पराशरं मुनिवरं कृतपूर्वाह्णिकक्रियम मैत्रेयः परिपप्रच्छ प्रणिपत्याभिवाद्य च ।।

parāśaraṃ munivaraṃ kṛtapūrvāhṇikakriyam maitreyaḥ paripapraccha praṇipatyābhivādya ca ||

त्वत्तो हि वेदाध्ययनम अधीतम अखिलं गुरो धर्मशास्त्राणि सर्वाणि वेदाङ्गानि यथाक्रमम ।।

tvatto hi vedādhyayanam adhītam akhilaṃ guro dharmaśāstrāṇi sarvāṇi vedāṅgāni yathākramam ||

त्वत्प्रसादान मुनिश्रेष्ठ माम अन्ये नाकृतश्रमम वक्ष्यन्ति सर्वशास्त्रेषु प्रायशो ये ऽपि विद्विषः ।।

tvatprasādān muniśreṣṭha mām anye nākṛtaśramam vakṣyanti sarvaśāstreṣu prāyaśo ye 'pi vidviṣaḥ ||

सो ऽहम इच्छामि धर्मज्ञ श्रोतुं त्वत्तो यथा जगत बभूव भूयश च यथा महाभाग भविष्यति ।।

so 'ham icchāmi dharmajña śrotuṃ tvatto yathā jagat babhūva bhūyaś ca yathā mahābhāga bhaviṣyati ||

यन्मयं च जगद ब्रह्मन यतश चैतच चराचरम लीनम आसीद यथा यत्र लयम एष्यति यत्र च ।।

yanmayaṃ ca jagad brahman yataś caitac carācaram līnam āsīd yathā yatra layam eṣyati yatra ca ||

यत्प्रमाणानि भूतानि देवादीनां च संभवम समुद्रपर्वतानां च संस्थानं च यथा भुवः ।।

yatpramāṇāni bhūtāni devādīnāṃ ca saṃbhavam samudraparvatānāṃ ca saṃsthānaṃ ca yathā bhuvaḥ ||

सूर्यादीनां च संस्थानं प्रमाणं मुनिसत्तम देवादीनां तथा वंशान मनून मन्वन्तराणि च ।।

sūryādīnāṃ ca saṃsthānaṃ pramāṇaṃ munisattama devādīnāṃ tathā vaṃśān manūn manvantarāṇi ca ||

कल्पान कल्पविकल्पांश च चतुर्युगविकल्पितान कल्पान्तस्य स्वरूपं च युगधर्मांश च कृत्स्नशः ।।

kalpān kalpavikalpāṃś ca caturyugavikalpitān kalpāntasya svarūpaṃ ca yugadharmāṃś ca kṛtsnaśaḥ ||

देवर्षिपार्थिवानां च चरितं यन महामुने वेदशाखाप्रणयनं यथावद व्यासकर्तृकम ।।

devarṣipārthivānāṃ ca caritaṃ yan mahāmune vedaśākhāpraṇayanaṃ yathāvad vyāsakartṛkam ||

धर्मांश च ब्राह्मणादीनां तथा चाश्रमवासिनाम श्रोतुम इच्छाम्य अहं सर्वं त्वत्तो वासिष्ठनन्दन ।।

dharmāṃś ca brāhmaṇādīnāṃ tathā cāśramavāsinām śrotum icchāmy ahaṃ sarvaṃ tvatto vāsiṣṭhanandana ||

ब्रह्मन प्रसादप्रवणं कुरुष्व मयि मानसम येनाहम एतज जानीयां त्वत्प्रसादान महामुने ।।

brahman prasādapravaṇaṃ kuruṣva mayi mānasam yenāham etaj jānīyāṃ tvatprasādān mahāmune ||

साधु मैत्रेय धर्मज्ञ स्मारितो ऽस्मि पुरातनम पितुः पिता मे भगवान वसिष्ठो यद उवाच ह ।।

sādhu maitreya dharmajña smārito 'smi purātanam pituḥ pitā me bhagavān vasiṣṭho yad uvāca ha ||

विश्वामित्रप्रयुक्तेन रक्षसा भक्षितो मया श्रुतस तातस ततः क्रोधो मैत्रेयासीन ममातुलः ।।

viśvāmitraprayuktena rakṣasā bhakṣito mayā śrutas tātas tataḥ krodho maitreyāsīn mamātulaḥ ||

ततो ऽहं रक्षसां सत्रं विनाशाय समारभम भस्मीकृताश च शतशस तस्मिन सत्रे निशाचराः ।।

tato 'haṃ rakṣasāṃ satraṃ vināśāya samārabham bhasmīkṛtāś ca śataśas tasmin satre niśācarāḥ ||

ततः संक्षीयमाणेषु तेषु रक्षःस्व अशेषतः माम उवाच महाभागो वसिष्ठो ऽस्मत्पितामहः ।।

tataḥ saṃkṣīyamāṇeṣu teṣu rakṣaḥsv aśeṣataḥ mām uvāca mahābhāgo vasiṣṭho 'smatpitāmahaḥ ||

अलम अत्यन्तकोपेन तात मन्युम इमं जहि राक्षसा नापराध्यन्ते पितुस ते विहितं तथा ।।

alam atyantakopena tāta manyum imaṃ jahi rākṣasā nāparādhyante pitus te vihitaṃ tathā ||

मूढानाम एष भवति क्रोधो ज्ञानवतां कुतः हन्यते तात कः केन यतः स्वकृतभुक पुमान ।।

mūḍhānām eṣa bhavati krodho jñānavatāṃ kutaḥ hanyate tāta kaḥ kena yataḥ svakṛtabhuk pumān ||

संचितस्यापि महता वत्स क्लेशेन मानवैः यशसस तपसश चैव क्रोधो नाशकरः परः ।।

saṃcitasyāpi mahatā vatsa kleśena mānavaiḥ yaśasas tapasaś caiva krodho nāśakaraḥ paraḥ ||

स्वर्गापवर्गव्यासेधकारणं परमर्षयः वर्जयन्ति सदा क्रोधं तात मा तद्वशो भव ।।

svargāpavargavyāsedhakāraṇaṃ paramarṣayaḥ varjayanti sadā krodhaṃ tāta mā tadvaśo bhava ||

अलं निशाचरैर दग्धैर दीनैर अनपराधिभिः सत्रं ते विरमत्व एतत क्षमासारा हि साधवः ।।

alaṃ niśācarair dagdhair dīnair anaparādhibhiḥ satraṃ te viramatv etat kṣamāsārā hi sādhavaḥ ||

एवं तातेन तेनाहम अनुनीतो महात्मना उपसंहृतवान सत्रं सद्यस तद्वाक्यगौरवात ।।

evaṃ tātena tenāham anunīto mahātmanā upasaṃhṛtavān satraṃ sadyas tadvākyagauravāt ||

ततः प्रीतः स भगवान वसिष्ठो मुनिसत्तमः संप्राप्तश च तदा तत्र पुलस्त्यो ब्रह्मणः सुतः ।।

tataḥ prītaḥ sa bhagavān vasiṣṭho munisattamaḥ saṃprāptaś ca tadā tatra pulastyo brahmaṇaḥ sutaḥ ||

पितामहेन दत्तार्घ्यः कृतासनपरिग्रहः माम उवाच महाभागो मैत्रेय पुलहाग्रजः ।।

pitāmahena dattārghyaḥ kṛtāsanaparigrahaḥ mām uvāca mahābhāgo maitreya pulahāgrajaḥ ||

वैरे महति यद वाक्याद गुरोर अस्याश्रिता क्षमा त्वया तस्मात समस्तानि भवाञ छास्त्राणि वेत्स्यति ।।

vaire mahati yad vākyād guror asyāśritā kṣamā tvayā tasmāt samastāni bhavāñ chāstrāṇi vetsyati ||

संततेर न ममोच्छेदः क्रुद्धेनापि यतः कृतः त्वया तस्मान महाभाग ददाम्य अन्यं महावरम ।।

saṃtater na mamocchedaḥ kruddhenāpi yataḥ kṛtaḥ tvayā tasmān mahābhāga dadāmy anyaṃ mahāvaram ||

पुराणसंहिताकर्ता भवान वत्स भविष्यति देवतापारमार्थ्यं च यथावद वेत्स्यते भवान ।।

purāṇasaṃhitākartā bhavān vatsa bhaviṣyati devatāpāramārthyaṃ ca yathāvad vetsyate bhavān ||

प्रवृत्ते च निवृत्ते च कर्मण्य अस्तमला मतिः मत्प्रसादाद असंदिग्धा तव वत्स भविष्यति ।।

pravṛtte ca nivṛtte ca karmaṇy astamalā matiḥ matprasādād asaṃdigdhā tava vatsa bhaviṣyati ||

ततश च भगवान प्राह वसिष्ठो मे पितामहः पुलस्त्येन यद उक्तं ते सर्वम एतद भविष्यति ।।

tataś ca bhagavān prāha vasiṣṭho me pitāmahaḥ pulastyena yad uktaṃ te sarvam etad bhaviṣyati ||

इति पूर्वं वसिष्ठेन पुलस्त्येन च धीमता यद उक्तं तत स्मृतिं यातं त्वत्प्रश्नाद अखिलं मम ।।

iti pūrvaṃ vasiṣṭhena pulastyena ca dhīmatā yad uktaṃ tat smṛtiṃ yātaṃ tvatpraśnād akhilaṃ mama ||

सो ऽहं वदाम्य अशेषं ते मैत्रेय परिपृच्छते पुराणसंहितां सम्यक तां निबोध यथातथम ।।

so 'haṃ vadāmy aśeṣaṃ te maitreya paripṛcchate purāṇasaṃhitāṃ samyak tāṃ nibodha yathātatham ||

विष्णोः सकाशाद उद्भूतं जगत तत्रैव च स्थितम स्थितिसंयमकर्तासौ जगतो ऽस्य जगच च सः ।।

viṣṇoḥ sakāśād udbhūtaṃ jagat tatraiva ca sthitam sthitisaṃyamakartāsau jagato 'sya jagac ca saḥ ||