā akṣāntisārasarvasvaṃ durvāsasam avehi mām ||

वसिष्ठाद्यैर दयासारैः स्तोत्रं कुर्वद्भिर उच्चकैः गर्वं गतो ऽसि येनैवं माम अप्य अद्यावमन्यसे ।।

vasiṣṭhādyair dayāsāraiḥ stotraṃ kurvadbhir uccakaiḥ garvaṃ gato 'si yenaivaṃ mām apy adyāvamanyase ||

ज्वलज्जटाकलापस्य भृकुटीकुटिलं मुखम निरीक्ष्य कस त्रिभुवने मम यो न गतो भयम ।।

jvalajjaṭākalāpasya bhṛkuṭīkuṭilaṃ mukham nirīkṣya kas tribhuvane mama yo na gato bhayam ||

नाहं क्षमिष्ये बहुना किम उक्तेन शतक्रतो विडम्बनाम इमां भूयः करोष्य अनुनयात्मिकाम ।।

nāhaṃ kṣamiṣye bahunā kim uktena śatakrato viḍambanām imāṃ bhūyaḥ karoṣy anunayātmikām ||

इत्य उक्त्वा प्रययौ विप्रो देवराजो ऽपि तं पुनः आरुह्यैरावतं ब्रह्मन प्रययाव अमरावतीम ।।

ity uktvā prayayau vipro devarājo 'pi taṃ punaḥ āruhyairāvataṃ brahman prayayāv amarāvatīm ||

ततःप्रभृति निःश्रीकं सशक्रं भुवनत्रयम मैत्रेयासीद अपध्वस्तं संक्षीणौषधिवीरुधम ।।

tataḥprabhṛti niḥśrīkaṃ saśakraṃ bhuvanatrayam maitreyāsīd apadhvastaṃ saṃkṣīṇauṣadhivīrudham ||

न यज्ञाः संप्रवर्तन्ते न तपस्यन्ति तापसाः न च दानादिधर्मेषु मनश चक्रे तदा जनः ।।

na yajñāḥ saṃpravartante na tapasyanti tāpasāḥ na ca dānādidharmeṣu manaś cakre tadā janaḥ ||

निःसत्त्वाः सकला लोका लोभाद्युपहतेन्द्रियाः स्वल्पे ऽपि हि बभूवुस ते साभिलाषा द्विजोत्तम ।।

niḥsattvāḥ sakalā lokā lobhādyupahatendriyāḥ svalpe 'pi hi babhūvus te sābhilāṣā dvijottama ||

यतः सत्त्वं ततो लक्ष्मीः सत्त्वं भूत्यनुसारि च निःश्रीकाणां कुतः सत्त्वं विना तेन गुणाः कुतः ।।

yataḥ sattvaṃ tato lakṣmīḥ sattvaṃ bhūtyanusāri ca niḥśrīkāṇāṃ kutaḥ sattvaṃ vinā tena guṇāḥ kutaḥ ||

बलशौर्याद्यभावश च पुरुषाणां गुणैर विना लङ्घनीयः समस्तस्य बलशौर्यविवर्जितः भवत्य अपध्वस्तमतिर लङ्घितः प्रथितः पुमान ।।

balaśauryādyabhāvaś ca puruṣāṇāṃ guṇair vinā laṅghanīyaḥ samastasya balaśauryavivarjitaḥ bhavaty apadhvastamatir laṅghitaḥ prathitaḥ pumān ||

एवम अत्यन्तनिःश्रीके त्रैलोक्ये सत्त्ववर्जिते देवान प्रति बलोद्योगं चक्रुर दैतेयदानवाः ।।

evam atyantaniḥśrīke trailokye sattvavarjite devān prati balodyogaṃ cakrur daiteyadānavāḥ ||

लोभाभिभूता निःश्रीका दैत्याः सत्त्वविवर्जिताः श्रिया विहीनैर निःसत्त्वैर देवैश चक्रुस ततो रणम ।।

lobhābhibhūtā niḥśrīkā daityāḥ sattvavivarjitāḥ śriyā vihīnair niḥsattvair devaiś cakrus tato raṇam ||

विजितास त्रिदशा दैत्यैर इन्द्राद्याः शरणं ययुः पितामहं महाभागं हुताशनपुरोगमाः ।।

vijitās tridaśā daityair indrādyāḥ śaraṇaṃ yayuḥ pitāmahaṃ mahābhāgaṃ hutāśanapurogamāḥ ||

यथावत कथितो देवैर ब्रह्मा प्राह ततः सुरान परावरेशं शरणं व्रजध्वम असुरार्दनम ।।

yathāvat kathito devair brahmā prāha tataḥ surān parāvareśaṃ śaraṇaṃ vrajadhvam asurārdanam ||

उत्पत्तिस्थितिनाशानाम अहेतुं हेतुम ईश्वरम प्रजापतिपतिं विष्णुम अनन्तम अपराजितम ।।

utpattisthitināśānām ahetuṃ hetum īśvaram prajāpatipatiṃ viṣṇum anantam aparājitam ||

प्रधानपुंसोर अजयोः कारणं कार्यभूतयोः प्रणतार्तिहरं विष्णुं स वः श्रेयो विधास्यति ।।

pradhānapuṃsor ajayoḥ kāraṇaṃ kāryabhūtayoḥ praṇatārtiharaṃ viṣṇuṃ sa vaḥ śreyo vidhāsyati ||

एवम उक्त्वा सुरान सर्वान ब्रह्मा लोकपितामहः क्षीरोदस्योत्तरं तीरं तैर एव सहितो ययौ ।।

evam uktvā surān sarvān brahmā lokapitāmahaḥ kṣīrodasyottaraṃ tīraṃ tair eva sahito yayau ||

स गत्वा त्रिदशैः सर्वैः समवेतः पितामहः तुष्टाव वाग्भिर इष्टाभिः परावरपतिं हरिम ।।

sa gatvā tridaśaiḥ sarvaiḥ samavetaḥ pitāmahaḥ tuṣṭāva vāgbhir iṣṭābhiḥ parāvarapatiṃ harim ||

नमामि सर्वं सर्वेशम अनन्तम अजम अव्ययम लोकधामधराधारम अप्रकाशम अभेदिनम ।।

namāmi sarvaṃ sarveśam anantam ajam avyayam lokadhāmadharādhāram aprakāśam abhedinam ||

नारायणम अणीयांसम अशेषाणाम अणीयसाम समस्तानां गरिष्ठं च भूरादीनां गरीयसाम ।।

nārāyaṇam aṇīyāṃsam aśeṣāṇām aṇīyasām samastānāṃ gariṣṭhaṃ ca bhūrādīnāṃ garīyasām ||

यत्र सर्वं यतः सर्वम उत्पन्नं मत्पुरःसरम सर्वभूतश च यो देवः पराणाम अपि यः परः ।।

yatra sarvaṃ yataḥ sarvam utpannaṃ matpuraḥsaram sarvabhūtaś ca yo devaḥ parāṇām api yaḥ paraḥ ||

परः परस्मात पुरुषात परमात्मस्वरूपधृक योगिभिश चिन्त्यते यो ऽसौ मुक्तिहेतोर मुमुक्षुभिः ।।

paraḥ parasmāt puruṣāt paramātmasvarūpadhṛk yogibhiś cintyate yo 'sau muktihetor mumukṣubhiḥ ||

सत्त्वादयो न सन्तीशे यत्र च प्राकृता गुणाः स शुद्धः सर्वशुद्धेभ्यः पुमान आद्यः प्रसीदतु ।।

sattvādayo na santīśe yatra ca prākṛtā guṇāḥ sa śuddhaḥ sarvaśuddhebhyaḥ pumān ādyaḥ prasīdatu ||

कलाकाष्ठानिमेषादि कालसूत्रस्य गोचरे यस्य शक्तिर न शुद्धस्य प्रसीदतु स नो हरिः ।।

kalākāṣṭhānimeṣādi kālasūtrasya gocare yasya śaktir na śuddhasya prasīdatu sa no hariḥ ||

प्रोच्यते परमेशो हि यः शुद्धो ऽप्य उपचारतः प्रसीदतु स नो विष्णुर आत्मा यः सर्वदेहिनाम ।।

procyate parameśo hi yaḥ śuddho 'py upacārataḥ prasīdatu sa no viṣṇur ātmā yaḥ sarvadehinām ||

यः कारणं च कार्यं च कारणस्यापि कारणम कार्यस्यापि च यः कार्यं प्रसीदतु स नो हरिः ।।

yaḥ kāraṇaṃ ca kāryaṃ ca kāraṇasyāpi kāraṇam kāryasyāpi ca yaḥ kāryaṃ prasīdatu sa no hariḥ ||

कार्यकार्यस्य यत कार्यं तत्कार्यस्यापि यः स्वयम तत्कार्यकार्यभूतो यस ततश च प्रणतो ऽस्मि तम ।।

kāryakāryasya yat kāryaṃ tatkāryasyāpi yaḥ svayam tatkāryakāryabhūto yas tataś ca praṇato 'smi tam ||

कारणं कारणस्यापि तस्य कारणकारणम तत्कारणानां हेतुं तं प्रणतो ऽस्मि सुरेश्वरम ।।

kāraṇaṃ kāraṇasyāpi tasya kāraṇakāraṇam tatkāraṇānāṃ hetuṃ taṃ praṇato 'smi sureśvaram ||

भोक्तारं भोज्यभूतं च स्रष्टारं सृज्यम एव च कार्यकर्तृस्वरूपं तं प्रणतो ऽस्मि परं पदम ।।

bhoktāraṃ bhojyabhūtaṃ ca sraṣṭāraṃ sṛjyam eva ca kāryakartṛsvarūpaṃ taṃ praṇato 'smi paraṃ padam ||

विशुद्धबोधवन नित्यम अजम अक्षयम अव्ययम अव्यक्तम अविकारं यत तद विष्णोः परमं पदम ।।

viśuddhabodhavan nityam ajam akṣayam avyayam avyaktam avikāraṃ yat tad viṣṇoḥ paramaṃ padam ||

न स्थूलं न च सूक्ष्मं यन न विशेषणगोचरम तत पदं परमं विष्णोः प्रणमामि सदामलम ।।

na sthūlaṃ na ca sūkṣmaṃ yan na viśeṣaṇagocaram tat padaṃ paramaṃ viṣṇoḥ praṇamāmi sadāmalam ||

यस्यायुतायुतांशांशे विश्वशक्तिर इयं स्थिता परब्रह्मस्वरूपस्य प्रणमामि तम अव्ययम ।।

yasyāyutāyutāṃśāṃśe viśvaśaktir iyaṃ sthitā parabrahmasvarūpasya praṇamāmi tam avyayam ||

यन न देवा न मुनयो न चाहं न च शंकरः जानन्ति परमेशस्य तद विष्णोः परमं पदम ।।

yan na devā na munayo na cāhaṃ na ca śaṃkaraḥ jānanti parameśasya tad viṣṇoḥ paramaṃ padam ||

यद योगिनः सदोद्युक्ताः पुण्यपापक्षये ऽक्षयम पश्यन्ति प्रणवे चिन्त्यं तद विष्णोः परमं पदम ।।

yad yoginaḥ sadodyuktāḥ puṇyapāpakṣaye 'kṣayam paśyanti praṇave cintyaṃ tad viṣṇoḥ paramaṃ padam ||

शक्तयो यस्य देवस्य ब्रह्मविष्णुशिवात्मिकाः भवन्त्य अभूतपूर्वस्य तद विष्णोः परमं पदम ।।

śaktayo yasya devasya brahmaviṣṇuśivātmikāḥ bhavanty abhūtapūrvasya tad viṣṇoḥ paramaṃ padam ||

सर्वेश सर्वभूतात्मन सर्व सर्वाश्रयाच्युत प्रसीद विष्णो भक्तानां व्रज नो दृष्टिगोचरम ।।

sarveśa sarvabhūtātman sarva sarvāśrayācyuta prasīda viṣṇo bhaktānāṃ vraja no dṛṣṭigocaram ||

इत्य उदीरितम आकर्ण्य ब्रह्मणस त्रिदशास ततः प्रणम्योचुः प्रसीदेति व्रज नो दृष्टिगोचरम ।।

ity udīritam ākarṇya brahmaṇas tridaśās tataḥ praṇamyocuḥ prasīdeti vraja no dṛṣṭigocaram ||

यन नायं भगवान ब्रह्मा जानाति परमं पदम तं नताः स्मो जगद्धाम तव सर्वगताच्युत ।।

yan nāyaṃ bhagavān brahmā jānāti paramaṃ padam taṃ natāḥ smo jagaddhāma tava sarvagatācyuta ||

इत्य अन्ते वचसस तेषां देवानां ब्रह्मणस तथा ऊचुर देवर्षयः सर्वे बृहस्पतिपुरोगमाः ।।

ity ante vacasas teṣāṃ devānāṃ brahmaṇas tathā ūcur devarṣayaḥ sarve bṛhaspatipurogamāḥ ||

आद्यो यज्ञः पुमान ईड्यो यः पूर्वेषां च पूर्वजः तं नताः स्मो जगत्स्रष्टुः स्रष्टारम अविशेषणम ।।

ādyo yajñaḥ pumān īḍyo yaḥ pūrveṣāṃ ca pūrvajaḥ taṃ natāḥ smo jagatsraṣṭuḥ sraṣṭāram aviśeṣaṇam ||

भगवन भूतभव्येश यज्ञमूर्तिधराव्यय प्रसीद प्रणतानां त्वं सर्वेषां देहि दर्शनम ।।

bhagavan bhūtabhavyeśa yajñamūrtidharāvyaya prasīda praṇatānāṃ tvaṃ sarveṣāṃ dehi darśanam ||

एष ब्रह्मा तथैवायं सह रुद्रैस त्रिलोचनः सर्वादित्यैः समं पूषा पावको ऽयं सहाग्निभिः ।।

eṣa brahmā tathaivāyaṃ saha rudrais trilocanaḥ sarvādityaiḥ samaṃ pūṣā pāvako 'yaṃ sahāgnibhiḥ ||

अश्विनौ वसवश चेमे सर्वे चैते मरुद्गणाः साध्या विश्वे तथा देवा देवेन्द्रश चायम ईश्वरः ।।

aśvinau vasavaś ceme sarve caite marudgaṇāḥ sādhyā viśve tathā devā devendraś cāyam īśvaraḥ ||

प्रणामप्रवणा नाथ दैत्यसैन्यपराजिताः शरणं त्वाम अनुप्राप्ताः समस्ता देवतागणाः ।।

praṇāmapravaṇā nātha daityasainyaparājitāḥ śaraṇaṃ tvām anuprāptāḥ samastā devatāgaṇāḥ ||

एवं संस्तूयमानस तु भगवाञ छङ्खचक्रधृक जगाम दर्शनं तेषां मैत्रेय परमेश्वरः ।।

evaṃ saṃstūyamānas tu bhagavāñ chaṅkhacakradhṛk jagāma darśanaṃ teṣāṃ maitreya parameśvaraḥ ||

तं दृष्ट्वा ते तदा देवाः शङ्खचक्रगदाधरम अपूर्वरूपसंस्थानं तेजसां राशिम ऊर्जितम ।।

taṃ dṛṣṭvā te tadā devāḥ śaṅkhacakragadādharam apūrvarūpasaṃsthānaṃ tejasāṃ rāśim ūrjitam ||

प्रणम्य प्रणताः पूर्वं संक्षोभस्तिमितेक्षणाः तुष्टुवुः पुण्डरीकाक्षं पितामहपुरोगमाः ।।

praṇamya praṇatāḥ pūrvaṃ saṃkṣobhastimitekṣaṇāḥ tuṣṭuvuḥ puṇḍarīkākṣaṃ pitāmahapurogamāḥ ||

नमो नमस ते विश्वेश त्वं ब्रह्मा त्वं पिनाकधृक इन्द्रस त्वम अग्निः पवनो वरुणः सविता यमः वसवो मरुतः साध्या विश्वेदेवगणा भवान ।।

namo namas te viśveśa tvaṃ brahmā tvaṃ pinākadhṛk indras tvam agniḥ pavano varuṇaḥ savitā yamaḥ vasavo marutaḥ sādhyā viśvedevagaṇā bhavān ||

यो ऽयं तवागतो देव समीपं देवतागणः स त्वम एव जगत्स्रष्टा यतः सर्वगतो भवान ।।

yo 'yaṃ tavāgato deva samīpaṃ devatāgaṇaḥ sa tvam eva jagatsraṣṭā yataḥ sarvagato bhavān ||

त्वं यज्ञस त्वं वषट्कारस त्वम ओङ्कारः प्रजापतिः वेत्ता वेद्यं च सर्वात्मंस त्वन्मयं चाखिलं जगत ।।

tvaṃ yajñas tvaṃ vaṣaṭkāras tvam oṅkāraḥ prajāpatiḥ vettā vedyaṃ ca sarvātmaṃs tvanmayaṃ cākhilaṃ jagat ||

त्वाम आर्ताः शरणं विष्णो प्रयाता दैत्यनिर्जिताः वयं प्रसीद सर्वात्मंस तेजसाप्याययस्व नः ।।

tvām ārtāḥ śaraṇaṃ viṣṇo prayātā daityanirjitāḥ vayaṃ prasīda sarvātmaṃs tejasāpyāyayasva naḥ ||

तावद आर्तिस तथा वाञ्छा तावन मोहस तथासुखम यावन नायाति शरणं त्वाम अशेषाघनाशनम ।।

tāvad ārtis tathā vāñchā tāvan mohas tathāsukham yāvan nāyāti śaraṇaṃ tvām aśeṣāghanāśanam ||

त्वं प्रसादं प्रसन्नात्मन प्रपन्नानां कुरुष्व नः तेजसां नाथ सर्वेषां स्वशक्त्याप्यायनं कुरु ।।

tvaṃ prasādaṃ prasannātman prapannānāṃ kuruṣva naḥ tejasāṃ nātha sarveṣāṃ svaśaktyāpyāyanaṃ kuru ||

एवं संस्तूयमानस तु प्रणतैर अमरैर हरिः प्रसन्नदृष्टिर भगवान इदम आह स विश्वकृत ।।

evaṃ saṃstūyamānas tu praṇatair amarair hariḥ prasannadṛṣṭir bhagavān idam āha sa viśvakṛt ||

तेजसो भवतां देवाः करिष्याम्य उपबृंहणम वदाम्य अहं यत क्रियतां भवद्भिस तद इदं सुराः ।।

tejaso bhavatāṃ devāḥ kariṣyāmy upabṛṃhaṇam vadāmy ahaṃ yat kriyatāṃ bhavadbhis tad idaṃ surāḥ ||

आनीय सहिता दैत्यैः क्षीराब्धौ सकलौषधीः मन्थानं मन्दरं कृत्वा नेत्रं कृत्वा तु वासुकिम मथ्यताम अमृतं देवाः सहाये मय्य अवस्थिते ।।

ānīya sahitā daityaiḥ kṣīrābdhau sakalauṣadhīḥ manthānaṃ mandaraṃ kṛtvā netraṃ kṛtvā tu vāsukim mathyatām amṛtaṃ devāḥ sahāye mayy avasthite ||

सामपूर्वं च दैतेयास तत्र साहाय्यकर्मणि सामान्यफलभोक्तारो यूयं वाच्या भविष्यथ ।।

sāmapūrvaṃ ca daiteyās tatra sāhāyyakarmaṇi sāmānyaphalabhoktāro yūyaṃ vācyā bhaviṣyatha ||

मथ्यमाने च तत्राब्धौ यत समुत्पद्यते ऽमृतम तत्पानाद बलिनो यूयम अमराश च भविष्यथ ।।

mathyamāne ca tatrābdhau yat samutpadyate 'mṛtam tatpānād balino yūyam amarāś ca bhaviṣyatha ||

तथा चाहं करिष्यामि ते यथा त्रिदशद्विषः न प्राप्स्यन्त्य अमृतं देवाः केवलं क्लेशभागिनः ।।

tathā cāhaṃ kariṣyāmi te yathā tridaśadviṣaḥ na prāpsyanty amṛtaṃ devāḥ kevalaṃ kleśabhāginaḥ ||

इत्य उक्ता देवदेवेन सर्व एव ततः सुराः संधानम असुरैः कृत्वा यत्नवन्तो ऽमृते ऽभवन ।।

ity uktā devadevena sarva eva tataḥ surāḥ saṃdhānam asuraiḥ kṛtvā yatnavanto 'mṛte 'bhavan ||

नानौषधीः समानीय देवदैतेयदानवाः क्षिप्त्वा क्षीराब्धिपयसि शरदभ्रामलत्विषि ।।

nānauṣadhīḥ samānīya devadaiteyadānavāḥ kṣiptvā kṣīrābdhipayasi śaradabhrāmalatviṣi ||

मन्थानं मन्दरं कृत्वा नेत्रं कृत्वा च वासुकिम ततो मथितुम आरब्धा मैत्रेय तरसामृतम ।।

manthānaṃ mandaraṃ kṛtvā netraṃ kṛtvā ca vāsukim tato mathitum ārabdhā maitreya tarasāmṛtam ||

विबुधाः सहिताः सर्वे यतः पुच्छं ततः कृताः कृष्णेन वासुकेर दैत्याः पूर्वकाये निवेशिताः ।।

vibudhāḥ sahitāḥ sarve yataḥ pucchaṃ tataḥ kṛtāḥ kṛṣṇena vāsuker daityāḥ pūrvakāye niveśitāḥ ||

ते तस्य फणनिःश्वासवह्निनापहतत्विषः निस्तेजसो ऽसुराः सर्वे बभूवुर अमितद्युते ।।

te tasya phaṇaniḥśvāsavahnināpahatatviṣaḥ nistejaso 'surāḥ sarve babhūvur amitadyute ||

तेनैव मुखनिःश्वासवायुनास्तबलाहकैः पुच्छप्रदेशे वर्षद्भिस तदा चाप्यायिताः सुराः ।।

tenaiva mukhaniḥśvāsavāyunāstabalāhakaiḥ pucchapradeśe varṣadbhis tadā cāpyāyitāḥ surāḥ ||

क्षीरोदमध्ये भगवान कूर्मरूपी स्वयं हरिः मन्दराद्रेर अधिष्ठानं भ्रमतो ऽभून महामुने ।।

kṣīrodamadhye bhagavān kūrmarūpī svayaṃ hariḥ mandarādrer adhiṣṭhānaṃ bhramato 'bhūn mahāmune ||

रूपेणान्येन देवानां मध्ये चक्रगदाधरः चकर्ष नागराजानं दैत्यमध्ये ऽपरेण च ।।

rūpeṇānyena devānāṃ madhye cakragadādharaḥ cakarṣa nāgarājānaṃ daityamadhye 'pareṇa ca ||

उपर्य आक्रान्तवाञ छैलं बृहद्रूपेण केशवः तथापरेण मैत्रेय यन न दृष्टं सुरासुरैः ।।

upary ākrāntavāñ chailaṃ bṛhadrūpeṇa keśavaḥ tathāpareṇa maitreya yan na dṛṣṭaṃ surāsuraiḥ ||

तेजसा नागराजानं तथाप्यायितवान हरिः अन्येन तेजसा देवान उपबृंहितवान विभुः ।।

tejasā nāgarājānaṃ tathāpyāyitavān hariḥ anyena tejasā devān upabṛṃhitavān vibhuḥ ||

मथ्यमाने ततस तस्मिन क्षीराब्धौ देवदानवैः हविर्धामाभवत पूर्वं सुरभिः सुरपूजिता ।।

mathyamāne tatas tasmin kṣīrābdhau devadānavaiḥ havirdhāmābhavat pūrvaṃ surabhiḥ surapūjitā ||

जग्मुर मुदं ततो देवा दानवाश च महामुने व्याक्षिप्तचेतसश चैव बभूवुः स्तिमितेक्षणाः ।।

jagmur mudaṃ tato devā dānavāś ca mahāmune vyākṣiptacetasaś caiva babhūvuḥ stimitekṣaṇāḥ ||

किम एतद इति सिद्धानां दिवि चिन्तयतां ततः बभूव वारुणी देवी मदाघूर्णितलोचना ।।

kim etad iti siddhānāṃ divi cintayatāṃ tataḥ babhūva vāruṇī devī madāghūrṇitalocanā ||

कृतावर्तात ततस तस्मात क्षीरोदाद वासयञ जगत गन्धेन पारिजातो ऽभूद देवस्त्रीनन्दनस तरुः ।।

kṛtāvartāt tatas tasmāt kṣīrodād vāsayañ jagat gandhena pārijāto 'bhūd devastrīnandanas taruḥ ||

रूपौदार्यगुणोपेतस ततश चाप्सरसां गणः क्षीरोदधेः समुत्पन्नो मैत्रेय परमाद्भुतः ।।

rūpaudāryaguṇopetas tataś cāpsarasāṃ gaṇaḥ kṣīrodadheḥ samutpanno maitreya paramādbhutaḥ ||

ततः शीतांशुर अभवज जगृहे तं महेश्वरः जगृहुश च विषं नागाः क्षीरोदाब्धिसमुत्थितम ।।

tataḥ śītāṃśur abhavaj jagṛhe taṃ maheśvaraḥ jagṛhuś ca viṣaṃ nāgāḥ kṣīrodābdhisamutthitam ||

ततो धन्वन्तरिर देवः श्वेताम्बरधरः स्वयम बिभ्रत्कमण्डलुं पूर्णम अमृतस्य समुत्थितः ।।

tato dhanvantarir devaḥ śvetāmbaradharaḥ svayam bibhratkamaṇḍaluṃ pūrṇam amṛtasya samutthitaḥ ||

ततः स्वस्थमनस्कास ते सर्वे दैतेयदानवाः बभूवुर मुदिताः सद्यो मैत्रेय मुनिभिः सह ।।

tataḥ svasthamanaskās te sarve daiteyadānavāḥ babhūvur muditāḥ sadyo maitreya munibhiḥ saha ||

ततः स्फुरत्कान्तिमती विकासिकमले स्थिता श्रीर देवी पयसस तस्माद उत्थिता धृतपङ्कजा ।।

tataḥ sphuratkāntimatī vikāsikamale sthitā śrīr devī payasas tasmād utthitā dhṛtapaṅkajā ||

तां तुष्टुवुर मुदा युक्ताः श्रीसूक्तेन महर्षयः ।।

tāṃ tuṣṭuvur mudā yuktāḥ śrīsūktena maharṣayaḥ ||

विश्वावसुमुखास तस्या गन्धर्वाः पुरतो जगुः घृताचीप्रमुखा ब्रह्मन ननृतुश चाप्सरोगणाः ।।

viśvāvasumukhās tasyā gandharvāḥ purato jaguḥ ghṛtācīpramukhā brahman nanṛtuś cāpsarogaṇāḥ ||

गङ्गाद्याः सरितस तोयैः स्नानार्थम उपतस्थिरे दिग्गजा हेमपात्रस्थम आदाय विमलं जलम स्नापयां चक्रिरे देवीं सर्वलोकमहेश्वरीम ।।

gaṅgādyāḥ saritas toyaiḥ snānārtham upatasthire diggajā hemapātrastham ādāya vimalaṃ jalam snāpayāṃ cakrire devīṃ sarvalokamaheśvarīm ||

क्षीरोदो रूपधृक तस्यै मालाम अम्लानपङ्कजाम ददौ विभूषणान्य अङ्गे विश्वकर्मा चकार ह ।।

kṣīrodo rūpadhṛk tasyai mālām amlānapaṅkajām dadau vibhūṣaṇāny aṅge viśvakarmā cakāra ha ||

दिव्यमाल्याम्बरधरा स्नाता भूषणभूषिता पश्यतां सर्वदेवानां ययौ वक्षःस्थलं हरेः ।।

divyamālyāmbaradharā snātā bhūṣaṇabhūṣitā paśyatāṃ sarvadevānāṃ yayau vakṣaḥsthalaṃ hareḥ ||

ततो ऽवलोकिता देवा हरिवक्षःस्थलस्थया लक्ष्म्या मैत्रेय सहसा परां निर्वृतिम आगताः ।।

tato 'valokitā devā harivakṣaḥsthalasthayā lakṣmyā maitreya sahasā parāṃ nirvṛtim āgatāḥ ||

उद्वेगं परमं जग्मुर दैत्या विष्णुपराङ्मुखाः त्यक्ता लक्ष्म्या महाभाग विप्रचित्तिपुरोगमाः ।।

udvegaṃ paramaṃ jagmur daityā viṣṇuparāṅmukhāḥ tyaktā lakṣmyā mahābhāga vipracittipurogamāḥ ||

ततस ते जगृहुर दैत्या धन्वन्तरिकरे स्थितम कमण्डलुं महावीर्या यत्रास्ते तद द्विजामृतम ।।

tatas te jagṛhur daityā dhanvantarikare sthitam kamaṇḍaluṃ mahāvīryā yatrāste tad dvijāmṛtam ||

मायया मोहयित्वा तान विष्णुः स्त्रीरूपम आस्थितः दानवेभ्यस तद आदाय देवेभ्यः प्रददौ विभुः ।।

māyayā mohayitvā tān viṣṇuḥ strīrūpam āsthitaḥ dānavebhyas tad ādāya devebhyaḥ pradadau vibhuḥ ||

ततः पपुः सुरगणाः शक्राद्यास तत तदामृतम उद्यतायुधनिस्त्रिंशा दैत्यास तांश च समभ्ययुः ।।

tataḥ papuḥ suragaṇāḥ śakrādyās tat tadāmṛtam udyatāyudhanistriṃśā daityās tāṃś ca samabhyayuḥ ||

पीते ऽमृते च बलिभिर देवैर दैत्यचमूस तदा वध्यमाना दिशो भेजे पातालं च विवेश वै ।।

pīte 'mṛte ca balibhir devair daityacamūs tadā vadhyamānā diśo bheje pātālaṃ ca viveśa vai ||

ततो देवा मुदा युक्ताः शङ्खचक्रगदाधरम प्रणिपत्य यथापूर्वम अशासंस तत त्रिविष्टपम ।।

tato devā mudā yuktāḥ śaṅkhacakragadādharam praṇipatya yathāpūrvam aśāsaṃs tat triviṣṭapam ||

ततः प्रसन्नभाः सूर्यः प्रययौ स्वेन वर्त्मना ज्योतींषि च यथामार्गं प्रययुर मुनिसत्तम ।।

tataḥ prasannabhāḥ sūryaḥ prayayau svena vartmanā jyotīṃṣi ca yathāmārgaṃ prayayur munisattama ||

जज्वाल भगवांश चोच्चैश चारुदीप्तिर विभावसुः धर्मे च सर्वभूतानां तदा मतिर अजायत ।।

jajvāla bhagavāṃś coccaiś cārudīptir vibhāvasuḥ dharme ca sarvabhūtānāṃ tadā matir ajāyata ||

श्रिया जुष्टं च त्रैलोक्यं बभूव द्विजसत्तम शक्रश च त्रिदशश्रेष्ठः पुनः श्रीमान अजायत ।।

śriyā juṣṭaṃ ca trailokyaṃ babhūva dvijasattama śakraś ca tridaśaśreṣṭhaḥ punaḥ śrīmān ajāyata ||

सिंहासनगतः शक्रः संप्राप्य त्रिदिवं पुनः देवराज्ये स्थितो देवीं तुष्टावाब्जकरां ततः ।।

siṃhāsanagataḥ śakraḥ saṃprāpya tridivaṃ punaḥ devarājye sthito devīṃ tuṣṭāvābjakarāṃ tataḥ ||

नमस्ये सर्वलोकानां जननीम अब्जसंभवाम श्रियम उन्निद्रपद्माक्षीं विष्णुवक्षःस्थलस्थिताम ।।

namasye sarvalokānāṃ jananīm abjasaṃbhavām śriyam unnidrapadmākṣīṃ viṣṇuvakṣaḥsthalasthitām ||

त्वं सिद्धिस त्वं स्वधा स्वाहा सुधा त्वं लोकपावनी संध्या रात्रिः प्रभा भूतिर मेधा श्रद्धा सरस्वती ।।

tvaṃ siddhis tvaṃ svadhā svāhā sudhā tvaṃ lokapāvanī saṃdhyā rātriḥ prabhā bhūtir medhā śraddhā sarasvatī ||

यज्ञविद्या महाविद्या गुह्यविद्या च शोभने आत्मविद्या च देवि त्वं विमुक्तिफलदायिनी ।।

yajñavidyā mahāvidyā guhyavidyā ca śobhane ātmavidyā ca devi tvaṃ vimuktiphaladāyinī ||

आन्वीक्षिकी त्रयी वार्ता दण्डनीतिस त्वम एव च सौम्यासौम्यैर जगद रूपैस त्वयैतद देवि पूरितम ।।

ānvīkṣikī trayī vārtā daṇḍanītis tvam eva ca saumyāsaumyair jagad rūpais tvayaitad devi pūritam ||

का त्व अन्या त्वाम ऋते देवि सर्वयज्ञमयं वपुः अध्यास्ते देवदेवस्य योगिचिन्त्यं गदाभृतः ।।

kā tv anyā tvām ṛte devi sarvayajñamayaṃ vapuḥ adhyāste devadevasya yogicintyaṃ gadābhṛtaḥ ||

त्वया देवि परित्यक्तं सकलं भुवनत्रयम विनष्टप्रायम अभवत त्वयेदानीं समेधितम ।।

tvayā devi parityaktaṃ sakalaṃ bhuvanatrayam vinaṣṭaprāyam abhavat tvayedānīṃ samedhitam ||

दाराः पुत्रास तथागारं सुहृद्धान्यधनादिकम भवत्य एतन महाभागे नित्यं त्वद्वीक्षणान नृणाम ।।

dārāḥ putrās tathāgāraṃ suhṛddhānyadhanādikam bhavaty etan mahābhāge nityaṃ tvadvīkṣaṇān nṛṇām ||

शरीरारोग्यम ऐश्वर्यम अरिपक्षक्षयः सुखम देवि त्वद्दृष्टिदृष्टानां पुरुषाणां न दुर्लभम ।।

śarīrārogyam aiśvaryam aripakṣakṣayaḥ sukham devi tvaddṛṣṭidṛṣṭānāṃ puruṣāṇāṃ na durlabham ||

त्वं माता सर्वभूतानां देवदेवो हरिः पिता त्वयैतद विष्णुना चाम्ब जगद व्याप्तं चराचरम ।।

tvaṃ mātā sarvabhūtānāṃ devadevo hariḥ pitā tvayaitad viṣṇunā cāmba jagad vyāptaṃ carācaram ||

मा नः कोशं तथा गोष्ठं मा गृहं मा परिच्छदम मा शरीरं कलत्रं च त्यजेथाः सर्वपावनि ।।

mā naḥ kośaṃ tathā goṣṭhaṃ mā gṛhaṃ mā paricchadam mā śarīraṃ kalatraṃ ca tyajethāḥ sarvapāvani ||

मा पुत्रान मा सुहृद्वर्गान मा पशून मा विभूषणम त्यजेथा मम देवस्य विष्णोर वक्षःस्थलालये ।।

mā putrān mā suhṛdvargān mā paśūn mā vibhūṣaṇam tyajethā mama devasya viṣṇor vakṣaḥsthalālaye ||

सत्त्वेन सत्यशौचाभ्यां तथा शीलादिभिर गुणैः त्यज्यन्ते ते नराः सद्यः संत्यक्ता ये त्वयामले ।।

sattvena satyaśaucābhyāṃ tathā śīlādibhir guṇaiḥ tyajyante te narāḥ sadyaḥ saṃtyaktā ye tvayāmale ||

त्वयावलोकिताः सद्यः शीलाद्यैर अखिलैर गुणैः कुलैश्वर्यैश च युज्यन्ते पुरुषा निर्गुणा अपि ।।

tvayāvalokitāḥ sadyaḥ śīlādyair akhilair guṇaiḥ kulaiśvaryaiś ca yujyante puruṣā nirguṇā api ||

स श्लाघ्यः स गुणी धन्यः स कुलीनः स बुद्धिमान स शूरः स च विक्रान्तो यस त्वया देवि वीक्षितः ।।

sa ślāghyaḥ sa guṇī dhanyaḥ sa kulīnaḥ sa buddhimān sa śūraḥ sa ca vikrānto yas tvayā devi vīkṣitaḥ ||

सद्यो वैगुण्यम आयान्ति शीलाद्याः सकला गुणाः पराङ्मुखी जगद्धात्री यस्य त्वं विष्णुवल्लभे ।।

sadyo vaiguṇyam āyānti śīlādyāḥ sakalā guṇāḥ parāṅmukhī jagaddhātrī yasya tvaṃ viṣṇuvallabhe ||

न ते वर्णयितुं शक्ता गुणाञ जिह्वापि वेधसः प्रसीद देवि पद्माक्षि मास्मांस त्याक्षीः कदाचन ।।

na te varṇayituṃ śaktā guṇāñ jihvāpi vedhasaḥ prasīda devi padmākṣi māsmāṃs tyākṣīḥ kadācana ||

एवं श्रीः संस्तुता सम्यक प्राह हृष्टा शतक्रतुम शृण्वतां सर्वदेवानां सर्वभूतस्थिता द्विज ।।

evaṃ śrīḥ saṃstutā samyak prāha hṛṣṭā śatakratum śṛṇvatāṃ sarvadevānāṃ sarvabhūtasthitā dvija ||

परितुष्टास्मि देवेश स्तोत्रेणानेन ते हरे वरं वृणीष्व यस त्व इष्टो वरदाहं तवागता ।।

parituṣṭāsmi deveśa stotreṇānena te hare varaṃ vṛṇīṣva yas tv iṣṭo varadāhaṃ tavāgatā ||

वरदा यदि मे देवि वरार्हो यदि चाप्य अहम त्रैलोक्यं न त्वया त्याज्यम एष मे ऽस्तु वरः परः ।।

varadā yadi me devi varārho yadi cāpy aham trailokyaṃ na tvayā tyājyam eṣa me 'stu varaḥ paraḥ ||

स्तोत्रेण यस तथैतेन त्वां स्तोष्यत्य अब्धिसंभवे स त्वया न परित्याज्यो द्वितीयो ऽस्तु वरो मम ।।

stotreṇa yas tathaitena tvāṃ stoṣyaty abdhisaṃbhave sa tvayā na parityājyo dvitīyo 'stu varo mama ||

त्रैलोक्यं त्रिदशश्रेष्ठ न संत्यक्ष्यामि वासव दत्तो वरो मयायं ते स्तोत्राराधनतुष्टया ।।

trailokyaṃ tridaśaśreṣṭha na saṃtyakṣyāmi vāsava datto varo mayāyaṃ te stotrārādhanatuṣṭayā ||

यश च सायं तथा प्रातः स्तोत्रेणानेन मानवः मां स्तोष्यति न तस्याहं भविष्यामि पराङ्मुखी ।।

yaś ca sāyaṃ tathā prātaḥ stotreṇānena mānavaḥ māṃ stoṣyati na tasyāhaṃ bhaviṣyāmi parāṅmukhī ||

एवं ददौ वरौ देवी देवराजाय वै पुरा मैत्रेय श्रीर महाभागा स्तोत्राराधनतोषिता ।।

evaṃ dadau varau devī devarājāya vai purā maitreya śrīr mahābhāgā stotrārādhanatoṣitā ||

भृगोः ख्यात्यां समुत्पन्ना श्रीः पूर्वम उदधेः पुनः देवदानवयत्नेन प्रसूतामृतमन्थने ।।

bhṛgoḥ khyātyāṃ samutpannā śrīḥ pūrvam udadheḥ punaḥ devadānavayatnena prasūtāmṛtamanthane ||

एवं यदा जगत्स्वामी देवदेवो जनार्दनः अवतारं करोत्य एषा तदा श्रीस तत्सहायिनी ।।

evaṃ yadā jagatsvāmī devadevo janārdanaḥ avatāraṃ karoty eṣā tadā śrīs tatsahāyinī ||

पुनश च पद्मा संभूता आदित्यो ऽभूद यदा हरिः यदा तु भार्गवो रामस तदाभूद धरणी त्व इयम ।।

punaś ca padmā saṃbhūtā ādityo 'bhūd yadā hariḥ yadā tu bhārgavo rāmas tadābhūd dharaṇī tv iyam ||

राघवत्वे ऽभवत सीता रुक्मिणी कृष्णजन्मनि अन्येषु चावतारेषु विष्णोर एषा सहायिनी ।।

rāghavatve 'bhavat sītā rukmiṇī kṛṣṇajanmani anyeṣu cāvatāreṣu viṣṇor eṣā sahāyinī ||

देवत्वे देवदेहेयं मनुष्यत्वे च मानुषी विष्णोर देहानुरूपां वै करोत्य एषात्मनस तनुम ।।

devatve devadeheyaṃ manuṣyatve ca mānuṣī viṣṇor dehānurūpāṃ vai karoty eṣātmanas tanum ||

यश चैतच छृणुयाज जन्म लक्ष्म्या यश च पठेन नरः श्रियो न विच्युतिस तस्य गृहे यावत कुलत्रयम ।।

yaś caitac chṛṇuyāj janma lakṣmyā yaś ca paṭhen naraḥ śriyo na vicyutis tasya gṛhe yāvat kulatrayam ||

पठ्यते येषु चैवेयं गृहेषु श्रीस्तुतिर मुने अलक्ष्मीः कलहाधारा न तेष्व आस्ते कदाचन ।।

paṭhyate yeṣu caiveyaṃ gṛheṣu śrīstutir mune alakṣmīḥ kalahādhārā na teṣv āste kadācana ||

एतत ते कथितं ब्रह्मन यन मां त्वं परिपृच्छसि क्षीराब्धौ श्रीर यथा जाता पूर्वं भृगुसुता सती ।।

etat te kathitaṃ brahman yan māṃ tvaṃ paripṛcchasi kṣīrābdhau śrīr yathā jātā pūrvaṃ bhṛgusutā satī ||

इति सकलविभूत्यवाप्तिहेतुः स्तुतिर इयम इन्द्रमुखोद्गता हि लक्ष्म्याः अनुदिनम इह पठ्यते नृभिर यैर वसति न तेषु कदाचिद अप्य अलक्ष्मीः ।।

iti sakalavibhūtyavāptihetuḥ stutir iyam indramukhodgatā hi lakṣmyāḥ anudinam iha paṭhyate nṛbhir yair vasati na teṣu kadācid apy alakṣmīḥ ||