सूत उवाच ॥ तत्र स्कंदसरो नाम सरस्सागरसन्निभम् ॥ अमृतस्वादुशिशिरस्वच्छा गाधलघूदकम् ॥ १ ॥

sUta uvAca ॥ tatra skaMdasaro nAma sarassAgarasannibham ॥ amRtasvAduzizirasvacchA gAdhalaghUdakam ॥ 1 ॥

समंततः संघटितं स्फटिको पलसंचयैः ॥ सर्वर्तुकुसुमैः फुल्लैश्छादिताखिलदिङ्मुखम् ॥ २ ॥

samaMtataH saMghaTitaM sphaTiko palasaMcayaiH ॥ sarvartukusumaiH phullaizchAditAkhiladiGmukham ॥ 2 ॥

शैवलैरुत्पलैः पद्मैः कुमुदैस्तारकोपमैः ॥ तरंगैरभ्रसंकाशैराकाशमिव भूमिगम् ॥ ३ ॥

zaivalairutpalaiH padmaiH kumudaistArakopamaiH ॥ taraMgairabhrasaMkAzairAkAzamiva bhUmigam ॥ 3 ॥

सुखावतरणारोहैः स्थलैर्नीलशिलामयैः ॥ सोपानमार्गौ रुचिरैश्शोभमानाष्टदिङ्मुखम् ॥ ४ ॥

sukhAvataraNArohaiH sthalairnIlazilAmayaiH ॥ sopAnamArgau ruciraizzobhamAnASTadiGmukham ॥ 4 ॥

तत्रावतीर्णैश्च यथा तत्रोत्तीर्णश्च भूयसा ॥ स्नातैः सितोपवीतैश्च शुक्लाकौपीनवल्कलैः ॥ ५ ॥

tatrAvatIrNaizca yathA tatrottIrNazca bhUyasA ॥ snAtaiH sitopavItaizca zuklAkaupInavalkalaiH ॥ 5 ॥

जटाशिखायनैर्मुंडैस्त्रिपुंड्रकृतमंडनैः ॥ विरागविवशस्मेरमुखैर्मुनिकुमारकैः ॥ ६ ॥

jaTAzikhAyanairmuMDaistripuMDrakRtamaMDanaiH ॥ virAgavivazasmeramukhairmunikumArakaiH ॥ 6 ॥

घटैः कमलिनीपत्रपुटैश्च कलशैः शिवैः ॥ कमण्डलुभिरन्यैश्च तादृशैः करकादिभिः ॥ ७ ॥

ghaTaiH kamalinIpatrapuTaizca kalazaiH zivaiH ॥ kamaNDalubhiranyaizca tAdRzaiH karakAdibhiH ॥ 7 ॥

आत्मार्थं च परार्थं च देवतार्थं विशेषतः ॥ आनीयमानसलिलमात्तपुष्पं च नित्यशः ॥ ८ ॥

AtmArthaM ca parArthaM ca devatArthaM vizeSataH ॥ AnIyamAnasalilamAttapuSpaM ca nityazaH ॥ 8 ॥

अंतर्जलशिलारूढैर्नीचानां स्पर्शशंकया ॥ आचारवद्भिर्मुनिभिः कृतभस्मांगधूसरैः ॥ ९ ॥

aMtarjalazilArUDhairnIcAnAM sparzazaMkayA ॥ AcAravadbhirmunibhiH kRtabhasmAMgadhUsaraiH ॥ 9 ॥

इतस्ततो ऽप्सु मज्जद्भिरिष्टशिष्टैः शिलागतैः ॥ तिलैश्च साक्षतैः पुष्पैस्त्यक्तदर्भपवित्रकैः ॥ १० ॥

itastato 'psu majjadbhiriSTaziSTaiH zilAgataiH ॥ tilaizca sAkSataiH puSpaistyaktadarbhapavitrakaiH ॥ 10 ॥

देवाद्यमृषिमध्यं च निर्वर्त्य पितृतर्पणम् ॥ निवेदयेदभिज्ञेभ्यो नित्यस्नानगतान् द्विजान् ॥ ११ ॥

devAdyamRSimadhyaM ca nirvartya pitRtarpaNam ॥ nivedayedabhijJebhyo nityasnAnagatAn dvijAn ॥ 11 ॥

स्थानेस्थाने कृतानेकबलिपुष्पसमीरणैः ॥ सौरार्घ्यपूर्वं कुर्वद्भिःस्थंडलेभ्यर्चनादिकम् ॥ १२ ॥

sthAnesthAne kRtAnekabalipuSpasamIraNaiH ॥ saurArghyapUrvaM kurvadbhiHsthaMDalebhyarcanAdikam ॥ 12 ॥

क्वचिन्निमज्जदुन्मज्जत्प्रस्रस्तगजयूथपम् ॥ क्वचिच्च तृषयायातमृगीमृगतुरंगमम् ॥ १३ ॥

kvacinnimajjadunmajjatprasrastagajayUthapam ॥ kvacicca tRSayAyAtamRgImRgaturaMgamam ॥ 13 ॥

क्वचित्पीतजनोत्तीर्णमयूरवरवारणम् ॥ क्वचित्कृततटाघातवृषप्रतिवृषोज्ज्वलम् ॥ १४ ॥

kvacitpItajanottIrNamayUravaravAraNam ॥ kvacitkRtataTAghAtavRSaprativRSojjvalam ॥ 14 ॥

क्वचित्कारंडवरवैः क्वचित्सारसकूजितैः ॥ क्वचिच्च कोकनिनदैः क्वचिद्भ्रमरगीतिभिः ॥ १५ ॥

kvacitkAraMDavaravaiH kvacitsArasakUjitaiH ॥ kvacicca kokaninadaiH kvacidbhramaragItibhiH ॥ 15 ॥

स्नानपानादिकरणैः स्वसंपद्द्रुमजीविभिः ॥ प्रणयात्प्राणिभिस्तैस्तैर्भाषमाणमिवासकृत् ॥ १६ ॥

snAnapAnAdikaraNaiH svasaMpaddrumajIvibhiH ॥ praNayAtprANibhistaistairbhASamANamivAsakRt ॥ 16 ॥

कूलशाखिशिखालीनकोकिलाकुलकूजितैः ॥ आतपोपहतान्सर्वान्नामंत्रयदिवानिशम् ॥ १७ ॥

kUlazAkhizikhAlInakokilAkulakUjitaiH ॥ AtapopahatAnsarvAnnAmaMtrayadivAnizam ॥ 17 ॥

उत्तरे तस्य सरसस्तीरे कल्पतरोरधः ॥ वेद्यां वज्रशिलामय्यां मृदुले मृगचर्मणि ॥ १८ ॥

uttare tasya sarasastIre kalpataroradhaH ॥ vedyAM vajrazilAmayyAM mRdule mRgacarmaNi ॥ 18 ॥

सनत्कुमारमासीनं शश्वद्बालवपुर्धरम् ॥ तत्कालमात्रोपरतं समाधेरचलात्मनः ॥ १९ ॥

sanatkumAramAsInaM zazvadbAlavapurdharam ॥ tatkAlamAtroparataM samAdheracalAtmanaH ॥ 19 ॥

उपास्यमानं मुनिभिर्योगींद्रैरपि पूजितम् ॥ ददृशुर्नैमिषेयास्ते प्रणताश्चोपतस्थिरे ॥ २० ॥

upAsyamAnaM munibhiryogIMdrairapi pUjitam ॥ dadRzurnaimiSeyAste praNatAzcopatasthire ॥ 20 ॥

यावत्पृष्टवते तस्मै प्रोचुः स्वागतकारणम् ॥ तुमुलः शुश्रुवे तावद्दिवि दुंदुभिनिस्वनः ॥ २१ ॥

yAvatpRSTavate tasmai procuH svAgatakAraNam ॥ tumulaH zuzruve tAvaddivi duMdubhinisvanaH ॥ 21 ॥

ददृशे तत्क्षणे तस्मिन्विमानं भानुसन्निभम् ॥ गणेश्वरैरसंख्येयैः संवृतं च समंततः ॥ २२ ॥

dadRze tatkSaNe tasminvimAnaM bhAnusannibham ॥ gaNezvarairasaMkhyeyaiH saMvRtaM ca samaMtataH ॥ 22 ॥

अप्सरोगणसंकीर्णं रुद्रकन्याभिरावृतम् ॥ मृदंगमुरजोद्घुष्टं वेणुवीणारवान्वितम् ॥ २३ ॥

apsarogaNasaMkIrNaM rudrakanyAbhirAvRtam ॥ mRdaMgamurajodghuSTaM veNuvINAravAnvitam ॥ 23 ॥

चित्ररत्नवितानाढ्यं मुक्तादामविराजितम् ॥ मुनिभिस्सिद्धगंधर्वैर्यक्षचारणकिन्नरैः ॥ २४ ॥

citraratnavitAnADhyaM muktAdAmavirAjitam ॥ munibhissiddhagaMdharvairyakSacAraNakinnaraiH ॥ 24 ॥

नृत्यद्भिश्चैव गायद्भिर्वादयद्भिश्च संवृतम् ॥ वीरगोवृषचिह्नेन विद्रमद्रुमयष्टिना ॥ २५ ॥

nRtyadbhizcaiva gAyadbhirvAdayadbhizca saMvRtam ॥ vIragovRSacihnena vidramadrumayaSTinA ॥ 25 ॥

कृतगोपुरसत्कारं केतुना मान्यहेतुना ॥ तस्य मध्ये विमानस्य चामरद्वितयांतरे ॥ २६ ॥

kRtagopurasatkAraM ketunA mAnyahetunA ॥ tasya madhye vimAnasya cAmaradvitayAMtare ॥ 26 ॥

छत्त्रस्य मणिदंडस्य चंद्रस्येव शुचेरधः ॥ दिव्यसिंहासनारूढं देव्या सुयशया सह ॥ २७ ॥

chattrasya maNidaMDasya caMdrasyeva zuceradhaH ॥ divyasiMhAsanArUDhaM devyA suyazayA saha ॥ 27 ॥

श्रिया च वपुषा चैव त्रिभिश्चापि विलोचनैः ॥ प्राकारैरभिकृत्यानां प्रत्यभिज्ञापकं प्रभोः ॥ २८ ॥

zriyA ca vapuSA caiva tribhizcApi vilocanaiH ॥ prAkArairabhikRtyAnAM pratyabhijJApakaM prabhoH ॥ 28 ॥

अविलंघ्य जगत्कर्तुराज्ञापनमिवागतम् ॥ सर्वानुग्रहणं शंभोः साक्षादिव पुरःस्थितम् ॥ २९ ॥

avilaMghya jagatkarturAjJApanamivAgatam ॥ sarvAnugrahaNaM zaMbhoH sAkSAdiva puraHsthitam ॥ 29 ॥

शिलादतनयं साक्षाच्छ्रीमच्छूलवरायुधम् ॥ विश्वेश्वरगणाध्यक्षं विश्वेश्वरमिवापरम् ॥ ३० ॥

zilAdatanayaM sAkSAcchrImacchUlavarAyudham ॥ vizvezvaragaNAdhyakSaM vizvezvaramivAparam ॥ 30 ॥

विश्वस्यापि विधात्ःणां निग्रहानुग्रहक्षमम् ॥ चतुर्बाहुमुदारांगं चन्द्ररेखाविभूषितम् ॥ ३१ ॥

vizvasyApi vidhAtHNAM nigrahAnugrahakSamam ॥ caturbAhumudArAMgaM candrarekhAvibhUSitam ॥ 31 ॥

कंठे नागेन मौलौ च शशांकेनाप्यलंकृतम् ॥ सविग्रहमिवैश्वर्यं सामर्थ्यमिव सक्रियम् ॥ ३२ ॥

kaMThe nAgena maulau ca zazAMkenApyalaMkRtam ॥ savigrahamivaizvaryaM sAmarthyamiva sakriyam ॥ 32 ॥

समाप्तमिव निर्वाणं सर्वज्ञमिव संगतम् ॥ दृष्ट्वा प्रहृष्टवदनो ब्रह्मपुत्रः सहर्षिभिः ॥ ३३ ॥

samAptamiva nirvANaM sarvajJamiva saMgatam ॥ dRSTvA prahRSTavadano brahmaputraH saharSibhiH ॥ 33 ॥

तस्थौ प्राञ्जलिरुत्थाय तस्यात्मानमिवार्पयन् ॥ अथ तत्रांतरे तस्मिन्विमाने चावनिं गते ॥ ३४ ॥

tasthau prAJjalirutthAya tasyAtmAnamivArpayan ॥ atha tatrAMtare tasminvimAne cAvaniM gate ॥ 34 ॥

प्रणम्य दण्डवद्देवं स्तुत्वा व्यज्ञापयन्मुनीम् ॥ षट्कुलीया इमे दीर्घं नैमिषे सत्रमास्थिताः ॥ आगता ब्रह्मणादिष्टाः पूर्वमेवाभिकांक्षया ॥ ३५ ॥

praNamya daNDavaddevaM stutvA vyajJApayanmunIm ॥ SaTkulIyA ime dIrghaM naimiSe satramAsthitAH ॥ AgatA brahmaNAdiSTAH pUrvamevAbhikAMkSayA ॥ 35 ॥

श्रुत्वा वाक्यं ब्रह्मपुत्रस्य नंदीछित्त्वा पाशान्दृष्टिपातेन सद्यः ॥ शैवं धर्मं चैश्वरं ज्ञानयोगं दत्त्वा भूयो देवपार्श्वं जगाम ॥ ३६ ॥

zrutvA vAkyaM brahmaputrasya naMdIchittvA pAzAndRSTipAtena sadyaH ॥ zaivaM dharmaM caizvaraM jJAnayogaM dattvA bhUyo devapArzvaM jagAma ॥ 36 ॥

सनत्कुमारेण च तत्समस्तं व्यासाय साक्षाद्गुरवे ममोक्तम् ॥ व्यासेन चोक्तं महितेन मह्यं मया च तद्वः कथितं समासात् ॥ ३७ ॥

sanatkumAreNa ca tatsamastaM vyAsAya sAkSAdgurave mamoktam ॥ vyAsena coktaM mahitena mahyaM mayA ca tadvaH kathitaM samAsAt ॥ 37 ॥

नावेदविद्भ्यः कथनीयमेतत्पुराणरत्नं पुरशासनस्य ॥ नाभक्तशिष्याय च नास्तिकेभ्यो दत्तं हि मोहान्निरयं ददाति ॥ ३८ ॥

nAvedavidbhyaH kathanIyametatpurANaratnaM purazAsanasya ॥ nAbhaktaziSyAya ca nAstikebhyo dattaM hi mohAnnirayaM dadAti ॥ 38 ॥

मार्गेण सेवानुगतेन यैस्तद्दत्तं गृहीतं पठितं श्रुतं वा ॥ तेभ्यः सुखं धर्ममुखं त्रिवर्गं निर्वाणमंते नियतं ददाति ॥ ३९ ॥

mArgeNa sevAnugatena yaistaddattaM gRhItaM paThitaM zrutaM vA ॥ tebhyaH sukhaM dharmamukhaM trivargaM nirvANamaMte niyataM dadAti ॥ 39 ॥

परस्परस्योपकृतं भवद्भिर्मया च पौराणिकमार्गयोगात् ॥ अतो गमिष्ये ऽहमवाप्तकामः समस्तमेवास्तु शिवं सदा नः ॥ ४० ॥

parasparasyopakRtaM bhavadbhirmayA ca paurANikamArgayogAt ॥ ato gamiSye 'hamavAptakAmaH samastamevAstu zivaM sadA naH ॥ 40 ॥

सूते कृताशिषि गते मुनयः सुवृत्ता यागे च पर्यवसिते महति प्रयोगे ॥ काले कलौ च विषयैः कलुषायमाणे वाराणसीपरिसरे वसतिं विनेतुः ॥ ४१ ॥

sUte kRtAziSi gate munayaH suvRttA yAge ca paryavasite mahati prayoge ॥ kAle kalau ca viSayaiH kaluSAyamANe vArANasIparisare vasatiM vinetuH ॥ 41 ॥

अथ च ते पशुपाशमुमुक्षयाखिलतया कृतपाशुपतव्रताः ॥ अधिकृताखिलबोधसमाधयः परमनिर्वृतिमापुरनिंदिताः ॥ ४२ ॥

atha ca te pazupAzamumukSayAkhilatayA kRtapAzupatavratAH ॥ adhikRtAkhilabodhasamAdhayaH paramanirvRtimApuraniMditAH ॥ 42 ॥

व्यास उवाच ॥ एतच्छिवपुराणं हि समाप्तं हितमादरात् ॥ पठितव्यं प्रयत्नेन श्रोतव्यं च तथैव हि ॥ ४३ ॥

vyAsa uvAca ॥ etacchivapurANaM hi samAptaM hitamAdarAt ॥ paThitavyaM prayatnena zrotavyaM ca tathaiva hi ॥ 43 ॥

नास्तिकाय न वक्तव्यमश्रद्धाय शठाय च ॥ अभक्ताय महेशस्य तथा धर्मध्वजाय च ॥ ४४ ॥

nAstikAya na vaktavyamazraddhAya zaThAya ca ॥ abhaktAya mahezasya tathA dharmadhvajAya ca ॥ 44 ॥

एतच्छ्रुत्या ह्येकवारं भवेत्पापं हि भस्मसात् ॥ अभक्तो भक्तिमाप्नोति भक्तो भक्तिसमृद्धिभाक् ॥ ४५ ॥

etacchrutyA hyekavAraM bhavetpApaM hi bhasmasAt ॥ abhakto bhaktimApnoti bhakto bhaktisamRddhibhAk ॥ 45 ॥

पुनः श्रुते च सद्भक्तिर्मुक्तिस्स्याच्च श्रुतेः पुनः ॥ तस्मात्पुनःपुनश्चैव श्रोतव्यं हि मुमुक्षुभिः ॥ ४६ ॥

punaH zrute ca sadbhaktirmuktissyAcca zruteH punaH ॥ tasmAtpunaHpunazcaiva zrotavyaM hi mumukSubhiH ॥ 46 ॥

पञ्चावृत्तिः प्रकर्तव्या पुराणस्यास्य सद्धिया ॥ परं फलं समुद्दिश्य तत्प्राप्नोति न संशयः ॥ ४७ ॥

paJcAvRttiH prakartavyA purANasyAsya saddhiyA ॥ paraM phalaM samuddizya tatprApnoti na saMzayaH ॥ 47 ॥

पुरातनाश्च राजानो विप्रा वैश्याश्च सत्तमाः ॥ सप्तकृत्वस्तदावृत्त्यालभन्त शिवदर्शनम् ॥ ४८ ॥

purAtanAzca rAjAno viprA vaizyAzca sattamAH ॥ saptakRtvastadAvRttyAlabhanta zivadarzanam ॥ 48 ॥

श्रोष्यत्यथापि यश्चेदं मानवो भक्तितत्परः ॥ इह भुक्त्वाखिलान्भोगानंते मुक्तिं लभेच्च सः ॥ ४९ ॥

zroSyatyathApi yazcedaM mAnavo bhaktitatparaH ॥ iha bhuktvAkhilAnbhogAnaMte muktiM labhecca saH ॥ 49 ॥

एतच्छिवपुराणं हि शिवस्यातिप्रियं परम् ॥ भुक्तिमुक्तिप्रदं ब्रह्मसंमितं भक्तिवर्धनम् ॥ ५० ॥

etacchivapurANaM hi zivasyAtipriyaM param ॥ bhuktimuktipradaM brahmasaMmitaM bhaktivardhanam ॥ 50 ॥

एतच्छिवपुराणस्य वक्तुः श्रोतुश्च सर्वदा ॥ सगणस्ससुतस्सांबश्शं करोतु स शंकरः ॥ ५१ ॥

etacchivapurANasya vaktuH zrotuzca sarvadA ॥ sagaNassasutassAMbazzaM karotu sa zaMkaraH ॥ 51 ॥