कृष्ण उवाच ॥ भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि शिवाश्रमनिषेविणाम् ॥ शिवशास्त्रोदितं कर्म नित्यनैमित्तिकं तथा ॥ १ ॥

kRSNa uvAca ॥ bhagavaJchrotumicchAmi zivAzramaniSeviNAm ॥ zivazAstroditaM karma nityanaimittikaM tathA ॥ 1 ॥

उपमन्युरुवाच ॥ प्रातरुत्थाय शयनाद्ध्यात्वा देवं सहाम्बया ॥ विचार्य कार्यं निर्गच्छेद्गृहादभ्युदिते ऽरुणे ॥ २ ॥

upamanyuruvAca ॥ prAtarutthAya zayanAddhyAtvA devaM sahAmbayA ॥ vicArya kAryaM nirgacchedgRhAdabhyudite 'ruNe ॥ 2 ॥

अबाधे विजने देशे कुर्यादावश्यकं ततः ॥ कृत्वा शौचं विधानेन दंतधावनमाचरेत् ॥ ३ ॥

abAdhe vijane deze kuryAdAvazyakaM tataH ॥ kRtvA zaucaM vidhAnena daMtadhAvanamAcaret ॥ 3 ॥

अलाभे दंतकाष्ठानामष्टम्यादिदिनेषु च ॥ अपां द्वादशगण्डूषैः कुर्यादास्यविशोधनम् ॥ ४ ॥

alAbhe daMtakASThAnAmaSTamyAdidineSu ca ॥ apAM dvAdazagaNDUSaiH kuryAdAsyavizodhanam ॥ 4 ॥

आचम्य विधिवत्पश्चाद्वारुणं स्नानमाचरेत् ॥ नद्यां वा देवखाते वा ह्रदे वाथ गृहे ऽपि वा ॥ ५ ॥

Acamya vidhivatpazcAdvAruNaM snAnamAcaret ॥ nadyAM vA devakhAte vA hrade vAtha gRhe 'pi vA ॥ 5 ॥

स्नानद्रव्याणि तत्तीरे स्थापयित्वा बहिर्मलम् ॥ व्यापोह्य मृदमालिप्य स्नात्वा गोमयमालिपेत् ॥ ६ ॥

snAnadravyANi tattIre sthApayitvA bahirmalam ॥ vyApohya mRdamAlipya snAtvA gomayamAlipet ॥ 6 ॥

स्नात्वा पुनः पुनर्वस्त्रं त्यक्त्वावाथ विशोध्य च ॥ सुस्नातो नृपवद्भूयः शुद्धं वासो वसीत च ॥ ७ ॥

snAtvA punaH punarvastraM tyaktvAvAtha vizodhya ca ॥ susnAto nRpavadbhUyaH zuddhaM vAso vasIta ca ॥ 7 ॥

मलस्नानं सुगंधाद्यैः स्नानं दन्तविशोधनम् ॥ न कुर्याद्ब्रह्मचारी च तपस्वी विधवा तथा ॥ ८ ॥

malasnAnaM sugaMdhAdyaiH snAnaM dantavizodhanam ॥ na kuryAdbrahmacArI ca tapasvI vidhavA tathA ॥ 8 ॥

सोपवीतश्शिखां बद्धा प्रविश्य च जलांतरम् ॥ अवगाह्य समाचांतो जले न्यस्येत्त्रिमंडलम् ॥ ९ ॥

sopavItazzikhAM baddhA pravizya ca jalAMtaram ॥ avagAhya samAcAMto jale nyasyettrimaMDalam ॥ 9 ॥

सौम्ये मग्नः पुनर्मंत्रं जपेच्छक्त्या शिवं स्मरेत् ॥ उत्थायाचम्य तेनैव स्वात्मानमभिषेचयेत् ॥ १० ॥

saumye magnaH punarmaMtraM japecchaktyA zivaM smaret ॥ utthAyAcamya tenaiva svAtmAnamabhiSecayet ॥ 10 ॥

गोशृंगेण सदर्भेण पालाशेन दलेन वा ॥ पाद्मेन वाथ पाणिभ्यां पञ्चकृत्वस्त्रिरेव वा ॥ ११ ॥

gozRMgeNa sadarbheNa pAlAzena dalena vA ॥ pAdmena vAtha pANibhyAM paJcakRtvastrireva vA ॥ 11 ॥

उद्यानादौ गृहे चैव वर्धन्या कलशेन वा ॥ अवगाहनकाले ऽद्भिर्मंत्रितैरभिषेचयेत् ॥ १२ ॥

udyAnAdau gRhe caiva vardhanyA kalazena vA ॥ avagAhanakAle 'dbhirmaMtritairabhiSecayet ॥ 12 ॥

अथ चेद्वारुणं कर्तुमशक्तः शुद्धवाससा ॥ आर्द्रेण शोधयेद्देहमापादतलमस्तकम् ॥ १३ ॥

atha cedvAruNaM kartumazaktaH zuddhavAsasA ॥ ArdreNa zodhayeddehamApAdatalamastakam ॥ 13 ॥

आग्नेयं वाथ वा मांत्रं कुर्यात्स्नानं शिवेन वा ॥ शिवचिंतापरं स्नानं युक्तस्यात्मीयमुच्यते ॥ १४ ॥

AgneyaM vAtha vA mAMtraM kuryAtsnAnaM zivena vA ॥ zivaciMtAparaM snAnaM yuktasyAtmIyamucyate ॥ 14 ॥

स्वसूत्रोक्तविधानेन मंत्राचमनपूर्वकम् ॥ आचरेद्ब्रह्मयज्ञांतं कृत्वा देवादितर्पणम् ॥ १५ ॥

svasUtroktavidhAnena maMtrAcamanapUrvakam ॥ AcaredbrahmayajJAMtaM kRtvA devAditarpaNam ॥ 15 ॥

मंडलस्थं महादेवं ध्यात्वाभ्यर्च्य यथाविधि ॥ दद्यादर्घ्यं ततस्तस्मै शिवायादित्यरूपिणे ॥ १६ ॥

maMDalasthaM mahAdevaM dhyAtvAbhyarcya yathAvidhi ॥ dadyAdarghyaM tatastasmai zivAyAdityarUpiNe ॥ 16 ॥

अथ वैतत्स्वसूत्रोक्तं कृत्वा हस्तौ विशोधयेत् ॥ करन्यासं ततः कृत्वा सकलीकृतविग्रहः ॥ १७ ॥

atha vaitatsvasUtroktaM kRtvA hastau vizodhayet ॥ karanyAsaM tataH kRtvA sakalIkRtavigrahaH ॥ 17 ॥

वामहस्तगतांभोभिर्गंधसिद्धार्थकान्वितैः ॥ कुशपुंजेन वाभ्युक्ष्य मूलमंत्रसमन्वितैः ॥ १८ ॥

vAmahastagatAMbhobhirgaMdhasiddhArthakAnvitaiH ॥ kuzapuMjena vAbhyukSya mUlamaMtrasamanvitaiH ॥ 18 ॥

आपोहिष्ठादिभिर्मन्त्रैः शेषमाघ्राय वै जलम् ॥ वामनासापुटेनैव देवं संभावयेत्सितम् ॥ १९ ॥

ApohiSThAdibhirmantraiH zeSamAghrAya vai jalam ॥ vAmanAsApuTenaiva devaM saMbhAvayetsitam ॥ 19 ॥

अर्घमादाय देहस्थं सव्यनासापुटेन च ॥ कृष्णवर्णेन बाह्यस्थं भावयेच्च शिलागतम् ॥ २० ॥

arghamAdAya dehasthaM savyanAsApuTena ca ॥ kRSNavarNena bAhyasthaM bhAvayecca zilAgatam ॥ 20 ॥

तर्पयेदथ देवेभ्य ऋषिभिश्च विशेषतः ॥ भूतेभ्यश्च पितृभ्यश्च दद्यादर्घ्यं यथाविधि ॥ २१ ॥

tarpayedatha devebhya RSibhizca vizeSataH ॥ bhUtebhyazca pitRbhyazca dadyAdarghyaM yathAvidhi ॥ 21 ॥

रक्तचंदनतोयेन हस्तमात्रेण मंडलम् ॥ सुवृत्तं कल्पयेद्भूमौ रक्तचूर्णाद्यलंकृतम् ॥ २२ ॥

raktacaMdanatoyena hastamAtreNa maMDalam ॥ suvRttaM kalpayedbhUmau raktacUrNAdyalaMkRtam ॥ 22 ॥

तत्र संपूजयेद्भानुं स्वकीयावरणैः सह ॥ स्वखोल्कायेति मंत्रेण सांगतस्सुखसिद्धये ॥ २३ ॥

tatra saMpUjayedbhAnuM svakIyAvaraNaiH saha ॥ svakholkAyeti maMtreNa sAMgatassukhasiddhaye ॥ 23 ॥

पुनश्च मंडलं कृत्वा तदंगैः परिपूज्य च ॥ तत्र स्थाप्य हेमपात्रं मागधप्रस्थसंमितम् ॥ २४ ॥

punazca maMDalaM kRtvA tadaMgaiH paripUjya ca ॥ tatra sthApya hemapAtraM mAgadhaprasthasaMmitam ॥ 24 ॥

पूरयेद्गंधतोयेन रक्तचंदनयोगिना ॥ रक्तपुष्पैस्तिलैश्चैव कुशाक्षतसमन्वितैः ॥ २५ ॥

pUrayedgaMdhatoyena raktacaMdanayoginA ॥ raktapuSpaistilaizcaiva kuzAkSatasamanvitaiH ॥ 25 ॥

दूर्वापामार्गगव्यैश्च केवलेन जलेन वा ॥ जानुभ्यां धरणीं गत्वा नत्वा देवं च मंडले ॥ २६ ॥

dUrvApAmArgagavyaizca kevalena jalena vA ॥ jAnubhyAM dharaNIM gatvA natvA devaM ca maMDale ॥ 26 ॥

कृत्वा शिरसि तत्पात्रं दद्यादर्घ्यं शिवाय तत् ॥ अथवांजलिना तोयं सदर्भं मूलविद्यया ॥ २७ ॥

kRtvA zirasi tatpAtraM dadyAdarghyaM zivAya tat ॥ athavAMjalinA toyaM sadarbhaM mUlavidyayA ॥ 27 ॥

उत्क्षिपेदम्बरस्थाय शिवायादित्यमूर्तये ॥ कृत्वा पुनः करन्यासं करशोधनपूर्वकम् ॥ २८ ॥

utkSipedambarasthAya zivAyAdityamUrtaye ॥ kRtvA punaH karanyAsaM karazodhanapUrvakam ॥ 28 ॥

बुद्ध्वेशानादिसद्यांतं पञ्चब्रह्ममयं शिवम् ॥ गृहीत्वा भसितं मन्त्रैर्विमृज्याङ्गानि संस्पृशेत् ॥ २९ ॥

buddhvezAnAdisadyAMtaM paJcabrahmamayaM zivam ॥ gRhItvA bhasitaM mantrairvimRjyAGgAni saMspRzet ॥ 29 ॥

या दिनांतैश्शिरोवक्त्रहृद्गुह्यचरणान्क्रमात् ॥ ततो मूलेन सर्वांगमालभ्य वसनान्तरम् ॥ ३० ॥

yA dinAMtaizzirovaktrahRdguhyacaraNAnkramAt ॥ tato mUlena sarvAMgamAlabhya vasanAntaram ॥ 30 ॥

परिधाय द्विराचम्य प्रोक्ष्यैकादशमन्त्रितैः ॥ जलैराच्छाद्य वासो ऽयद्द्विराचम्य शिवं स्मरेत् ॥ ३१ ॥

paridhAya dvirAcamya prokSyaikAdazamantritaiH ॥ jalairAcchAdya vAso 'yaddvirAcamya zivaM smaret ॥ 31 ॥

पुनर्न्यस्तकरो मन्त्री त्रिपुंड्रं भस्मना लिखेत् ॥ अवक्रमाय तं व्यक्तं ललाटे गन्धवारिणा ॥ ३२ ॥

punarnyastakaro mantrI tripuMDraM bhasmanA likhet ॥ avakramAya taM vyaktaM lalATe gandhavAriNA ॥ 32 ॥

वृत्तं वा चतुरस्रं वा बिन्दुमर्धेन्दुमेव वा ॥ ललाटे यादृशं पुण्ड्रं लिखितं भस्मना पुनः ॥ ३३ ॥

vRttaM vA caturasraM vA bindumardhendumeva vA ॥ lalATe yAdRzaM puNDraM likhitaM bhasmanA punaH ॥ 33 ॥

तादृशं भुजयोर्मूर्ध्नि स्तनयोरंतरे लिखेत् ॥ सर्वांगोद्धूलनं चैव न समानं त्रिपुण्ड्रकैः ॥ ३४ ॥

tAdRzaM bhujayormUrdhni stanayoraMtare likhet ॥ sarvAMgoddhUlanaM caiva na samAnaM tripuNDrakaiH ॥ 34 ॥

तस्मात्त्रिपुण्ड्रमेवैकं लिखेदुद्धूलनं विना ॥ रुद्राक्षान्धारयेद्मूर्ध्नि कंठे श्रोते करे तथा ॥ ३५ ॥

tasmAttripuNDramevaikaM likheduddhUlanaM vinA ॥ rudrAkSAndhArayedmUrdhni kaMThe zrote kare tathA ॥ 35 ॥

सुवर्णवर्णमच्छिन्नं शुभं नान्यैर्धृतं शुभम् ॥ विप्रादीनां क्रमाच्छ्रेष्ठं पीतं रक्तमथासितम् ॥ ३६ ॥

suvarNavarNamacchinnaM zubhaM nAnyairdhRtaM zubham ॥ viprAdInAM kramAcchreSThaM pItaM raktamathAsitam ॥ 36 ॥

तदलाभे यथालाभं धारणीयमदूषितम् ॥ तत्रापि नोत्तरं नीचैर्धार्यं नीचमथोत्तरैः ॥ ३७ ॥

tadalAbhe yathAlAbhaM dhAraNIyamadUSitam ॥ tatrApi nottaraM nIcairdhAryaM nIcamathottaraiH ॥ 37 ॥

नाशुचिर्धारयेदक्षं सदा कालेषु धारयेत् ॥ इत्थं त्रिसंध्यमथवा द्विसंध्यं सकृदेव वा ॥ ३८ ॥

nAzucirdhArayedakSaM sadA kAleSu dhArayet ॥ itthaM trisaMdhyamathavA dvisaMdhyaM sakRdeva vA ॥ 38 ॥

कृत्वा स्नानादिकं शक्त्या पूजयेत्परमेश्वरम् ॥ प्रजास्थानं समासाद्य बद्ध्वा रुचिरमासनम् ॥ ३९ ॥

kRtvA snAnAdikaM zaktyA pUjayetparamezvaram ॥ prajAsthAnaM samAsAdya baddhvA ruciramAsanam ॥ 39 ॥

ध्यायेद्देवं च देवीं च प्राङ्मुखो वाप्युदङ्मुखः ॥ श्वेतादीन्नकुलीशांतांस्तच्छिष्यान्प्रणमेद्गुरुम् ॥ ४० ॥

dhyAyeddevaM ca devIM ca prAGmukho vApyudaGmukhaH ॥ zvetAdInnakulIzAMtAMstacchiSyAnpraNamedgurum ॥ 40 ॥

पुनर्देवं शिवं नत्वा ततो नामाष्टकं जपेत् ॥ शिवो महेश्वरश्चैव रुद्रो विष्णुः पितामहः ॥ ४१ ॥

punardevaM zivaM natvA tato nAmASTakaM japet ॥ zivo mahezvarazcaiva rudro viSNuH pitAmahaH ॥ 41 ॥

संसारवैद्यस्सर्वज्ञः परमात्मेति चाष्टकम् ॥ अथवा शिवमेवैकं जपित्वैकादशाधिकम् ॥ ४२ ॥

saMsAravaidyassarvajJaH paramAtmeti cASTakam ॥ athavA zivamevaikaM japitvaikAdazAdhikam ॥ 42 ॥

जिह्वाग्रे तेजसो राशिं ध्यात्वाव्याध्यादिशांतये ॥ प्रक्षाल्य चरणौ कृत्वा करौ चंदनचर्चितौ ॥ प्रकुर्वीत करन्यासं करशोधनपूर्वकम् ॥ ४३ ॥

jihvAgre tejaso rAziM dhyAtvAvyAdhyAdizAMtaye ॥ prakSAlya caraNau kRtvA karau caMdanacarcitau ॥ prakurvIta karanyAsaM karazodhanapUrvakam ॥ 43 ॥