ब्रह्मा नारायणाख्यो ऽसौ कल्पादौ भगवान यथा ससर्ज सर्वभूतानि तद आचक्ष्व महामुने ।।

brahmā nārāyaṇākhyo 'sau kalpādau bhagavān yathā sasarja sarvabhūtāni tad ācakṣva mahāmune ||

प्रजाः ससर्ज भगवान ब्रह्मा नारायणात्मकः प्रजापतिपतिर देवो यथा तन मे निशामय ।।

prajāḥ sasarja bhagavān brahmā nārāyaṇātmakaḥ prajāpatipatir devo yathā tan me niśāmaya ||

अतीतकल्पावसाने निशासुप्तोत्थितः प्रभुः सत्त्वोद्रिक्तस तथा ब्रह्मा शून्यं लोकम अवैक्षत ।।

atītakalpāvasāne niśāsuptotthitaḥ prabhuḥ sattvodriktas tathā brahmā śūnyaṃ lokam avaikṣata ||

नारायणः परो ऽचिन्त्यः परेषाम अपि स प्रभुः ब्रह्मस्वरूपी भगवान अनादिः सर्वसंभवः ।।

nārāyaṇaḥ paro 'cintyaḥ pareṣām api sa prabhuḥ brahmasvarūpī bhagavān anādiḥ sarvasaṃbhavaḥ ||

इमं चोदाहरन्त्य अत्र श्लोकं नारायणं प्रति ब्रह्मस्वरूपिणं देवं जगतः प्रभवाप्ययम ।।

imaṃ codāharanty atra ślokaṃ nārāyaṇaṃ prati brahmasvarūpiṇaṃ devaṃ jagataḥ prabhavāpyayam ||

आपो नारा इति प्रोक्ता आपो वै नरसूनवः अयनं तस्य ताः पूर्वं तेन नारायणः स्मृतः ।।

āpo nārā iti proktā āpo vai narasūnavaḥ ayanaṃ tasya tāḥ pūrvaṃ tena nārāyaṇaḥ smṛtaḥ ||

तोयान्तः स महीं ज्ञात्वा जगत्य एकार्णवे प्रभुः अनुमानात तदुद्धारं कर्तुकामः प्रजापतिः ।।

toyāntaḥ sa mahīṃ jñātvā jagaty ekārṇave prabhuḥ anumānāt taduddhāraṃ kartukāmaḥ prajāpatiḥ ||

अकरोत स तनूम अन्यां कल्पादिषु यथा पुरा मत्स्यकूर्मादिकां तद्वद वाराहं वपुर आस्थितः ।।

akarot sa tanūm anyāṃ kalpādiṣu yathā purā matsyakūrmādikāṃ tadvad vārāhaṃ vapur āsthitaḥ ||

वेदयज्ञमयं रूपम अशेषजगतः स्थितौ स्थितः स्थिरात्मा सर्वात्मा परमात्मा प्रजापतिः ।।

vedayajñamayaṃ rūpam aśeṣajagataḥ sthitau sthitaḥ sthirātmā sarvātmā paramātmā prajāpatiḥ ||

जनलोकगतैः सिद्धैः सनकाद्यैर अभिष्टुतः प्रविवेश तदा तोयम आत्माधारो धराधरः ।।

janalokagataiḥ siddhaiḥ sanakādyair abhiṣṭutaḥ praviveśa tadā toyam ātmādhāro dharādharaḥ ||

निरीक्ष्य तं तदा देवी पातालतलम आगतम तुष्टाव प्रणता भूत्वा भक्तिनम्रा वसुंधरा ।।

nirīkṣya taṃ tadā devī pātālatalam āgatam tuṣṭāva praṇatā bhūtvā bhaktinamrā vasuṃdharā ||

नमस ते सर्वभूताय तुभ्यं शङ्खगदाधर माम उद्धरास्माद अद्य त्वं त्वत्तो ऽहं पूर्वम उत्थिता ।।

namas te sarvabhūtāya tubhyaṃ śaṅkhagadādhara mām uddharāsmād adya tvaṃ tvatto 'haṃ pūrvam utthitā ||

त्वयाहम उद्धृता पूर्वं त्वन्मयाहं जनार्दन तथान्यानि च भूतानि गगनादीन्य अशेषतः ।।

tvayāham uddhṛtā pūrvaṃ tvanmayāhaṃ janārdana tathānyāni ca bhūtāni gaganādīny aśeṣataḥ ||

नमस ते परमात्मात्मन पुरुषात्मन नमो ऽस्तु ते प्रधानव्यक्तभूताय कालभूताय ते नमः ।।

namas te paramātmātman puruṣātman namo 'stu te pradhānavyaktabhūtāya kālabhūtāya te namaḥ ||

त्वं कर्ता सर्वभूतानां त्वं पाता त्वं विनाशकृत सर्गादिषु प्रभो ब्रह्मविष्णुरुद्रात्मरूपधृक ।।

tvaṃ kartā sarvabhūtānāṃ tvaṃ pātā tvaṃ vināśakṛt sargādiṣu prabho brahmaviṣṇurudrātmarūpadhṛk ||

संभक्षयित्वा सकलं जगत्य एकार्णवीकृते शेषे त्वम एव गोविन्द चिन्त्यमानो मनीषिभिः ।।

saṃbhakṣayitvā sakalaṃ jagaty ekārṇavīkṛte śeṣe tvam eva govinda cintyamāno manīṣibhiḥ ||

भवतो यत परं रूपं तन न जानाति कश्चन अवतारेषु यद रूपं तद अर्चन्ति दिवौकसः ।।

bhavato yat paraṃ rūpaṃ tan na jānāti kaścana avatāreṣu yad rūpaṃ tad arcanti divaukasaḥ ||

त्वाम आराध्य परं ब्रह्म याता मुक्तिं मुमुक्षवः वासुदेवम अनाराध्य को मोक्षं समवाप्स्यति ।।

tvām ārādhya paraṃ brahma yātā muktiṃ mumukṣavaḥ vāsudevam anārādhya ko mokṣaṃ samavāpsyati ||

यत किंचिन मनसा ग्राह्यं यद ग्राह्यं चक्षुरादिभिः बुद्ध्या च यत परिच्छेद्यं तद रूपम अखिलं तव ।।

yat kiṃcin manasā grāhyaṃ yad grāhyaṃ cakṣurādibhiḥ buddhyā ca yat paricchedyaṃ tad rūpam akhilaṃ tava ||

त्वन्मयाहं त्वदाधारा त्वत्सृष्टा त्वाम उपाश्रिता माधवीम इति लोको ऽयम अभिधत्ते ततो हि माम ।।

tvanmayāhaṃ tvadādhārā tvatsṛṣṭā tvām upāśritā mādhavīm iti loko 'yam abhidhatte tato hi mām ||

जयाखिलज्ञानमय जय स्थूलमयाव्यय जयानन्त जयाव्यक्त जय व्यक्तमय प्रभो परापरात्मन विश्वात्मञ जय यज्ञपते ऽनघ ।।

jayākhilajñānamaya jaya sthūlamayāvyaya jayānanta jayāvyakta jaya vyaktamaya prabho parāparātman viśvātmañ jaya yajñapate 'nagha ||

त्वं यज्ञस त्वं वषट्कारस त्वम ओंकारस त्वम अग्नयः त्वं वेदास त्वं तदङ्गानि त्वं यज्ञपुरुषो हरे ।।

tvaṃ yajñas tvaṃ vaṣaṭkāras tvam oṃkāras tvam agnayaḥ tvaṃ vedās tvaṃ tadaṅgāni tvaṃ yajñapuruṣo hare ||

सूर्यादयो ग्रहास तारा नक्षत्राण्य अखिलानि च मूर्तामूर्तम अदृश्यं च दृश्यं च पुरुषोत्तम ।।

sūryādayo grahās tārā nakṣatrāṇy akhilāni ca mūrtāmūrtam adṛśyaṃ ca dṛśyaṃ ca puruṣottama ||

यच चोक्तं यच च नैवोक्तं मयात्र परमेश्वर तत सर्वं त्वं नमस तुभ्यं भूयो भूयो नमो नमः ।।

yac coktaṃ yac ca naivoktaṃ mayātra parameśvara tat sarvaṃ tvaṃ namas tubhyaṃ bhūyo bhūyo namo namaḥ ||

एवं संस्तूयमानस तु पृथिव्या पृथिवीधरः सामस्वरध्वनिः श्रीमाञ जगर्ज परिघर्घरम ।।

evaṃ saṃstūyamānas tu pṛthivyā pṛthivīdharaḥ sāmasvaradhvaniḥ śrīmāñ jagarja parighargharam ||

ततः समुत्क्षिप्य धरां स्वदंष्ट्रया महावराहः स्फुटपद्मलोचनः रसातलाद उत्पलपत्रसंनिभः समुत्थितो नील इवाचलो महान ।।

tataḥ samutkṣipya dharāṃ svadaṃṣṭrayā mahāvarāhaḥ sphuṭapadmalocanaḥ rasātalād utpalapatrasaṃnibhaḥ samutthito nīla ivācalo mahān ||

उत्तिष्ठता तेन मुखानिलाहतं तत्संप्लवाम्भो जनलोकसंश्रयान सनन्दनादीन अपकल्मषान मुनीन चकार भूयो ऽपि पवित्रतास्पदम ।।

uttiṣṭhatā tena mukhānilāhataṃ tatsaṃplavāmbho janalokasaṃśrayān sanandanādīn apakalmaṣān munīn cakāra bhūyo 'pi pavitratāspadam ||

प्रयान्ति तोयानि खुराग्रविक्षते रसातले ऽधः कृतशब्दसंततम श्वासानिलार्ताः परितः प्रयान्ति सिद्धा जने ये नियतं वसन्ति ।।

prayānti toyāni khurāgravikṣate rasātale 'dhaḥ kṛtaśabdasaṃtatam śvāsānilārtāḥ paritaḥ prayānti siddhā jane ye niyataṃ vasanti ||

उत्तिष्ठतस तस्य जलार्द्रकुक्षेर महावराहस्य महीं विगृह्य विधुन्वतो वेदमयं शरीरं रोमान्तरस्था मुनयः स्तुवन्ति ।।

uttiṣṭhatas tasya jalārdrakukṣer mahāvarāhasya mahīṃ vigṛhya vidhunvato vedamayaṃ śarīraṃ romāntarasthā munayaḥ stuvanti ||

तं तुष्टुवुस तोषपरीतचेतसो लोके जने ये निवसन्ति योगिनः सनन्दनाद्या नतिनम्रकन्धरा धराधरं धीरतरोद्धतेक्षणम ।।

taṃ tuṣṭuvus toṣaparītacetaso loke jane ye nivasanti yoginaḥ sanandanādyā natinamrakandharā dharādharaṃ dhīrataroddhatekṣaṇam ||

जयेश्वराणां परमेश केशव प्रभो गदाशङ्खधरासिचक्रधृक प्रसूतिनाशस्थितिहेतुर ईश्वरस त्वम एव नान्यत परमं च यत पदम ।।

jayeśvarāṇāṃ parameśa keśava prabho gadāśaṅkhadharāsicakradhṛk prasūtināśasthitihetur īśvaras tvam eva nānyat paramaṃ ca yat padam ||

पादेषु वेदास तव यूपदंष्ट्र दन्तेषु यज्ञाश चितयश च वक्त्रे हुताशजिह्वो ऽसि तनूरुहाणि दर्भाः प्रभो यज्ञपुमांस त्वम एव ।।

pādeṣu vedās tava yūpadaṃṣṭra danteṣu yajñāś citayaś ca vaktre hutāśajihvo 'si tanūruhāṇi darbhāḥ prabho yajñapumāṃs tvam eva ||

विलोचने रात्र्यहनी महात्मन सर्वास्पदं ब्रह्म परं शिरस ते सूक्तान्य अशेषाणि सटाकलापो घ्राणं समस्तानि हवींषि देव ।।

vilocane rātryahanī mahātman sarvāspadaṃ brahma paraṃ śiras te sūktāny aśeṣāṇi saṭākalāpo ghrāṇaṃ samastāni havīṃṣi deva ||

स्रुक्तुण्ड सामस्वरधीरनाद प्राग्वंशकायाखिलसत्रसंधे पूर्तेष्टधर्मश्रवणो ऽसि देव सनातनात्मन भगवन प्रसीद ।।

sruktuṇḍa sāmasvaradhīranāda prāgvaṃśakāyākhilasatrasaṃdhe pūrteṣṭadharmaśravaṇo 'si deva sanātanātman bhagavan prasīda ||

पदक्रमाक्रान्तम अनन्तम आदि स्थितं त्वम एवाक्षर विश्वमूर्ते विश्वस्य विद्मः परमेश्वरो ऽसि प्रसीद नाथो ऽसि चराचरस्य ।।

padakramākrāntam anantam ādi sthitaṃ tvam evākṣara viśvamūrte viśvasya vidmaḥ parameśvaro 'si prasīda nātho 'si carācarasya ||

दंष्ट्राग्रविन्यस्तम अशेषम एतद भूमण्डलं नाथ विभाव्यते ते विगाहतः पद्मवनं विलग्नं सरोजिनीपत्रम इवोढपङ्कम ।।

daṃṣṭrāgravinyastam aśeṣam etad bhūmaṇḍalaṃ nātha vibhāvyate te vigāhataḥ padmavanaṃ vilagnaṃ sarojinīpatram ivoḍhapaṅkam ||

द्यावापृथिव्योर अतुलप्रभाव यद अन्तरं तद वपुषा तवैव व्याप्तं जगद व्याप्तिसमर्थदीप्ते हिताय विश्वस्य विभो भव त्वम ।।

dyāvāpṛthivyor atulaprabhāva yad antaraṃ tad vapuṣā tavaiva vyāptaṃ jagad vyāptisamarthadīpte hitāya viśvasya vibho bhava tvam ||

परमार्थस त्वम एवैको नान्यो ऽस्ति जगतः पते तवैष महिमा येन व्याप्तम एतच चराचरम ।।

paramārthas tvam evaiko nānyo 'sti jagataḥ pate tavaiṣa mahimā yena vyāptam etac carācaram ||

यद एतद दृश्यते मूर्तम एतज ज्ञानात्मनस तव भ्रान्तिज्ञानेन पश्यन्ति जगद्रूपम अयोगिनः ।।

yad etad dṛśyate mūrtam etaj jñānātmanas tava bhrāntijñānena paśyanti jagadrūpam ayoginaḥ ||

ज्ञानस्वरूपम अखिलं जगद एतद अबुद्धयः अर्थस्वरूपं पश्यन्तो भ्राम्यन्ते मोहसंप्लवे ।।

jñānasvarūpam akhilaṃ jagad etad abuddhayaḥ arthasvarūpaṃ paśyanto bhrāmyante mohasaṃplave ||

ये तु ज्ञानविदः शुद्धचेतसस ते ऽखिलं जगत ज्ञानात्मकं प्रपश्यन्ति त्वद्रूपं परमेश्वर ।।

ye tu jñānavidaḥ śuddhacetasas te 'khilaṃ jagat jñānātmakaṃ prapaśyanti tvadrūpaṃ parameśvara ||

प्रसीद सर्वसर्वात्मन भवाय जगताम इमाम उद्धरोर्वीम अमेयात्मञ शं नो देह्य अब्जलोचन ।।

prasīda sarvasarvātman bhavāya jagatām imām uddharorvīm ameyātmañ śaṃ no dehy abjalocana ||

सत्त्वोद्रिक्तो ऽसि भगवन गोविन्द पृथिवीम इमाम समुद्धर भवायेश शं नो देह्य अब्जलोचन ।।

sattvodrikto 'si bhagavan govinda pṛthivīm imām samuddhara bhavāyeśa śaṃ no dehy abjalocana ||

सर्गप्रवृत्तिर भवतो जगताम उपकारिणी भवत्व एषा नमस ते ऽस्तु शं नो देह्य अब्जलोचन ।।

sargapravṛttir bhavato jagatām upakāriṇī bhavatv eṣā namas te 'stu śaṃ no dehy abjalocana ||

एवं संस्तूयमानस तु परमात्मा महीधरः उज्जहार क्षितिं क्षिप्रं न्यस्तवांश च महार्णवे ।।

evaṃ saṃstūyamānas tu paramātmā mahīdharaḥ ujjahāra kṣitiṃ kṣipraṃ nyastavāṃś ca mahārṇave ||

तस्योपरि जलौघस्य महती नौर इव स्थिता विततत्वात तु देहस्य न मही याति संप्लवम ।।

tasyopari jalaughasya mahatī naur iva sthitā vitatatvāt tu dehasya na mahī yāti saṃplavam ||

ततः क्षितिं समां कृत्वा पृथिव्यां सो ऽचिनोद गिरीन यथाविभागं भगवान अनादिः सर्वसंभवः ।।

tataḥ kṣitiṃ samāṃ kṛtvā pṛthivyāṃ so 'cinod girīn yathāvibhāgaṃ bhagavān anādiḥ sarvasaṃbhavaḥ ||

प्राक्सर्गदग्धान अखिलान पर्वतान पृथिवीतले अमोघेन प्रभावेन ससर्जामोघवाञ्छितः ।।

prāksargadagdhān akhilān parvatān pṛthivītale amoghena prabhāvena sasarjāmoghavāñchitaḥ ||

भूविभागं ततः कृत्वा सप्तद्वीपं यथातथम भूराद्यांश चतुरो लोकान पूर्ववत समकल्पयत ।।

bhūvibhāgaṃ tataḥ kṛtvā saptadvīpaṃ yathātatham bhūrādyāṃś caturo lokān pūrvavat samakalpayat ||

ब्रह्मरूपधरो देवस ततो ऽसौ रजसा वृतः चकार सृष्टिं भगवांश चतुर्वक्त्रधरो हरिः ।।

brahmarūpadharo devas tato 'sau rajasā vṛtaḥ cakāra sṛṣṭiṃ bhagavāṃś caturvaktradharo hariḥ ||

निमित्तमात्रम एवासौ सृज्यानां सर्गकर्मणि प्रधानकारणीभूता यतो वै सृज्यशक्तयः ।।

nimittamātram evāsau sṛjyānāṃ sargakarmaṇi pradhānakāraṇībhūtā yato vai sṛjyaśaktayaḥ ||

निमित्तमात्रं मुक्त्वैकं नान्यत किंचिद अपेक्ष्यते नीयते तपतां श्रेष्ठ स्वशक्त्या वस्तु वस्तुताम ।।

nimittamātraṃ muktvaikaṃ nānyat kiṃcid apekṣyate nīyate tapatāṃ śreṣṭha svaśaktyā vastu vastutām ||