उपमन्युरुवाच ॥ अतः परं समावेक्ष्य गुरुः शिष्यस्य योग्यताम् ॥ षडध्वशुद्धिं कुर्वीत सर्वबंधविमुक्तये ॥ १ ॥

upamanyuruvAca ॥ ataH paraM samAvekSya guruH ziSyasya yogyatAm ॥ SaDadhvazuddhiM kurvIta sarvabaMdhavimuktaye ॥ 1 ॥

कलां तत्त्वं च भुवनं वर्णं पदमतः परम् ॥ मंत्रश्चेति समासेन षडध्वा परिपठ्यते ॥ २ ॥

kalAM tattvaM ca bhuvanaM varNaM padamataH param ॥ maMtrazceti samAsena SaDadhvA paripaThyate ॥ 2 ॥

निवृत्त्याद्याः कलाः पञ्च कलाध्वा कथ्यते बुधैः ॥ व्याप्ताः कलाभिरितरे त्वध्वानः पञ्च पञ्चभिः ॥ ३ ॥

nivRttyAdyAH kalAH paJca kalAdhvA kathyate budhaiH ॥ vyAptAH kalAbhiritare tvadhvAnaH paJca paJcabhiH ॥ 3 ॥

शिवतत्त्वादिभूम्यंतं तत्त्वाध्वा समुदाहृतः ॥ षड्विंशत्संख्ययोपेतः शुद्धाशुद्धोभयात्मकः ॥ ४ ॥

zivatattvAdibhUmyaMtaM tattvAdhvA samudAhRtaH ॥ SaDviMzatsaMkhyayopetaH zuddhAzuddhobhayAtmakaH ॥ 4 ॥

आधाराद्युन्मनांतश्च भुवनाध्वा प्रकीर्तितः ॥ विना भेदोपभेदाभ्यां षष्टिसंख्यासमन्वितः ॥ ५ ॥

AdhArAdyunmanAMtazca bhuvanAdhvA prakIrtitaH ॥ vinA bhedopabhedAbhyAM SaSTisaMkhyAsamanvitaH ॥ 5 ॥

पञ्चाशद्रुद्ररूपास्तु वर्णा वर्णाध्वसंज्ञिताः ॥ अनेकभेदसंपन्नः पदाध्वा समुदाहृतः ॥ ६ ॥

paJcAzadrudrarUpAstu varNA varNAdhvasaMjJitAH ॥ anekabhedasaMpannaH padAdhvA samudAhRtaH ॥ 6 ॥

सर्वोपमंत्रैर्मंत्राध्वा व्याप्तः परमविद्यया ॥ यथा शिवो न तत्त्वेषु गण्यते तत्त्वनायकः ॥ ७ ॥

sarvopamaMtrairmaMtrAdhvA vyAptaH paramavidyayA ॥ yathA zivo na tattveSu gaNyate tattvanAyakaH ॥ 7 ॥

मंत्राध्वनि न गण्येत तथासौ मंत्रनायकः ॥ कलाध्वनो व्यापकत्वं व्याप्यत्वं चेतराध्वनाम् ॥ ८ ॥

maMtrAdhvani na gaNyeta tathAsau maMtranAyakaH ॥ kalAdhvano vyApakatvaM vyApyatvaM cetarAdhvanAm ॥ 8 ॥

न वेत्ति तत्त्वतो यस्य नैवार्हत्यध्वशोधनम् ॥ षड्विधस्याध्वनो रूपं न येन विदितं भवेत् ॥ ९ ॥

na vetti tattvato yasya naivArhatyadhvazodhanam ॥ SaDvidhasyAdhvano rUpaM na yena viditaM bhavet ॥ 9 ॥

व्याप्यव्यापकता तेन ज्ञातुमेव न शक्यते ॥ तस्मादध्वस्वरूपं च व्याप्यव्यापकतां तथा ॥ १० ॥

vyApyavyApakatA tena jJAtumeva na zakyate ॥ tasmAdadhvasvarUpaM ca vyApyavyApakatAM tathA ॥ 10 ॥

यथावदवगम्यैव कुर्यादध्वविशोधनम् ॥ कुंडमंडलपर्यंतं तत्र कृत्वा यथा पुरा ॥ ११ ॥

yathAvadavagamyaiva kuryAdadhvavizodhanam ॥ kuMDamaMDalaparyaMtaM tatra kRtvA yathA purA ॥ 11 ॥

द्विहस्तमानं कुर्वीत प्राच्यां कलशमंडलम् ॥ ततः स्नातश्शिवाचार्यः सशिष्यः कृतनैत्यकः ॥ १२ ॥

dvihastamAnaM kurvIta prAcyAM kalazamaMDalam ॥ tataH snAtazzivAcAryaH saziSyaH kRtanaityakaH ॥ 12 ॥

प्रविश्य मंडलं शंभोः पूजां पूर्ववदाचरेत् ॥ तत्राढकावरैस्सिद्धं तंदुलैः पायसं प्रभोः ॥ १३ ॥

pravizya maMDalaM zaMbhoH pUjAM pUrvavadAcaret ॥ tatrADhakAvaraissiddhaM taMdulaiH pAyasaM prabhoH ॥ 13 ॥

अर्धं निवेद्य होमार्थं शेषं समुपकल्पयेत् ॥ पुरतः कल्पिते वाथ मंडले वर्णिमंडिते ॥ १४ ॥

ardhaM nivedya homArthaM zeSaM samupakalpayet ॥ purataH kalpite vAtha maMDale varNimaMDite ॥ 14 ॥

स्थापयेत्पञ्चकलशान्दिक्षु मध्ये च देशिकः ॥ तेषु ब्रह्माणि मूलार्णैर्बिन्दुनादसमन्वितैः ॥ १५ ॥

sthApayetpaJcakalazAndikSu madhye ca dezikaH ॥ teSu brahmANi mUlArNairbindunAdasamanvitaiH ॥ 15 ॥

नम आद्यैर्यकरांतैः कल्पयेत्कल्पवित्तमः ॥ ईशानं मध्यमे कुंभे पुरुषं पुरतः स्थिते ॥ १६ ॥

nama AdyairyakarAMtaiH kalpayetkalpavittamaH ॥ IzAnaM madhyame kuMbhe puruSaM purataH sthite ॥ 16 ॥

अघोरं दक्षिणे वामे वामं सद्यं च पश्चिमे ॥ रक्षां विधाय मुद्रा च बद्ध्वा कुंभाभिमंत्रणम् ॥ १७ ॥

aghoraM dakSiNe vAme vAmaM sadyaM ca pazcime ॥ rakSAM vidhAya mudrA ca baddhvA kuMbhAbhimaMtraNam ॥ 17 ॥

कृत्वा शिवानलैर्होमं प्रारभेत्यथा पुरा ॥ यदर्धं पायसं पूर्वं होमार्थं परिकल्पितम् ॥ १८ ॥

kRtvA zivAnalairhomaM prArabhetyathA purA ॥ yadardhaM pAyasaM pUrvaM homArthaM parikalpitam ॥ 18 ॥

हुत्वा शिष्यस्य तच्छेषं भोक्तुं समुपकल्पयेत् ॥ तर्पणांतं च मंत्राणां कृत्वा कर्म यथा पुरा ॥ १९ ॥

hutvA ziSyasya taccheSaM bhoktuM samupakalpayet ॥ tarpaNAMtaM ca maMtrANAM kRtvA karma yathA purA ॥ 19 ॥

हुत्वा पूर्णाहुतिं तेषां ततः कुर्यात्प्रदीपनम् ॥ ओंकारादनु हुंकारं ततो मूलं फडंतकम् ॥ २० ॥

hutvA pUrNAhutiM teSAM tataH kuryAtpradIpanam ॥ oMkArAdanu huMkAraM tato mUlaM phaDaMtakam ॥ 20 ॥

स्वाहांतं दीपने प्राहुरंगानि च यथाक्रमम् ॥ तेषामाहुतयस्तिस्रो देया दीपनकर्मणि ॥ २१ ॥

svAhAMtaM dIpane prAhuraMgAni ca yathAkramam ॥ teSAmAhutayastisro deyA dIpanakarmaNi ॥ 21 ॥

मंत्रैरेकैकशस्तैस्तु विचिन्त्या दीप्तमूर्तयः ॥ त्रिगुणं त्रिगुणी कृत्य द्विजकन्याकृतं सितम् ॥ २२ ॥

maMtrairekaikazastaistu vicintyA dIptamUrtayaH ॥ triguNaM triguNI kRtya dvijakanyAkRtaM sitam ॥ 22 ॥

सूत्रं सूत्रेण संमंत्र्य शिखाग्रे बंधयेच्छिशोः ॥ चरणांगुष्ठपर्यंतमूर्ध्वकायस्य तिष्ठतः ॥ २३ ॥

sUtraM sUtreNa saMmaMtrya zikhAgre baMdhayecchizoH ॥ caraNAMguSThaparyaMtamUrdhvakAyasya tiSThataH ॥ 23 ॥

लंबयित्वा तु तत्सूत्रं सुषुम्णां तत्र योजयेत् ॥ शांतया मुद्रयादाय मूलमंत्रेण मंत्रवित् ॥ २४ ॥

laMbayitvA tu tatsUtraM suSumNAM tatra yojayet ॥ zAMtayA mudrayAdAya mUlamaMtreNa maMtravit ॥ 24 ॥

हुत्वाहुतित्रयं तस्यास्सान्निध्यमुपकल्पयेत् ॥ हृदि संताड्य शिष्यस्य पुष्पक्षेपेण पूर्ववत् ॥ २५ ॥

hutvAhutitrayaM tasyAssAnnidhyamupakalpayet ॥ hRdi saMtADya ziSyasya puSpakSepeNa pUrvavat ॥ 25 ॥

चैतन्यं समुपादाय द्वादशांते निवेद्य च ॥ सूत्रं सूत्रेण संयोज्य संरक्ष्यास्त्रेण वर्मणा ॥ २६ ॥

caitanyaM samupAdAya dvAdazAMte nivedya ca ॥ sUtraM sUtreNa saMyojya saMrakSyAstreNa varmaNA ॥ 26 ॥

अवगुंठ्याथ तत्सूत्रं शिष्यदेहं विचिंतयेत् ॥ मूलत्रयमयं पाशं भोगभोग्यत्वलक्षणम् ॥ २७ ॥

avaguMThyAtha tatsUtraM ziSyadehaM viciMtayet ॥ mUlatrayamayaM pAzaM bhogabhogyatvalakSaNam ॥ 27 ॥

विषयेन्द्रियदेहादिजनकं तस्य भावयेत् ॥ व्योमादिभूतरूपिण्यः शांत्यतीतादयः कलाः ॥ २८ ॥

viSayendriyadehAdijanakaM tasya bhAvayet ॥ vyomAdibhUtarUpiNyaH zAMtyatItAdayaH kalAH ॥ 28 ॥

सूत्रे स्वनामभिर्योज्यः पूज्यश्चैव नमोयुतैः ॥ अथवा बीजभूतैस्तत्कृत्वा पूर्वोदितं क्रमात् ॥ २९ ॥

sUtre svanAmabhiryojyaH pUjyazcaiva namoyutaiH ॥ athavA bIjabhUtaistatkRtvA pUrvoditaM kramAt ॥ 29 ॥

ततो मलादेस्तत्त्वादौ व्याप्तिं समलोकयेत् ॥ कलाव्याप्तिं मलादौ च हुत्वा संदीपयेत्कलाः ॥ ३० ॥

tato malAdestattvAdau vyAptiM samalokayet ॥ kalAvyAptiM malAdau ca hutvA saMdIpayetkalAH ॥ 30 ॥

शिष्यं शिरसि संताड्य सूत्रं देहे यथाक्रमम् ॥ शांत्यतीतपदे सूत्रं लाञ्छयेन्मंत्रमुच्चरन् ॥ ३१ ॥

ziSyaM zirasi saMtADya sUtraM dehe yathAkramam ॥ zAMtyatItapade sUtraM lAJchayenmaMtramuccaran ॥ 31 ॥

एवं कृत्वा निवृत्त्यन्तं शांत्यतीतमनुक्रमात् ॥ हुत्वाहुतित्रयं पश्चान्मण्डले च शिवं यजेत् ॥ ३२ ॥

evaM kRtvA nivRttyantaM zAMtyatItamanukramAt ॥ hutvAhutitrayaM pazcAnmaNDale ca zivaM yajet ॥ 32 ॥

देवस्य दक्षिणे शिष्यमुपवेश्योत्तरामुखम् ॥ सदर्भे मण्डले दद्याद्धोमशिष्टं चरुं गुरुः ॥ ३३ ॥

devasya dakSiNe ziSyamupavezyottarAmukham ॥ sadarbhe maNDale dadyAddhomaziSTaM caruM guruH ॥ 33 ॥

शिष्यस्तद्गुरुणा दत्तं सत्कृत्य शिवपूर्वकम् ॥ भुक्त्वा पश्चाद्द्विराचम्य शिवमन्त्रमुदीरयेत् ॥ ३४ ॥

ziSyastadguruNA dattaM satkRtya zivapUrvakam ॥ bhuktvA pazcAddvirAcamya zivamantramudIrayet ॥ 34 ॥

अपरे मण्डले दद्यात्पञ्चगव्यं तथा गुरुः ॥ सो ऽपि तच्छक्तितः पीत्वा द्विराचम्य शिवं स्मरेत् ॥ ३५ ॥

apare maNDale dadyAtpaJcagavyaM tathA guruH ॥ so 'pi tacchaktitaH pItvA dvirAcamya zivaM smaret ॥ 35 ॥

तृतीये मण्डले शिष्यमुपवेश्य यथा पुरा ॥ प्रदद्याद्दंतपवनं यथाशास्त्रोक्तलक्षणम् ॥ ३६ ॥

tRtIye maNDale ziSyamupavezya yathA purA ॥ pradadyAddaMtapavanaM yathAzAstroktalakSaNam ॥ 36 ॥

अग्रेण तस्य मृदुना प्राङ्मुखो वाप्युदङ्मुखः ॥ वाचं नियम्य चासीनश्शिष्यो दंतान्विशोधयेत् ॥ ३७ ॥

agreNa tasya mRdunA prAGmukho vApyudaGmukhaH ॥ vAcaM niyamya cAsInazziSyo daMtAnvizodhayet ॥ 37 ॥

प्रक्षाल्य दंतपवनं त्यक्त्वाचम्य शिवं स्मरेत् ॥ प्रविशेद्देशिकादिष्टः प्रांजलिः शिवमण्डलम् ॥ ३८ ॥

prakSAlya daMtapavanaM tyaktvAcamya zivaM smaret ॥ pravizeddezikAdiSTaH prAMjaliH zivamaNDalam ॥ 38 ॥

त्यक्तं तद्दन्तपवनं दृश्यते गुरुणा यदि ॥ प्रागुदक्पश्चिमे वाग्रे शिवमन्यच्छिवेतरम् ॥ ३९ ॥

tyaktaM taddantapavanaM dRzyate guruNA yadi ॥ prAgudakpazcime vAgre zivamanyacchivetaram ॥ 39 ॥

अशस्ताशामुखे तस्मिन्गुरुस्तद्दोषशांतये ॥ शतमर्धं तदर्धं वाजुहुयान्मूलमन्त्रतः ॥ ४० ॥

azastAzAmukhe tasmingurustaddoSazAMtaye ॥ zatamardhaM tadardhaM vAjuhuyAnmUlamantrataH ॥ 40 ॥

ततः शिष्यं समालभ्य जपित्वा कर्णयोः शिवम् ॥ देवस्य दक्षिणे भागे तं शिष्यमधिवासयेत् ॥ ४१ ॥

tataH ziSyaM samAlabhya japitvA karNayoH zivam ॥ devasya dakSiNe bhAge taM ziSyamadhivAsayet ॥ 41 ॥

अहतास्तरणास्तीर्णे स दर्भशयने शुचिः ॥ मंत्रिते ऽन्तः शिवं ध्यायञ्शयीत प्राक्छिरा निशि ॥ ४२ ॥

ahatAstaraNAstIrNe sa darbhazayane zuciH ॥ maMtrite 'ntaH zivaM dhyAyaJzayIta prAkchirA nizi ॥ 42 ॥

शिखायां बद्धसूत्रस्य शिखया तच्छिखां गुरुः ॥ आबध्याहतवस्त्रेण तमाच्छाद्य च वर्मणा ॥ ४३ ॥

zikhAyAM baddhasUtrasya zikhayA tacchikhAM guruH ॥ AbadhyAhatavastreNa tamAcchAdya ca varmaNA ॥ 43 ॥

रेखात्रयं च परितो भस्मना तिलसर्षपैः ॥ कृत्वास्त्रजप्तैस्तद्वाह्ये दिगीशानां बलिं हरेत् ॥ ४४ ॥

rekhAtrayaM ca parito bhasmanA tilasarSapaiH ॥ kRtvAstrajaptaistadvAhye digIzAnAM baliM haret ॥ 44 ॥

शिष्यो ऽपि परतो ऽनश्नन्कृत्वैवमधिवासनम् ॥ प्रबुध्योत्थाय गुरवे स्वप्नं दृष्टं निवेदयेत् ॥ ४५ ॥

ziSyo 'pi parato 'naznankRtvaivamadhivAsanam ॥ prabudhyotthAya gurave svapnaM dRSTaM nivedayet ॥ 45 ॥